[{"il": "Antalya", "buyuksehir": true, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Yener Ulusoy", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Hasan Subaşı", "parti": "DYP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Hasan Subaşı", "parti": "DYP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Bekir Kumbul", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Menderes Türel", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Mustafa Akaydın", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Menderes Türel", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Muhittin Böcek", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Muhittin Böcek", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}], "profil": {"meslek": "Karışık: işadamı (Türel), hekim (Kumbul), tıp profesörü/eski rektör (Akaydın), yerel siyasetten yetişme teknikerlik kökenli (Böcek)", "egitim": "Ağırlıkla üniversite mezunu; 2009 kazananı akademisyen (profesör)", "hemsehrilik": "Kazananlar ağırlıkla Antalya kökenli veya kentte uzun süre yerleşik isimler", "tekrar": "Subaşı, Türel ve Böcek ikişer kez kazandı; Türel'in iki dönemi araya seçim kaybı girerek gerçekleşti"}, "egilim": "Antalya 1984'ten bu yana merkez sağ ile merkez sol arasında düzenli salınım gösteren rekabetçi bir büyükşehirdir. 1984-1999 arası ANAP-DYP çizgisi, 1999 sonrası CHP ile AK Parti arasında dönüşümlü el değiştirme görülür. 2019 ve 2024'te CHP üst üste kazanarak salınımı kendi lehine kırmıştır. Kazanan profilinde işadamı ve hekim/akademisyen tipleri öne çıkar; ilçe belediyeciliğinden büyükşehire yükselme (Böcek) son dönemin belirgin yoludur. 2025'te Böcek'in görevinin sona ermesi üzerine belediye meclisi Büşra Özdemir'i seçmiştir (olgusal not).", "ornekler": [{"ad": "Menderes Türel", "donem": "2004-2009, 2014-2019", "ozet": "İşadamı ve bankacılık kökenli; AK Parti'den iki ayrı dönem büyükşehir başkanlığı yaptı."}, {"ad": "Mustafa Akaydın", "donem": "2009-2014", "ozet": "Tıp profesörü, Akdeniz Üniversitesi eski rektörü; CHP'den seçildi."}, {"ad": "Muhittin Böcek", "donem": "2019-2025", "ozet": "Uzun yıllar Konyaaltı ilçe belediye başkanlığı yaptıktan sonra CHP'den iki kez büyükşehir başkanı seçildi."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Antalya_Büyükşehir_Belediyesi", "https://tr.wikipedia.org/wiki/1994_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/2019_Türkiye_yerel_seçimleri"]}, {"il": "Mersin", "buyuksehir": true, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Okan Merzeci", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Ali Kaya Mutlu", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Okan Merzeci", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Macit Özcan", "parti": "DSP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Macit Özcan", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Macit Özcan", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Burhanettin Kocamaz", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Vahap Seçer", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Vahap Seçer", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}], "profil": {"meslek": "Mühendis ağırlıklı: Özcan inşaat mühendisi, Seçer ziraat mühendisi; Kocamaz ilçe belediyeciliğinden", "egitim": "Üniversite mezunu teknik meslekler baskın", "hemsehrilik": "Kazananlar Mersin ve ilçeleri kökenli; Kocamaz Tarsus, Seçer Mersin yereli", "tekrar": "Özcan üç dönem üst üste (1999-2014), Merzeci iki dönem, Seçer iki dönem"}, "egilim": "Mersin 1989'dan itibaren belirgin bir merkez sol eğilim taşır; 1999-2014 arasında DSP/CHP çizgisindeki Macit Özcan üç dönem kazanmıştır. 2014'te MHP'den Burhanettin Kocamaz'ın kazanması, güçlü ilçe belediyeciliği performansının (üç dönem Tarsus) büyükşehire taşınması örneğidir. 2019 ve 2024'te CHP yüksek oy oranlarıyla yeniden kazanmıştır. Kazanan profili mühendis-teknokrat ağırlıklıdır. 1997'de Merzeci'nin vefatı üzerine görevi Halil Kuriş sürdürmüştür (olgusal not).", "ornekler": [{"ad": "Macit Özcan", "donem": "1999-2014", "ozet": "İnşaat mühendisi; 1999'da DSP'den, 2004 ve 2009'da CHP'den seçilerek üç dönem görev yaptı."}, {"ad": "Vahap Seçer", "donem": "2019-", "ozet": "Ziraat mühendisi, eski CHP milletvekili; 2024'te %59,5 ile yeniden seçildi."}, {"ad": "Burhanettin Kocamaz", "donem": "2014-2019", "ozet": "Üç dönem Tarsus belediye başkanlığının ardından MHP'den büyükşehir başkanı seçildi."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Mersin_Büyükşehir_Belediyesi", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Macit_Özcan", "https://tr.wikipedia.org/wiki/1989_Türkiye_yerel_seçimleri"]}, {"il": "Adana", "buyuksehir": true, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Aytaç Durak", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Selahattin Çolak", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Aytaç Durak", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Aytaç Durak", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Aytaç Durak", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Aytaç Durak", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Hüseyin Sözlü", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Zeydan Karalar", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Zeydan Karalar", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}], "profil": {"meslek": "İşadamı/müteahhit profili baskın (Durak, Karalar); Karalar ilçe belediyeciliğinden geldi", "egitim": "Karışık; ayrıntı bilinmiyor", "hemsehrilik": "Kazananlar Adana ve ilçeleri kökenli; Karalar Feke doğumlu, Seyhan'da yerel siyaset yaptı", "tekrar": "Durak toplam altı seçim kazandı (1984, 1994-2009 arası dört üst üste); Karalar iki dönem"}, "egilim": "Adana'nın 1984 sonrası tarihi büyük ölçüde tek bir figür, işadamı Aytaç Durak etrafında şekillenmiştir: ANAP, AK Parti ve MHP etiketleriyle altı seçim kazanmış, kişisel oy tabanının parti etiketinden güçlü olduğu bir örnek oluşturmuştur. 1989'da SHP'nin kazanması dönemin ulusal sol dalgasıyla uyumludur. 2014'te MHP çizgisi Sözlü ile sürmüş, 2019 ve 2024'te CHP'den Zeydan Karalar kazanmıştır. İlçe belediye başkanlığından (Seyhan) büyükşehire geçiş son dönemin tipik yoludur. Durak'ın görevi 2010'da sona ermiştir (olgusal not).", "ornekler": [{"ad": "Aytaç Durak", "donem": "1984-1989, 1994-2010", "ozet": "İşadamı-müteahhit; ANAP, AK Parti ve MHP'den olmak üzere altı kez seçildi."}, {"ad": "Zeydan Karalar", "donem": "2019-", "ozet": "İşadamı; Seyhan ilçe belediye başkanlığının ardından CHP'den iki kez büyükşehir başkanı seçildi."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Adana_Büyükşehir_Belediyesi", "https://en.wikipedia.org/wiki/Aytaç_Durak", "https://tr.wikipedia.org/wiki/1984_Türkiye_yerel_seçimleri"]}, {"il": "Hatay", "buyuksehir": true, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Mahmut Alpagot", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Mehmet Şükrü Güçlü", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Bekir Karabacak", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1999, "kazanan": "İris Şengül Şentürk", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Mehmet Yeloğlu", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Lütfü Savaş", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Lütfü Savaş", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Lütfü Savaş", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Mehmet Öntürk", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}], "profil": {"meslek": "Karışık; 2009 sonrası dönemin belirleyici ismi hekim-akademisyen (Savaş, doçent doktor)", "egitim": "Üniversite mezunu profiller; Savaş tıp doktorasına sahip", "hemsehrilik": "Kazananlar Hatay/Antakya yereli; kentin çok kimlikli yapısında yerel aidiyet önemli", "tekrar": "Savaş üç dönem üst üste (2009 Antakya, 2014 ve 2019 büyükşehir); diğerleri tek dönem"}, "egilim": "Hatay (2014 öncesi il merkezi Antakya) her seçimde el değiştirmeye açık, ANAP-SHP/CHP-AK Parti arasında salınan rekabetçi bir ildir. 1999'da CHP'den İris Şengül Şentürk kadın belediye başkanı olarak seçilmiştir. 2009-2019 arasında hekim-akademisyen Lütfü Savaş üç seçim üst üste kazanarak istikrar sağlamış, il 2014'te büyükşehir statüsüne geçmiştir. 2024'te AK Parti adayı Mehmet Öntürk dar farkla kazanmış ve il el değiştirmiştir. Kazanan profilinde serbest meslek ve hekimlik öne çıkar.", "ornekler": [{"ad": "Lütfü Savaş", "donem": "2009-2024", "ozet": "Tıp doktoru, doçent; 2009'da Antakya, 2014 ve 2019'da Hatay Büyükşehir başkanı olarak CHP'den seçildi."}, {"ad": "İris Şengül Şentürk", "donem": "1999-2004", "ozet": "1999'da CHP'den Antakya belediye başkanı seçilen kadın siyasetçi."}, {"ad": "Mehmet Öntürk", "donem": "2024-", "ozet": "2024'te AK Parti'den Hatay Büyükşehir Belediye Başkanı seçildi."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Hatay_Büyükşehir_Belediyesi", "https://tr.wikipedia.org/wiki/2014_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/2019_Türkiye_yerel_seçimleri"]}, {"il": "Isparta", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Ziya Zeynelgil", "parti": "bilinmiyor", "g": "DIGER"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Altan Raşit Civan", "parti": "DYP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Mehmet Aybatılı", "parti": "DYP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Yusuf Ziya Günaydın", "parti": "bilinmiyor", "g": "DIGER"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Hasan Balaman", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Yusuf Ziya Günaydın", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Yusuf Ziya Günaydın", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Şükrü Başdeğirmen", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Şükrü Başdeğirmen", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}], "profil": {"meslek": "Serbest meslek ağırlıklı; dönemin belirleyici ismi mimar (Günaydın), son dönem işadamı-esnaf kökenli (Başdeğirmen)", "egitim": "Günaydın İTÜ Mimarlık (1975); diğerleri için ayrıntı bilinmiyor", "hemsehrilik": "Kazananlar Isparta kökenli (Günaydın Aksu doğumlu); Demirel'in memleketi olarak DYP geleneğinin güçlü olduğu il", "tekrar": "Günaydın üç dönem (1999, 2009, 2014), Başdeğirmen iki dönem; yeniden seçilme oranı yüksek"}, "egilim": "Isparta 1989 ve 1994'te DYP'nin kazandığı, merkez sağ geleneği güçlü bir ildir; bu durum Süleyman Demirel'in memleketi olmasıyla ilişkilendirilen köklü bir DYP tabanına dayanır. 1999 sonrasında rekabet AK Parti ile MHP arasına taşınmış, mimar Yusuf Ziya Günaydın 1999, 2009 ve 2014'te üç kez seçilmiştir (2009 ve 2014'te MHP'den). 2019 ve 2024'te AK Parti'den Şükrü Başdeğirmen kazanmıştır. Kişisel tanınırlığı yüksek yerel figürlerin parti etiketleri arasında geçiş yapabildiği bir il görünümündedir.", "ornekler": [{"ad": "Yusuf Ziya Günaydın", "donem": "1999-2004, 2009-2019", "ozet": "Mimar (İTÜ 1975), Aksu doğumlu; üç dönem belediye başkanlığı yaptı, 2009 ve 2014'te MHP'den seçildi."}, {"ad": "Şükrü Başdeğirmen", "donem": "2019-", "ozet": "Isparta esnaf-işadamı kökenli; 2019 ve 2024'te AK Parti'den seçildi."}], "kaynaklar": ["https://www.uyan32.com/dunden-bugune-isparta-belediye-baskanlari-listesi-1878-gunumuz", "https://www.haberler.com/secim/2009/isparta-secim-sonuclari/", "https://www.haberler.com/secim/2014/isparta-secim-sonuclari/", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Isparta'da_2024_Türkiye_yerel_seçimleri"]}, {"il": "Burdur", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1977, "kazanan": "Çetin Bozcu", "parti": "bilinmiyor", "g": "DIGER"}, {"yil": 1984, "kazanan": "Nurhan Çiftçibaşı", "parti": "SODEP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Armağan İlci", "parti": "bilinmiyor", "g": "DIGER"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Armağan İlci", "parti": "bilinmiyor", "g": "DIGER"}, {"yil": 1999, "kazanan": "A. Nejdet İlgün", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Sebahattin Akkaya", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Sebahattin Akkaya", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Ali Orkun Ercengiz", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Ali Orkun Ercengiz", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Ali Orkun Ercengiz", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}], "profil": {"meslek": "Serbest meslek ağırlıklı: eczacı (Çiftçibaşı, Ercengiz), avukat (İlci)", "egitim": "Üniversite mezunu serbest meslek sahipleri; Ercengiz Ege Üniversitesi Eczacılık (1997)", "hemsehrilik": "Kazananlar Burdur yereli esnaf-serbest meslek çevrelerinden", "tekrar": "İlci iki dönem (1989-1998, görevde vefat), Akkaya iki dönem, Ercengiz üç dönem; uzun görev süreleri tipik"}, "egilim": "Burdur'da 1984'te SODEP'in kazanması sonrasında da süren, küçük il merkezine göre belirgin bir merkez sol damar vardır; 1999'da CHP, 2014'ten itibaren üç seçim üst üste yine CHP kazanmıştır. 2004 ve 2009'da AK Parti'den Sebahattin Akkaya dar farklarla seçilmiştir (2009'da %40'a karşı %38,5). Kazanan profili eczacı-avukat gibi yerel serbest meslek sahiplerinden oluşur ve yeniden seçilme oranı yüksektir. 1998'de İlci'nin vefatı üzerine görevi Hulusi Büyükyörük tamamlamıştır (olgusal not).", "ornekler": [{"ad": "Ali Orkun Ercengiz", "donem": "2014-", "ozet": "Eczacı (Ege Üniversitesi 1997); CHP'den üç dönem üst üste seçildi."}, {"ad": "Armağan İlci", "donem": "1989-1998", "ozet": "Avukat; iki dönem seçildi, 1998'de görevdeyken vefat etti."}], "kaynaklar": ["https://burdur.bel.tr/gecmis-donem-belediye-baskanlarimiz/", "https://tr.wikipedia.org/wiki/1999_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://www.haberler.com/secim/2009/burdur-secim-sonuclari/", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Ali_Orkun_Ercengiz"]}, {"il": "Osmaniye", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1977, "kazanan": "Güner Dinçer", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1984, "kazanan": "İskender Türkmen", "parti": "SODEP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1989, "kazanan": "İbrahim Karayiğit", "parti": "DYP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Musa Şahin", "parti": "bilinmiyor", "g": "DIGER"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Memili Kırıkkanat", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Davut Çuhadar", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Kadir Kara", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Kadir Kara", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Kadir Kara", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2024, "kazanan": "İbrahim Çenet", "parti": "MHP", "g": "MIL"}], "profil": {"meslek": "Mühendis ve yerel eşraf; Kadir Kara belediye bürokrasisinden (imar müdürlüğü) gelen mühendis", "egitim": "Karışık; Kara mühendislik eğitimli, diğerleri için ayrıntı bilinmiyor", "hemsehrilik": "Kazananlar Osmaniye yereli; ilin MHP genel başkanı Devlet Bahçeli'nin memleketi olması parti örgütlenmesinde belirgin bağlam", "tekrar": "Kadir Kara üç dönem üst üste (2009-2024); il tarihinde üçüncü kez seçilen ilk başkan"}, "egilim": "1996'da il olan Osmaniye'de 1980 sonrası ilk dönemler SODEP ve DYP kazanmış, 1999'dan itibaren ise MHP açık biçimde baskın gelenek haline gelmiştir; bu durum ilin MHP liderinin memleketi olmasıyla ilişkilendirilen güçlü parti tabanına dayanır. 2004'te AK Parti'nin tek dönemlik kazancı dışında 1999-2024 arasındaki yedi seçimin altısını MHP almıştır. Belediye bürokrasisinden yetişen mühendis Kadir Kara üç dönem üst üste seçilmiş, 2024'te bayrağı yine MHP'den İbrahim Çenet devralmıştır. Kazanan profili teknik meslek ve yerel eşraf ağırlıklıdır.", "ornekler": [{"ad": "Kadir Kara", "donem": "2009-2024", "ozet": "Mühendis; farklı belediyelerde imar yöneticiliği sonrası MHP'den üç dönem üst üste seçildi."}, {"ad": "İbrahim Çenet", "donem": "2024-", "ozet": "2024'te MHP'den %39,8 oyla seçildi."}], "kaynaklar": ["https://osmaniye-bld.gov.tr/baskan/eski-baskanlarimiz", "https://tr.wikipedia.org/wiki/1999_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Osmaniye'de_2024_Türkiye_yerel_seçimleri"]}, {"il": "Kahramanmaraş", "buyuksehir": true, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Hacı Ali Özal", "parti": "RP", "g": "MUH"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Ali Sezal", "parti": "RP", "g": "MUH"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Ali Sezal", "parti": "RP", "g": "MUH"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Hanefi Mahçiçek", "parti": "FP", "g": "MUH"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Mustafa Poyraz", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Mustafa Poyraz", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Fatih Mehmet Erkoç", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Hayrettin Güngör", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Fırat Görgel", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}], "profil": {"meslek": "Karışık: akademisyen (Erkoç, profesör ve eski rektör), hukukçu-bürokrat (Güngör), yerel eşraf ve teknik meslekler", "egitim": "Son dönemde yüksek eğitimli profiller belirgin; Erkoç profesör", "hemsehrilik": "Kazananlar Kahramanmaraş yereli; aday belirlemede merkez parti örgütü etkili", "tekrar": "Sezal iki, Poyraz iki dönem; 2014 sonrası her seçimde AK Parti içinde aday değişmiştir"}, "egilim": "Kahramanmaraş, 1984'ten bu yana kesintisiz biçimde Millî Görüş çizgisinden AK Parti'ye uzanan tek bir sağ-muhafazakâr geleneğin kazandığı, Türkiye'nin en istikrarlı illerinden biridir: RP (1984-1999), FP (1999) ve 2004'ten itibaren AK Parti. 2012'de büyükşehir statüsü almış, 2014 sonrası da AK Parti kazanmaya devam etmiştir. Parti sürekliliğine karşın 2014, 2019 ve 2024'te aday her seçimde yenilenmiş; akademisyen, bürokrat ve iş dünyası kökenli profiller dönüşümlü öne çıkmıştır. 2002'de Mahçiçek'in ayrılması üzerine belediye meclisi Mustafa Poyraz'ı seçmiştir (olgusal not).", "ornekler": [{"ad": "Fatih Mehmet Erkoç", "donem": "2014-2019", "ozet": "Profesör, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi eski rektörü; AK Parti'den ilk büyükşehir başkanı seçildi."}, {"ad": "Hayrettin Güngör", "donem": "2019-2024", "ozet": "Hukukçu ve yerel yönetim bürokrasisi kökenli; AK Parti'den seçildi."}, {"ad": "Ali Sezal", "donem": "1989-1999", "ozet": "RP'den iki dönem üst üste belediye başkanlığı yaptı."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Kahramanmaraş_Büyükşehir_Belediyesi", "https://tr.wikipedia.org/wiki/1989_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/1994_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/2019_Türkiye_yerel_seçimleri"]}, {"il": "Kilis", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "bilinmiyor", "parti": "bilinmiyor", "g": "DIGER"}, {"yil": 1989, "kazanan": "bilinmiyor", "parti": "bilinmiyor", "g": "DIGER"}, {"yil": 1994, "kazanan": "bilinmiyor", "parti": "bilinmiyor", "g": "DIGER"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Ekrem Çetin", "parti": "DSP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Mehmet Abdi Bulut", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Mehmet Abdi Bulut", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Hasan Kara", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Mehmet Abdi Bulut", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Hakan Bilecen", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}], "profil": {"meslek": "Avukat ağırlıklı: Bulut (İÜ Hukuk 1990), Kara (avukat, eski hâkim), Bilecen (ceza hukukçusu avukat)", "egitim": "Hukuk fakültesi mezunları baskın", "hemsehrilik": "Kazananlar Kilis doğumlu; Kara ve Bulut il siyasetinin kurucu AK Parti kadrosundan", "tekrar": "Bulut üç kez seçildi (2004, 2009, 2019); 2004-2024 arası kesintisiz AK Parti dönemi"}, "egilim": "1995'te il olan Kilis'te 1999'u DSP kazanmış, 2004'ten 2024'e kadar ise beş seçim üst üste AK Parti kazanarak açık bir tek-parti dönemi yaşanmıştır. Kazanan profili dikkat çekici biçimde hukukçu ağırlıklıdır: üç dönemin başkanı Bulut ile Kara ve Bilecen avukattır. 2022'de Bulut'un görevde vefatı üzerine belediye meclisi Servet Ramazan'ı seçmiştir (olgusal not). 2024'te CHP adayı Hakan Bilecen %41,97 ile kazanarak ilde uzun AK Parti dönemini sonlandırmış, sonrasında CHP üyeliğinden istifa ederek görevini bağımsız sürdüreceğini açıklamıştır (olgusal not). 1995 öncesi ilçe belediyesi dönemine ait kazanan-parti kayıtları taranan kaynaklarda doğrulanamamıştır.", "ornekler": [{"ad": "Mehmet Abdi Bulut", "donem": "2004-2014, 2019-2022", "ozet": "Avukat (İstanbul Üniversitesi Hukuk 1990), AK Parti Kilis örgütünün kurucularından; üç kez seçildi, 2022'de görevde vefat etti."}, {"ad": "Hasan Kara", "donem": "2014-2019", "ozet": "Avukat, eski hâkim ve 22-23. dönem Kilis milletvekili; 2014'te AK Parti'den seçildi."}, {"ad": "Hakan Bilecen", "donem": "2024-", "ozet": "Avukat (1987 doğumlu); 2024'te CHP'den seçildi, sonrasında parti üyeliğinden ayrıldı."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Şablon:Kilis_belediye_başkanları", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Hasan_Kara", "https://secim2019.sozcu.com.tr/secim2019/kilis/merkez/mehmet-abdi-bulut_kimdir", "https://www.haberler.com/secim/2009/kilis-secim-sonuclari/", "https://www.haberler.com/haber/kilis-belediye-baskani-hakan-bilecen-kimdir-hangi-19914621-haberi/"]}, {"il": "Samsun", "buyuksehir": true, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Kemal Vehbi Gül", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Muzaffer Önder", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Muzaffer Önder", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Yusuf Ziya Yılmaz", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Yusuf Ziya Yılmaz", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Yusuf Ziya Yılmaz", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Yusuf Ziya Yılmaz", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Mustafa Demir", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Halit Doğan", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}], "profil": {"meslek": "Mühendis ağırlıklı; Yusuf Ziya Yılmaz makine mühendisi (Karayolları kökenli), diğer başkanların meslekleri kaynaklarda ayrıntılı belirtilmiyor", "egitim": "Yılmaz Yıldız Teknik Üniversitesi mezunu; diğerleri bilinmiyor", "hemsehrilik": "Yılmaz Çarşamba/Samsun doğumlu; kazananlar ağırlıkla il içinden", "tekrar": "Çok güçlü: Önder iki dönem (1989-1999), Yılmaz dört dönem (1999-2018, 19 yıl 8 gün ile en uzun görev)"}, "egilim": "Samsun 1993'te büyükşehir statüsü kazandı. 1984-1999 arasında ANAP ile sosyal demokrat çizgi (SHP/CHP) dönüşümlü kazandı; 1999'dan itibaren kesintisiz merkez sağ (ANAP, ardından AK Parti) yönetimi sürüyor. Kentin belirleyici figürü, dört seçim üst üste kazanan ve partisini ANAP'tan AK Parti'ye taşıyan Yusuf Ziya Yılmaz'dır. 2018'de Yılmaz milletvekili seçilince görevi meclis içinden Zihni Şahin tamamladı; 2019 ve 2024'te AK Parti adayları kazandı. Uzun görev süresi ve teknik-bürokratik kökenli aday profili ilin ayırt edici kalıbıdır.", "ornekler": [{"ad": "Yusuf Ziya Yılmaz", "donem": "1999-2018", "ozet": "1951 Çarşamba/Samsun doğumlu makine mühendisi; Karayolları'nda çalıştı. 1999'da ANAP'tan, 2004-2009-2014'te AK Parti'den seçildi; kentin en uzun görev yapan başkanı, 2018'den itibaren AK Parti milletvekili."}, {"ad": "Muzaffer Önder", "donem": "1989-1999", "ozet": "1989'da SHP'den, 1994'te CHP'den seçildi; 1993'te kentin ilk büyükşehir belediye başkanı oldu. Samsun'un son sosyal demokrat belediye dönemini temsil eder."}, {"ad": "Mustafa Demir", "donem": "2019-2024", "ozet": "AK Parti'den büyükşehir belediye başkanı seçildi; daha önce İstanbul Fatih Belediye Başkanlığı yapmıştı. 2024'te aday gösterilmedi, yerine Halit Doğan seçildi."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Samsun_belediye_başkanları_listesi", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Yusuf_Ziya_Yılmaz_(Samsunlu)", "https://tr.wikipedia.org/wiki/1999_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/2004_Türkiye_yerel_seçimleri"]}, {"il": "Sinop", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Aydın Atakan", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Ali Karagülle", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Ali Karagülle", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Hamza İnce", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Zeki Yılmazer", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Baki Ergül", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Baki Ergül", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Barış Ayhan", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Metin Gürbüz", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}], "profil": {"meslek": "Kaynaklarda sistematik meslek bilgisi yok; bilinmiyor", "egitim": "Bilinmiyor", "hemsehrilik": "Adaylar yerel siyaset kökenli; ayrıntılı doğum yeri verisi bilinmiyor", "tekrar": "Karagülle iki dönem (1989-1999), Ergül iki dönem (2009-2019); Yılmazer 1999'da bağımsız aday olarak 30 oyla kaybedip 2004'te kazandı"}, "egilim": "Sinop merkez, küçük seçmen tabanı nedeniyle çok yakın sonuçların görüldüğü bir ildir: 1999'da ANAP adayı Hamza İnce bağımsız Zeki Yılmazer'i 30 oyla geçti; 2004'te Yılmazer (AK Parti) ile Baki Ergül (CHP) oyları eşit çıkınca başkan kura ile belirlendi. 1980'lerde ANAP-SHP dönüşümü yaşayan il, 2009'dan bu yana dört seçim üst üste kesintisiz CHP tarafından kazanılmaktadır ve bölgedeki en istikrarlı sosyal demokrat il merkezlerinden biridir. Adaylarda kişisel tanınırlık parti etiketinden çoğu zaman daha belirleyici olmuştur.", "ornekler": [{"ad": "Ali Karagülle", "donem": "1989-1999", "ozet": "1989'da SHP'den %40,3 ile seçildi, 1994'te yine SHP'den yeniden kazandı; 1999'da CHP adayı olarak üçüncü oldu."}, {"ad": "Zeki Yılmazer", "donem": "2004-2009", "ozet": "1999'da bağımsız aday olarak 30 oy farkla kaybetti; 2004'te AK Parti adayı olarak CHP'li Baki Ergül ile eşit oy aldı ve kura sonucu başkan seçildi."}, {"ad": "Baki Ergül", "donem": "2009-2019", "ozet": "CHP'den 2009 ve 2014'te iki dönem seçildi; ilin 2009 sonrası süregelen CHP döneminin ilk başkanı."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Sinop'ta_1984_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Sinop'ta_1989_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Sinop'ta_1994_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Sinop'ta_1999_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Sinop'ta_2004_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Sinop'ta_2024_Türkiye_yerel_seçimleri"]}, {"il": "Kastamonu", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Ali Köse", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Faruk Nuhoğlu", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Süleyman Yücel", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Turhan Topçuoğlu", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Turhan Topçuoğlu", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Turhan Topçuoğlu", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Tahsin Babaş", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Rahmi Galip Vidinlioğlu", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Hasan Baltacı", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}], "profil": {"meslek": "Teknik-belediyeci profil belirgin: Topçuoğlu inşaat mühendisi, Babaş belediye su işleri kökenli yönetici; Vidinlioğlu tıp doktoru", "egitim": "Topçuoğlu Ankara Devlet Mimarlık Mühendislik Akademisi (1977); Babaş Anadolu Üniversitesi kamu yönetimi", "hemsehrilik": "Çok güçlü: Topçuoğlu (1955) ve Babaş (1967) Kastamonu doğumlu; kariyerleri il ve belediye teşkilatı içinde geçti", "tekrar": "Topçuoğlu üç dönem üst üste (1999-2014); diğerleri tek dönem"}, "egilim": "Kastamonu, 1994'ten itibaren Türkiye'de MHP'nin en güçlü il merkezlerinden biri oldu: 1994-2014 arasında kesintisiz, 2019-2024'te yeniden MHP yönetimi görüldü. Belediye bürokrasisi içinden yetişen teknik kökenli adaylar (Topçuoğlu belediyede teknik görevliyken, Babaş su işleri yöneticisiyken başkan seçildi) ilin karakteristik kazanan profilidir. Üç dönem seçilen Turhan Topçuoğlu dönemi kişisel tanınırlığın parti değişimlerine baskın geldiği bir örnektir. 2024'te CHP adayı Hasan Baltacı'nın kazanması, ilin uzun milliyetçi-muhafazakâr geleneğinde dikkat çekici bir kırılmadır.", "ornekler": [{"ad": "Turhan Topçuoğlu", "donem": "1999-2014", "ozet": "1955 Kastamonu doğumlu inşaat mühendisi; 1994'te belediyede teknik göreve girdi, 1999-2004-2009'da üç kez MHP'den başkan seçildi."}, {"ad": "Tahsin Babaş", "donem": "2014-2019", "ozet": "1967 Kastamonu doğumlu; Anadolu Üniversitesi kamu yönetimi mezunu. 1989'da belediyede göreve başladı, su şebeke şefliği ve KASKİ kurucu müdürlüğü yaptı; 2014'te AK Parti'den seçildi."}, {"ad": "Rahmi Galip Vidinlioğlu", "donem": "2019-2024", "ozet": "Tıp doktoru; 2019'da MHP'den %49,5 ile seçildi, 2024'te CHP adayı Hasan Baltacı karşısında kaybetti."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Şablon:Kastamonu_belediye_başkanları", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Kastamonu'da_1989_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Kastamonu'da_1994_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Kastamonu'da_2019_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Kastamonu'da_2024_Türkiye_yerel_seçimleri", "http://www.kimkimdir.net.tr/kisiler/turhan-topcuoglu"]}, {"il": "Bartın", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Davut Fırıncıoğlu", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Davut Fırıncıoğlu", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Mehmet Oğuz Pir", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Muhammet Rıza Yalçınkaya", "parti": "DSP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Muhammet Rıza Yalçınkaya", "parti": "DSP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Cemal Akın", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Cemal Akın", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Cemal Akın", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Muhammet Rıza Yalçınkaya", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}], "profil": {"meslek": "Mühendis ağırlığı belirgin: Yalçınkaya makine mühendisi, Akın elektrik mühendisi", "egitim": "Yalçınkaya Hacettepe Üniversitesi Zonguldak Mühendislik Fakültesi; Akın Yıldız Teknik Üniversitesi (1982)", "hemsehrilik": "Akın 1959 Bartın doğumlu; Yalçınkaya 1955 Zonguldak doğumlu (Bartın o dönemde Zonguldak'a bağlıydı)", "tekrar": "Çok güçlü: Fırıncıoğlu iki seçim, Yalçınkaya toplam üç seçim (1999, 2004, 2024), Akın üç seçim üst üste (2009-2019)"}, "egilim": "Bartın 1984 ve 1989'da Zonguldak'a bağlı ilçe belediyesiydi; 7 Eylül 1991'de il statüsü kazandı ve Ağustos 1991'den itibaren Mehmet Oğuz Pir (ANAP) başkanlık yaptı. İl, ANAP'tan DSP'ye, oradan MHP'ye ve 2024'te CHP'ye uzanan geniş bir parti salınımı gösterse de kazanan profili istikrarlıdır: uzun görev yapan, mühendis kökenli, yüksek kişisel tanınırlığa sahip yerel isimler. Yalçınkaya 2007'de milletvekili seçilerek görevden ayrılmış, 17 yıl sonra 2024'te farklı bir partiden (CHP) yeniden başkan seçilmiştir; Cemal Akın da Mart 2023'te milletvekili adaylığı için istifa etmiştir. Kişi sadakatinin parti sadakatinden önde gittiği tipik bir küçük il örneğidir.", "ornekler": [{"ad": "Muhammet Rıza Yalçınkaya", "donem": "1999-2007 ve 2024-", "ozet": "1955 Zonguldak doğumlu makine mühendisi. 1999 ve 2004'te DSP'den seçildi; 2007-2018 arasında Bartın milletvekilliği yaptı; 2024'te CHP'den yeniden belediye başkanı seçildi."}, {"ad": "Cemal Akın", "donem": "2009-2023", "ozet": "1959 Bartın doğumlu elektrik mühendisi; 11 yıl MHP il başkanlığı yaptı. 2009, 2014 ve 2019'da MHP'den seçildi; Mart 2023'te milletvekili adaylığı için istifa etti."}, {"ad": "Mehmet Oğuz Pir", "donem": "1991-1999", "ozet": "ANAP'tan; Bartın'ın il oluş sürecinde ve sonrasında (1994 seçimi dahil) yaklaşık sekiz yıl görev yaptı."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Bartın", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Cemal_Akın", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Muhammet_Rıza_Yalçınkaya", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Bartın'da_2024_Türkiye_yerel_seçimleri"]}, {"il": "Çorum", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Necdet Diken", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Turhan Kılıçcıoğlu", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Arif Ersoy", "parti": "RP", "g": "MUH"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Arif Ersoy", "parti": "FP", "g": "MUH"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Turan Atlamaz", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Muzaffer Külcü", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Muzaffer Külcü", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Halil İbrahim Aşgın", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Halil İbrahim Aşgın", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}], "profil": {"meslek": "Akademisyen ve hukukçu ağırlığı: Ersoy profesör, Kılıçcıoğlu doktor, Külcü avukat, Aşgın doktoralı", "egitim": "Yüksek eğitimli profil baskın (Prof. Dr., Dr., Av. unvanları); ayrıntılar kısmen bilinmiyor", "hemsehrilik": "Ağırlıkla yerel isimler; ayrıntılı doğum yeri verisi bilinmiyor", "tekrar": "Yaygın: Ersoy, Atlamaz, Külcü ve Aşgın ikişer kez seçildi"}, "egilim": "Çorum, 1994'ten bu yana otuz yıl boyunca kesintisiz Millî Görüş çizgisi ve devamındaki AK Parti tarafından yönetilen, bölgenin en istikrarlı muhafazakâr il merkezlerinden biridir. 1980'lerdeki ANAP-SHP dönüşümünün ardından 1994'te Prof. Dr. Arif Ersoy ile başlayan RP/FP dönemi, 2002'de Ersoy'un ayrılması ve kısa vekâlet dönemleri sonrasında 2003'te AK Parti'li Turan Atlamaz ile aynı gelenek içinde sürdü. Muzaffer Külcü Ocak 2018'de istifa etmiş, görevi meclis içinden Zeki Gül tamamlamıştır. Kazanan profili akademisyen-hukukçu ağırlıklıdır ve iki dönem seçilme kalıbı düzenli biçimde tekrarlanmaktadır.", "ornekler": [{"ad": "Arif Ersoy", "donem": "1994-2002", "ozet": "Profesör; 1994'te RP'den, 1999'da FP'den seçildi. Görevi sırasında altyapı ve park projelerine öncülük etti; 2002'de görevinden ayrıldı."}, {"ad": "Muzaffer Külcü", "donem": "2009-2018", "ozet": "Avukat; 22. dönem milletvekilliği yaptı. 2009 ve 2014'te AK Parti'den seçildi; Ocak 2018'de istifa etti."}, {"ad": "Halil İbrahim Aşgın", "donem": "2019-", "ozet": "Doktoralı; 2019'da AK Parti'den seçildi, 2024'te %40,55 ile yeniden kazandı."}], "kaynaklar": ["https://www.corum.bel.tr/corum/onceki-baskanlar", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Çorum'da_1984_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Çorum'da_1989_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Çorum'da_2024_Türkiye_yerel_seçimleri"]}, {"il": "Amasya", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Mustafa Hatipoğlu", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Ömer Kabakcı", "parti": "DYP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Ahmet Çekin", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Hüseyin Baş", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2004, "kazanan": "İsmet Özarslan", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Cafer Özdemir", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Cafer Özdemir", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Mehmet Sarı", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Turgay Sevindi", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}], "profil": {"meslek": "Hukukçu profili öne çıkıyor: Çekin ve Sevindi avukat; diğerleri kısmen bilinmiyor", "egitim": "Çekin İstanbul Hukuk Fakültesi (1968); diğerleri bilinmiyor", "hemsehrilik": "Adaylar yerel siyaset ve barolar kökenli; ayrıntılı doğum yeri verisi bilinmiyor", "tekrar": "Cafer Özdemir iki dönem (2009-2019); diğerleri tek dönem"}, "egilim": "Amasya il merkezi, 1994'ten 2024'e kadar kesintisiz milliyetçi-muhafazakâr partilerce (MHP 1994, 1999, 2019; AK Parti 2004-2014) yönetilen bir ildir; 1994'te Ahmet Çekin'in zaferi MHP'nin ilde ilk belediye seçimi kazanması olarak kayda geçmiştir. 1989'da seçilen Ömer Kabakcı'nın görevi 1991'de sona ermiş, dönemi Süleyman Taşdemir (1991-1994) tamamlamıştır; benzer biçimde Mehmet Sarı 2023'te görevden ayrılmış, kalan süreyi Bayram Çelik yürütmüştür. 2024'te CHP'li avukat Turgay Sevindi'nin kazanması, ilde uzun yıllar sonra sosyal demokrat bir belediye dönemi başlatan belirgin bir kırılmadır. Kazananlarda hukukçu-esnaf kökenli yerel eşraf profili ağır basar.", "ornekler": [{"ad": "Ahmet Çekin", "donem": "1994-1999", "ozet": "Avukat; İstanbul Hukuk Fakültesi 1968 mezunu, 1972'den itibaren Amasya Barosu'na kayıtlı. 1994'te MHP'nin Amasya'daki ilk belediye seçim zaferini kazandı; döneminde Akdağ içme suyu projesi tamamlandı."}, {"ad": "Cafer Özdemir", "donem": "2009-2019", "ozet": "AK Parti'den 2009 ve 2014'te iki dönem seçildi; 2019'da MHP adayı Mehmet Sarı karşısında kaybetti."}, {"ad": "Turgay Sevindi", "donem": "2024-", "ozet": "Avukat; Şubat 2020 - Aralık 2023 arasında CHP il başkanlığı yaptı, 31 Mart 2024'te belediye başkanı seçildi."}], "kaynaklar": ["https://amasya.bel.tr/gecmis-donem-belediye-baskanlarimiz", "https://amasya.bel.tr/gecmis-donem-belediye-baskanlarimiz/ahmet-cekin", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Amasya'da_1999_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Amasya'da_2019_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Amasya'da_2024_Türkiye_yerel_seçimleri"]}, {"il": "Tokat", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1977, "kazanan": "Sermet Doğan Koç", "parti": "bilinmiyor", "g": "DIGER"}, {"yil": 1984, "kazanan": "Hüdayi Sayıbaş", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "İsmet Saraçoğlu", "parti": "DYP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Nizamettin Aydın", "parti": "RP", "g": "MUH"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Nizamettin Aydın", "parti": "FP", "g": "MUH"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Adnan Çiçek", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Adnan Çiçek", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Eyüp Eroğlu", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Eyüp Eroğlu", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Mehmet Kemal Yazıcıoğlu", "parti": "MHP", "g": "MIL"}], "profil": {"meslek": "Akademisyen-hukukçu ağırlığı: Çiçek profesör, Eroğlu avukat; erken dönem başkanların meslekleri bilinmiyor", "egitim": "Çiçek Prof. Dr. unvanlı; diğerleri kısmen bilinmiyor", "hemsehrilik": "Ağırlıkla yerel isimler; İsmet Saraçoğlu 1980-1984 arasında da (atama ile) aynı görevi yürütmüştü", "tekrar": "Çok düzenli: Aydın, Çiçek ve Eroğlu ikişer dönem üst üste seçildi"}, "egilim": "Tokat il merkezinde 1994'te Nizamettin Aydın ile başlayan Millî Görüş (RP/FP) dönemi, 2004'ten itibaren AK Parti ile aynı gelenek içinde 2024'e dek sürdü ve il otuz yıl boyunca muhafazakâr belediyecilik çizgisinde kaldı. İlin en belirgin kalıbı ikişer dönemlik başkanlık ritmidir: Aydın (1994-2004), Prof. Dr. Adnan Çiçek (2004-2014) ve Av. Eyüp Eroğlu (2014-2024) art arda ikişer seçim kazanmıştır. 1989'da seçilen İsmet Saraçoğlu, 1980-1984 askeri yönetim döneminde de görevlendirmeyle aynı makamda bulunmuş bir isimdi. 2024'te MHP adayı Mehmet Kemal Yazıcıoğlu'nun %54,86 ile açık farkla kazanması, iktidarı milliyetçi-muhafazakâr blok içinde el değiştirten bir sonuçtur.", "ornekler": [{"ad": "Nizamettin Aydın", "donem": "1994-2004", "ozet": "1994'te RP'den, 1999'da FP'den seçildi; kentin Millî Görüş dönemini başlatan isimdir."}, {"ad": "Adnan Çiçek", "donem": "2004-2014", "ozet": "Profesör; 2004 ve 2009'da AK Parti'den iki dönem seçildi."}, {"ad": "Eyüp Eroğlu", "donem": "2014-2024", "ozet": "Avukat; 2014 ve 2019'da AK Parti'den seçildi, 2024'te MHP adayı Yazıcıoğlu karşısında kaybetti."}], "kaynaklar": ["https://tokat.bel.tr/eski-baskanlar", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Şablon:Tokat_belediye_başkanları", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Tokat'ta_1984_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Tokat'ta_2024_Türkiye_yerel_seçimleri"]}, {"il": "Ordu", "buyuksehir": true, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Kazım Türkmen", "parti": "SODEP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Kazım Türkmen", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Fikret Türkyılmaz", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Fikret Türkyılmaz", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Seyit Torun", "parti": "DSP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Seyit Torun", "parti": "DSP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Enver Yılmaz", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Mehmet Hilmi Güler", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Mehmet Hilmi Güler", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}], "profil": {"meslek": "Karma: Güler maden mühendisi ve eski bakan; erken dönem başkanların meslekleri bilinmiyor", "egitim": "Güler ODTÜ mezunu; diğerleri bilinmiyor", "hemsehrilik": "Güler Ordu doğumlu; kazananlar ağırlıkla il içinden", "tekrar": "Çok güçlü kalıp: Türkmen, Türkyılmaz, Torun ve Güler ikişer dönem seçildi"}, "egilim": "Ordu, 2014'te 6360 sayılı kanunla büyükşehir statüsü kazandı ve bu eşik ilin siyasetinde net bir dönüm noktası oldu: 1984-2014 arasında sosyal demokrat (SODEP/SHP, DSP) ve merkez sağ (ANAP) adaylar onar yıllık bloklar halinde dönüşümlü kazanırken, büyükşehir dönemindeki üç seçimi de AK Parti aldı. İlin en istikrarlı kalıbı iki dönemlik başkanlık ritmidir; 1984'ten bu yana her seçilmiş başkan iki seçim üst üste kazanmıştır (2014-2019 arasında Enver Yılmaz'ın görevden ayrılmasıyla dönemi Engin Tekintaş tamamlamıştır). 2019 ve 2024'te seçilen eski Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Hilmi Güler, ulusal siyaset deneyimini hemşehrilik bağıyla birleştiren profiliyle dikkat çeker.", "ornekler": [{"ad": "Mehmet Hilmi Güler", "donem": "2019-", "ozet": "1949 Ordu doğumlu maden mühendisi (ODTÜ); 2002-2009 arasında Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı yaptı. 2019'da ve 2024'te (%40,07) AK Parti'den büyükşehir belediye başkanı seçildi."}, {"ad": "Seyit Torun", "donem": "2004-2014", "ozet": "2004 ve 2009'da DSP'den il merkezi belediye başkanı seçildi; sonrasında CHP'ye katıldı ve CHP Ordu milletvekili oldu."}, {"ad": "Kazım Türkmen", "donem": "1984-1994", "ozet": "1984'te SODEP'ten, 1989'da SHP'den seçildi; ilin 1980 sonrası ilk seçilmiş başkanı."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Ordu_Büyükşehir_Belediyesi", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Ordu'da_2024_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/1984_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/2009_Türkiye_yerel_seçimleri"]}, {"il": "Giresun", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Mehmet Larçın", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Mehmet Işık", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Mehmet Larçın", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Mehmet Işık", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Hurşit Yüksel", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Kerim Aksu", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Kerim Aksu", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Aytekin Şenlikoğlu", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Fuat Köse", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}], "profil": {"meslek": "Esnaf-işadamı profili görülür: Aksu beyaz eşya bayii işleten bir iş insanı; diğerleri kısmen bilinmiyor", "egitim": "Aksu Kütahya Meslek Yüksekokulu inşaat bölümü (1992); diğerleri bilinmiyor", "hemsehrilik": "Güçlü: Aksu 1969 Giresun doğumlu; kazananlar yerel eşraf ve esnaf kökenli", "tekrar": "Belirgin: Larçın iki kez (1984, 1994), Işık iki kez (1989, 1999), Aksu iki dönem üst üste (2009-2019)"}, "egilim": "Giresun il merkezi, merkez sağ (ANAP, sonra AK Parti) ile sosyal demokrat çizgi (SHP/CHP) arasında düzenli el değiştiren, Doğu Karadeniz'in en rekabetçi il merkezlerinden biridir; 1984-1999 arasında Mehmet Larçın (ANAP) ile Mehmet Işık (SHP/CHP) dönüşümlü olarak seçilmiştir. Işık'ın 3 Kasım 2002'de görevden ayrılmasının ardından dönemi Hasan Yücel Karaibrahim tamamlamış, 2004'te AK Parti kazanmıştır. 2009 sonrasında da salınım sürmüş, CHP'li Kerim Aksu iki dönem görev yapmış, 2019'u AK Parti, 2024'ü yeniden CHP almıştır. Yarışlar çoğu kez çok dar farklarla sonuçlanır (2019'da fark 280 oydur) ve kişisel tanınırlık belirleyicidir.", "ornekler": [{"ad": "Kerim Aksu", "donem": "2009-2019", "ozet": "1969 Giresun doğumlu; 1997'de kurduğu beyaz eşya mağazasını işleten bir iş insanı. 2009 ve 2014'te CHP'den seçildi; 2019'da 280 oy farkla kaybetti."}, {"ad": "Mehmet Larçın", "donem": "1984-1989 ve 1994-1999", "ozet": "ANAP'tan iki ayrı dönemde seçildi; 1980 sonrası ilk seçilmiş başkandır."}, {"ad": "Mehmet Işık", "donem": "1989-1994 ve 1999-2002", "ozet": "1989'da SHP'den, 1999'da CHP'den seçildi; 3 Kasım 2002'de görevinden ayrıldı."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Giresun_belediye_başkanları_listesi", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Kerim_Aksu", "https://tr.wikipedia.org/wiki/1994_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/1999_Türkiye_yerel_seçimleri"]}, {"il": "Trabzon", "buyuksehir": true, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Orhan Karakullukçu", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Atay Aktuğ", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Asım Aykan", "parti": "RP", "g": "MUH"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Asım Aykan", "parti": "FP", "g": "MUH"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Mehmet Volkan Canalioğlu", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Orhan Fevzi Gümrükçüoğlu", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Orhan Fevzi Gümrükçüoğlu", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Murat Zorluoğlu", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Ahmet Metin Genç", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}], "profil": {"meslek": "Karma: hekim (Gümrükçüoğlu, Prof. Dr. tıp), mülki idareci (Zorluoğlu, vali kökenli), hukukçu (Genç); erken dönem adaylarda meslek kaydı kısmen bilinmiyor", "egitim": "Son dönem kazananlar üniversite mezunu; ikisi lisansüstü/akademik unvanlı", "hemsehrilik": "Kazananlar ağırlıkla Trabzon doğumlu; Zorluoğlu Trabzon kökenli olup mülki idare kariyerinden geldi", "tekrar": "Aykan ve Gümrükçüoğlu ikişer dönem; diğerleri tek dönem"}, "egilim": "Trabzon il merkezi 1984-2024 arasında merkez sağ, sosyal demokrat, Millî Görüş ve AK Parti dönemlerini sırayla yaşamış geçişken bir seçim tarihine sahiptir. 1994 ve 1999'da RP-FP çizgisi, 2004'te CHP'nin kişisel oy tabanı güçlü adayı Canalioğlu kazanmıştır. 2009'dan bu yana dört seçim üst üste AK Parti kazanmış, 2014'te büyükşehir statüsüne geçilmiştir. Aday profili zamanla yerel eşraftan profesyonel-bürokratik kökenli isimlere (hekim, vali, hukukçu) kaymıştır.", "ornekler": [{"ad": "Orhan Fevzi Gümrükçüoğlu", "donem": "2009-2019", "ozet": "Tıp profesörü; 2009'da il belediye, 2014'te ilk büyükşehir belediye başkanı olarak iki dönem görev yaptı."}, {"ad": "Murat Zorluoğlu", "donem": "2019-2024", "ozet": "Mülki idare kökenli (Van Valiliği görevinden ayrılarak aday oldu); tek dönem büyükşehir belediye başkanlığı yaptı."}, {"ad": "Asım Aykan", "donem": "1994-2002", "ozet": "RP ve FP'den iki kez seçildi; 2002'de milletvekili seçilerek görevinden ayrıldı."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Trabzon_Büyükşehir_Belediyesi", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Trabzon'da_1984_Türkiye_yerel_seçimleri"]}, {"il": "Rize", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Bülent Koç", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Memiş Ali Usta", "parti": "DYP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Şevki Yılmaz", "parti": "RP", "g": "MUH"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Hızır Hop", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Halil Bakırcı", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Halil Bakırcı", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Reşat Kasap", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Rahmi Metin", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Rahmi Metin", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}], "profil": {"meslek": "Karma: din görevlisi/vaiz kökenli (Yılmaz), akademisyen (Kasap, istatistik profesörü); diğer başkanların meslekleri kaynaklarda net değil", "egitim": "2014 sonrası adaylarda yükseköğrenim belirgin; Kasap profesör unvanlı", "hemsehrilik": "Kazananlar Rize doğumlu ya da Rize kökenli; Kasap Ankara'daki akademik kariyerinden memleketine aday gösterildi", "tekrar": "Bakırcı ve Metin ikişer dönem; Şevki Yılmaz 1995'te milletvekili seçilince görevi devretti (yerine sırasıyla Hasan Uzun ve Hızır Hop geldi)"}, "egilim": "Rize il merkezi 1984'ten bu yana kesintisiz sağ partilerce yönetilmiştir; sıralama ANAP-DYP-RP-ANAP-AK Parti biçimindedir. 2004'ten itibaren altı seçim üst üste AK Parti kazanmış ve il, partinin en yüksek oy oranlı merkezlerinden biri olmuştur. Merkez sağ içi rekabet 1990'larda ANAP-DYP-RP arasında bölünmüşken 2000'lerde tek partide toplanmıştır. Aday profilinde yerel esnaf-eşraf kökeninden akademisyen ve parti teşkilatı kökenli isimlere geçiş görülür.", "ornekler": [{"ad": "Şevki Yılmaz", "donem": "1994-1995", "ozet": "Vaiz kökenli RP'li siyasetçi; 1994'te belediye başkanı seçildi, 1995 genel seçiminde milletvekili olarak ayrıldı."}, {"ad": "Reşat Kasap", "donem": "2014-2019", "ozet": "İstatistik profesörü; akademiden yerel yönetime geçen, %67,8 oyla seçilen tek dönemlik başkan."}, {"ad": "Rahmi Metin", "donem": "2019-", "ozet": "AK Parti teşkilat kökenli; 2019 ve 2024'te üst üste iki kez seçildi."}], "kaynaklar": ["https://www.rize.bel.tr/yonetim/onceki-baskanlar", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Rize'de_1984_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Rize'de_1989_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Rize'de_1999_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Rize'de_2014_Türkiye_yerel_seçimleri"]}, {"il": "Artvin", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Kadir Halvaşı", "parti": "SODEP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Kadir Halvaşı", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Seracettin Yazan", "parti": "DYP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Emin Özgün", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Emin Özgün", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Emin Özgün", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Mehmet Kocatepe", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Demirhan Elçin", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Bilgehan Erdem", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}], "profil": {"meslek": "Özgün hekim (Dr.); diğer başkanların meslekleri kaynaklarda net belirtilmiyor", "egitim": "Özgün tıp eğitimli; diğerleri bilinmiyor", "hemsehrilik": "Kazananlar Artvin yerlisi isimler; küçük seçmen kitlesinde kişisel tanınırlık belirleyici", "tekrar": "Halvaşı iki, Özgün üç dönem; 2014 sonrası her seçimde aday değişti"}, "egilim": "Artvin il merkezi, dokuz seçimin sekizinde sosyal demokrat çizginin (SODEP-SHP-CHP) kazandığı, bölgede istisnai bir süreklilik gösterir; tek kesinti 1994'teki DYP dönemidir. Dr. Emin Özgün'ün üç dönemlik başkanlığı bu geleneğin taşıyıcısı olmuştur. Seçimler dar farklarla sonuçlanabilmektedir; 2024'te CHP-AK Parti farkı yaklaşık 1,5 puandır. 2014'te CHP'den seçilen Mehmet Kocatepe'nin 2024'te AK Parti adayı olarak yarışması, küçük illerde aday kişiselliğinin parti kimliğinden bağımsız hareket edebildiğini gösterir.", "ornekler": [{"ad": "Emin Özgün", "donem": "1999-2014", "ozet": "Hekim; CHP'den üç dönem üst üste seçilen, kentin en uzun süreli seçilmiş başkanı."}, {"ad": "Kadir Halvaşı", "donem": "1984-1994", "ozet": "SODEP ve SHP'den iki dönem seçilerek 1984 sonrası sosyal demokrat geleneği başlatan isim."}, {"ad": "Bilgehan Erdem", "donem": "2024-", "ozet": "CHP adayı olarak 2024'te, 2014-2019 dönemi başkanı ve AK Parti adayı Kocatepe karşısında dar farkla seçildi."}], "kaynaklar": ["https://www.artvin.bel.tr/eski-belediye-baskanlari", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Emin_Özgün", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Artvin'de_1994_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Artvin'de_2024_Türkiye_yerel_seçimleri"]}, {"il": "Gümüşhane", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Yalçın Kurt", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Naim Ağaç", "parti": "DYP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Naim Ağaç", "parti": "DYP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Mustafa Canlı", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Mustafa Canlı", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Mustafa Canlı", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Ercan Çimen", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Ercan Çimen", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Vedat Soner Başer", "parti": "MHP", "g": "MIL"}], "profil": {"meslek": "Kaynaklarda sistematik meslek kaydı yok; bilinmiyor", "egitim": "Bilinmiyor", "hemsehrilik": "Kazananlar Gümüşhane yerlisi; küçük merkezde kişisel ağlar belirleyici", "tekrar": "Ağaç iki, Canlı üç, Çimen iki dönem; uzun görev süreleri tipik"}, "egilim": "Gümüşhane il merkezi 1984'ten bu yana yalnızca sağ partiler tarafından yönetilmiş, seçmen tercihi ANAP-DYP-MHP-AK Parti hattında dolaşmıştır. Başkanların çok dönem görev yapması (Ağaç 10, Canlı 15, Çimen 10 yıl) belirgin bir örüntüdür. 1999'dan itibaren asıl rekabet MHP ile AK Parti arasındadır; 2024'te MHP dar farkla (%41,6'ya %38,2) kazanarak başkanlığı geri almıştır. Aday değişimi partiler arası el değiştirmelerle çakışma eğilimindedir.", "ornekler": [{"ad": "Mustafa Canlı", "donem": "1999-2014", "ozet": "MHP'den 1999, 2004 ve 2009'da üç kez üst üste seçilen en uzun süreli başkan."}, {"ad": "Ercan Çimen", "donem": "2014-2024", "ozet": "AK Parti'den iki dönem seçildi; 2024'te üçüncü dönem adaylığında dar farkla kaybetti."}, {"ad": "Vedat Soner Başer", "donem": "2024-", "ozet": "MHP adayı olarak 2024'te %41,6 oyla seçildi; sonuç itiraz ve yeniden sayım sürecinin ardından kesinleşti."}], "kaynaklar": ["https://www.gumushane.bel.tr/belediye/eski-belediye-baskanlari/", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Gümüşhane'de_1994_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Gümüşhane'de_2019_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Gümüşhane'de_2024_Türkiye_yerel_seçimleri"]}, {"il": "Bayburt", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1989, "kazanan": "Muammer Daşdan", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Yavuz Şahin", "parti": "RP", "g": "MUH"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Hükmü Pekmezci", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Bekir Çetin", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Hacı Ali Polat", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Mete Memiş", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Hükmü Pekmezci", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Mete Memiş", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}], "profil": {"meslek": "Kaynaklarda sistematik meslek kaydı yok; bilinmiyor", "egitim": "Bilinmiyor", "hemsehrilik": "Kazananlar Bayburt yerlisi; il 1989'da kurulduğundan seçim serisi 1989'la başlar", "tekrar": "Pekmezci ve Memiş ikişer kez (araya girerek) seçildi; aynı isimlerin dönüşümlü yarışması tipik"}, "egilim": "Bayburt 1989'da il olmuş, o tarihten bu yana il merkezi kesintisiz sağ partilerce yönetilmiştir (ANAP-RP-MHP-AK Parti). 2000'lerden itibaren rekabet esasen AK Parti ile MHP arasında geçmekte, başkanlık iki parti arasında el değiştirebilmektedir: 2019'da MHP'li Pekmezci %56,4 ile kazanmış, 2024'te AK Partili Memiş geri dönmüştür. Türkiye'nin en küçük seçmen kitleli il merkezlerinden biri olarak aday kişiselliği ve tanınırlık sonucu belirleyen ana etkendir. Aynı adayların farklı seçimlerde yeniden yarışması sık görülür.", "ornekler": [{"ad": "Hükmü Pekmezci", "donem": "1999-2004 ve 2019-2024", "ozet": "MHP'den iki ayrı dönemde seçildi; 2024'te yeniden aday oldu ancak kaybetti."}, {"ad": "Mete Memiş", "donem": "2014-2019 ve 2024-", "ozet": "AK Parti'den 2014'te seçildi, 2019'da kaybetti, 2024'te yeniden kazandı."}], "kaynaklar": ["https://www.bayburt.bel.tr/eskibaskanlar", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Bayburt'ta_1994_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Bayburt'ta_2004_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Bayburt'ta_2009_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Bayburt'ta_2019_Türkiye_yerel_seçimleri"]}, {"il": "Erzurum", "buyuksehir": true, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Necati Güllülü", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Mehmet Ali Ünal", "parti": "DYP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Ersan Gemalmaz", "parti": "RP", "g": "MUH"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Mahmut Uykusuz", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Ahmet Küçükler", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Ahmet Küçükler", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Mehmet Sekmen", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Mehmet Sekmen", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Mehmet Sekmen", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}], "profil": {"meslek": "Sekmen iş dünyası ve İstanbul yerel yönetim kökenli; önceki başkanların meslek kayıtları kaynaklarda net değil", "egitim": "Bilinmiyor (sistematik kayıt yok)", "hemsehrilik": "Kazananlar Erzurum kökenli; Sekmen İstanbul siyasetinden memleketine dönen aday örneğidir", "tekrar": "Küçükler iki, Sekmen üç dönem; 2004 sonrası yeniden seçilme kural halini aldı"}, "egilim": "Erzurum, 1993'te büyükşehir statüsü almış ve 1984'ten bu yana yalnızca sağ partilerce yönetilmiştir; sıralama ANAP-DYP-RP-MHP-AK Parti biçiminde dönemin ulusal sağ dalgalarını birebir izler. 1994 RP ve 1999 MHP zaferleri ilin dindar-milliyetçi seçmen tabanının iki kanadını yansıtır. 2004'ten itibaren altı seçim üst üste AK Parti kazanmıştır; 2024'te oy oranı %50,4'e gerileyerek rekabet kısmen artmıştır. Uzun görev süresi (Sekmen 2014'ten bu yana) son dönemin belirgin özelliğidir.", "ornekler": [{"ad": "Mehmet Sekmen", "donem": "2014-", "ozet": "İstanbul'da ilçe belediye başkanlığı yaptıktan sonra memleketi Erzurum'da üç dönem üst üste büyükşehir belediye başkanı seçildi."}, {"ad": "Ahmet Küçükler", "donem": "2004-2014", "ozet": "AK Parti'nin Erzurum'daki ilk büyükşehir belediye başkanı; iki dönem görev yaptı."}, {"ad": "Mahmut Uykusuz", "donem": "1999-2004", "ozet": "MHP'nin 1999 dalgasında %36,4 ile seçilen tek dönemlik büyükşehir belediye başkanı."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Erzurum_Büyükşehir_Belediyesi", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Erzurum'da_1999_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/1984_Türkiye_yerel_seçimleri"]}, {"il": "Erzincan", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Adnan Ercan", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Talip Kaban", "parti": "MÇP", "g": "MIL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Talip Kaban", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Erkan Karaman", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Mehmet Buyruk", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Yüksel Çakır", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Cemalettin Başsoy", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Bekir Aksun", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Bekir Aksun", "parti": "MHP", "g": "MIL"}], "profil": {"meslek": "Aksun öğretmen (1988-2006), Ercan iktisat mezunu; diğer başkanların meslekleri kaynaklarda net değil", "egitim": "Aksun işletme yükseköğrenimi; Ercan iktisat; diğerleri bilinmiyor", "hemsehrilik": "Kazananlar Erzincan doğumlu (Kaban ilin Tercan ilçesinden)", "tekrar": "Kaban iki, Aksun iki dönem; 2004-2014 arasında AK Parti üç seçimi üç farklı adayla kazandı"}, "egilim": "Erzincan il merkezi 1984'ten bu yana kesintisiz sağ partilerin elindedir ve milliyetçi çizgi olağanüstü güçlüdür: MÇP-MHP çizgisi 1989, 1994, 1999, 2019 ve 2024 olmak üzere beş seçim kazanmıştır. 2004-2014 arasındaki üç seçimi AK Parti, her defasında farklı adayla almıştır. 2019'da başkanlık yeniden MHP'ye geçmiş ve öğretmen kökenli Bekir Aksun 2024'te yeniden seçilmiştir. Aday profili ağırlıkla yerel teşkilat ve esnaf-meslek sahibi isimlerden oluşur; 1999 başında kısa süre görev yapan Mustafa Çetiner seçim kazananı değildir.", "ornekler": [{"ad": "Talip Kaban", "donem": "1989-1999", "ozet": "Tercan doğumlu; MÇP ve MHP'den iki dönem seçilerek ilin milliyetçi yerel geleneğini kuran isim."}, {"ad": "Bekir Aksun", "donem": "2019-", "ozet": "Uzun yıllar öğretmenlik yaptı; MHP'den 2019 ve 2024'te üst üste seçildi."}, {"ad": "Mehmet Buyruk", "donem": "2004-2009", "ozet": "AK Parti'nin Erzincan'daki ilk belediye başkanı; tek dönem görev yaptı."}], "kaynaklar": ["https://www.erzincan.bel.tr/eskibaskanlar", "https://www.nehaber24.com/erzincanda-gelmis-gecmis-belediye-baskanlari", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Erzincan'da_1994_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Erzincan'da_1999_Türkiye_yerel_seçimleri"]}, {"il": "Kars", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Selahattin Filtekin", "parti": "SODEP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Selahattin Filtekin", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Tuncay Mutluer", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Naif Alibeyoğlu", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Naif Alibeyoğlu", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Nevzat Bozkuş", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Murtaza Karaçanta", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Ayhan Bilgen", "parti": "HDP", "g": "KURT"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Ötüken Senger", "parti": "MHP", "g": "MIL"}], "profil": {"meslek": "Alibeyoğlu iş insanı, Bilgen gazetecilik-siyaset kökenli (eski milletvekili); diğerleri bilinmiyor", "egitim": "Bilinmiyor (sistematik kayıt yok)", "hemsehrilik": "Kazananlar Kars kökenli; heterojen demografik yapı parti yelpazesinin genişliğine yansır", "tekrar": "Filtekin ve Alibeyoğlu ikişer dönem; 2009 sonrası hiçbir başkan yeniden seçilemedi"}, "egilim": "Kars, dokuz seçimde beş farklı partinin (SODEP/SHP, MHP, ANAP, AK Parti, HDP) kazandığı, bölgenin siyaseten en geçişken il merkezidir; bu çeşitlilik ilin çok kimlikli seçmen yapısını yansıtır. Aynı aday farklı partilerden seçilebilmiştir: Alibeyoğlu 1999'da ANAP'tan, 2004'te AK Parti'den kazanmıştır. 2019'da HDP adayı Ayhan Bilgen %29,5 ile seçilmiş; 2020'de görevden ayrılmasının ardından yerine görevlendirme yapılmıştır (olgusal not). 2024'te başkanlığı MHP adayı Ötüken Senger kazanmıştır; 2009 sonrasında hiçbir başkanın ikinci dönem kazanamaması ilin yüksek seçim oynaklığını gösterir.", "ornekler": [{"ad": "Naif Alibeyoğlu", "donem": "1999-2009", "ozet": "İş insanı; 1999'da ANAP'tan, 2004'te AK Parti'den seçilerek iki dönem görev yaptı."}, {"ad": "Selahattin Filtekin", "donem": "1984-1994", "ozet": "SODEP ve SHP'den iki dönem seçildi; 1989'da %44,9 oy aldı."}, {"ad": "Ayhan Bilgen", "donem": "2019-2020", "ozet": "Gazetecilik ve milletvekilliği geçmişine sahip; 2019'da HDP'den seçildi, 2020'de görevden ayrıldı."}], "kaynaklar": ["https://www.kars.bel.tr/gecmis-donem-belediye-baskanlari", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Kars'ta_1989_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Kars'ta_1994_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Kars'ta_2019_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Kars'ta_2024_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Naif_Alibeyoğlu"]}, {"il": "Ardahan", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1994, "kazanan": "Mikail Kayatürk", "parti": "DYP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Teoman Güngör", "parti": "DSP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Mikail Kayatürk", "parti": "Bağımsız", "g": "DIGER"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Faruk Köksoy", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Faruk Köksoy", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Faruk Demir", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Faruk Demir", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}], "profil": {"meslek": "Demir sanat-müzik kökenli ve eski milletvekili (1999, DSP); diğer başkanların meslekleri kaynaklarda net değil", "egitim": "Bilinmiyor", "hemsehrilik": "Kazananlar Ardahan yerlisi; çok küçük seçmen kitlesinde (6-16 bin) kişisel tanınırlık partiden önce gelir", "tekrar": "Kayatürk (aralıklı), Köksoy ve Demir ikişer kez seçildi"}, "egilim": "Ardahan 1992'de il olmuş, il merkezi ilk seçimini 1994'te yapmıştır; yedi seçimde DYP, DSP, bağımsız, AK Parti ve CHP kazanarak yüksek geçişkenlik sergilemiştir. Kazanma oranlarının çoğu seçimde %26-37 bandında kalması çok parçalı ve aday odaklı yarışı gösterir; Kayatürk 2004'te bağımsız aday olarak dahi kazanmıştır. 2014'te fark yaklaşık 100 oy olmuştur. 2019'da eski DSP milletvekili Faruk Demir CHP'den %51,2 ile seçilmiş, 2024'te yeniden kazanmıştır; 2024'te alınan seçim yenileme kararı itiraz üzerine kaldırılmış ve mazbata verilmiştir (olgusal not).", "ornekler": [{"ad": "Mikail Kayatürk", "donem": "1994-1999 ve 2004-2009", "ozet": "1994'te DYP'den, 2004'te bağımsız aday olarak seçildi; aday kişiselliğinin parti etiketine üstünlüğünün örneği."}, {"ad": "Faruk Köksoy", "donem": "2009-2019", "ozet": "AK Parti'den iki dönem seçildi; 2014'te yaklaşık 100 oy farkla kazandı."}, {"ad": "Faruk Demir", "donem": "2019-", "ozet": "Sanat ve milletvekilliği geçmişli CHP'li başkan; 2019 ve 2024'te üst üste seçildi."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Ardahan'da_1994_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Ardahan'da_1999_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Ardahan'da_2004_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Ardahan'da_2009_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Ardahan'da_2014_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Ardahan'da_2019_Türkiye_yerel_seçimleri"]}, {"il": "Ağrı", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Hikmet Erdem", "parti": "ANAP", "not": "ANAP ve MDP adayları eşit oy aldı; kura ve itiraz sürecinin ardından sonuç ANAP lehine kesinleşti", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Fevzi Bulut", "parti": "SHP", "not": "", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Zeki Başaran", "parti": "RP", "not": "", "g": "MUH"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Hüseyin Yılmaz", "parti": "HADEP", "not": "", "g": "KURT"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Ekrem Aktaş", "parti": "AK Parti", "not": "", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Hasan Arslan", "parti": "AK Parti", "not": "", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Sırrı Sakık", "parti": "BDP", "not": "2017'de İçişleri Bakanlığı görevlendirmesi yapıldı", "g": "KURT"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Savcı Sayan", "parti": "AK Parti", "not": "Sayan 2023'te istifa etti; belediye meclisi Metin Karadoğan'ı (AK Parti) başkan seçti", "g": "MUH"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Hazal Aras", "parti": "DEM Parti", "not": "", "g": "KURT"}], "profil": {"meslek": "Karma: yerel eşraf ve esnaf kökenliler ile profesyonel siyasetçiler (Sakık gazeteci-eski milletvekili, Sayan iletişim danışmanı); erken dönem başkanların meslekleri büyük ölçüde bilinmiyor", "egitim": "Çoğu başkan için kayıt bilinmiyor; son dönem adaylarda üniversite mezuniyeti öne çıkıyor", "hemsehrilik": "Adaylar ağırlıkla Ağrı doğumlu; 2014 kazananı Sırrı Sakık Muş doğumlu bir istisna", "tekrar": "1984-2024 arasında hiçbir başkan üst üste iki kez seçilemedi; her seçimde isim değişti"}, "egilim": "Ağrı, Türkiye'deki parti sistemi dalgalanmalarını neredeyse birebir izleyen bir il merkezi profili çizer: 1984-1994 arasında merkez sağ ve merkez sol (ANAP, SHP), 1994'te RP, 1999'da HADEP, 2004-2009'da AK Parti kazandı. 2014 sonrası yarışma esas olarak Kürt siyasi hareketi partileri (BDP, DEM) ile AK Parti arasında salınıma dönüştü ve 2014, 2019, 2024 seçimlerinde el değiştirdi. İlin en belirgin özelliği tek dönemliliktir; kırk yılda hiçbir isim art arda yeniden seçilmemiştir. Aday profili yerel eşraftan giderek ulusal görünürlüğü olan profesyonel siyasetçilere kaymıştır.", "ornekler": [{"ad": "Sırrı Sakık", "donem": "2014-2017", "ozet": "Gazetecilik ve uzun milletvekilliği geçmişi olan Kürt siyasi hareketinin tanınmış ismi; 2014'te BDP adayı olarak seçildi, 2017'de İçişleri Bakanlığı görevlendirmesi yapıldı"}, {"ad": "Savcı Sayan", "donem": "2019-2023", "ozet": "Ağrı doğumlu, siyasal iletişim danışmanlığından gelen AK Partili başkan; 2023'te istifa etti"}, {"ad": "Hazal Aras", "donem": "2024-", "ozet": "2014'te Diyadin ilçe belediye eş başkanlığı yapmış genç kadın siyasetçi; 2024'te DEM Parti adayı olarak il merkezini kazandı"}], "kaynaklar": ["https://www.diyadinnet.com/Bolgemiz-81-a%C4%9Fr%C4%B1-eski-belediye-ba%C5%9Fkanlar%C4%B1", "https://tr.wikipedia.org/wiki/1984_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/1999_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:A%C4%9Fr%C4%B1_belediye_ba%C5%9Fkanlar%C4%B1"]}, {"il": "Iğdır", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1994, "kazanan": "Ali Asker Aşırım", "parti": "DYP", "not": "1992'de il olan Iğdır'ın ilk il merkezi belediye başkanlığı seçimi", "g": "MSAG"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Nurettin Aras", "parti": "MHP", "not": "", "g": "MIL"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Nurettin Aras", "parti": "MHP", "not": "", "g": "MIL"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Mehmet Nuri Güneş", "parti": "DTP", "not": "Güneş 2010'da görevinden ayrıldı; görev vekâleten yürütüldü", "g": "KURT"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Murat Yikit", "parti": "BDP", "not": "Kaynaklarda partisi DBP olarak da geçer", "g": "KURT"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Yaşar Akkuş", "parti": "HDP", "not": "2020'de İçişleri Bakanlığı görevlendirmesi yapıldı", "g": "KURT"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Mehmet Nuri Güneş", "parti": "DEM Parti", "not": "", "g": "KURT"}], "profil": {"meslek": "Büyük ölçüde bilinmiyor; başkanlar ağırlıkla yerel siyaset ve parti teşkilatı kökenli", "egitim": "Bilinmiyor", "hemsehrilik": "İlin ikili demografik yapısı belirleyici: Azerbaycan kökenli seçmen tabanı MHP'yi, Kürt seçmen tabanı HADEP-DEM çizgisini besliyor; adaylar Iğdırlı", "tekrar": "Nurettin Aras üst üste iki dönem (1999, 2004); Mehmet Nuri Güneş iki ayrı dönemde (2009 ve 2024) seçilen tek isim"}, "egilim": "Iğdır, 1992'de il olmasından bu yana Türkiye'nin en keskin iki kutuplu yerel rekabetlerinden birini sergiler: MHP ile Kürt siyasi hareketi partileri (DTP, BDP, HDP, DEM) neredeyse her seçimde başa baş yarışır. 1999-2009 arasında MHP'den DTP'ye geçiş, 2019'da yüzde 50,1'e karşı 46,6'lık sonuç bu kutuplaşmanın ölçüsüdür. 2009 sonrası dört seçimin dördünü de Kürt siyasi hareketi adayları kazanmış, ancak 2020'de İçişleri Bakanlığı görevlendirmesi yapılmıştır. Mehmet Nuri Güneş'in 15 yıl arayla ikinci kez seçilmesi, aday kişiliğinden çok parti çizgisine dayalı oy davranışına işaret eder.", "ornekler": [{"ad": "Nurettin Aras", "donem": "1999-2009", "ozet": "MHP'den üst üste iki dönem seçilen tek Iğdır belediye başkanı; ilin Azerbaycan kökenli seçmen tabanının temsilcisi olarak öne çıktı"}, {"ad": "Mehmet Nuri Güneş", "donem": "2009-2010 ve 2024-", "ozet": "HEP'ten DEM'e uzanan parti geleneğinin kadrolarından; 2009'da DTP, 2024'te DEM Parti adayı olarak iki ayrı dönemde seçildi"}], "kaynaklar": ["https://hunacademy.com/igdir-belediyesinin-kisa-tarihcesi/", "https://tr.wikipedia.org/wiki/I%C4%9Fd%C4%B1r'da_2019_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/1994_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/2004_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri"]}, {"il": "Van", "buyuksehir": true, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Mustafa Çohaz", "parti": "RP", "not": "", "g": "MUH"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Fethullah Erbaş", "parti": "RP", "not": "Erbaş daha sonra RP/FP milletvekili oldu", "g": "MUH"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Aydın Talay", "parti": "RP", "not": "RP 1998'de kapatılınca görev FP çatısında sürdü", "g": "MUH"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Şahabettin Özarslaner", "parti": "HADEP", "not": "", "g": "KURT"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Burhan Yenigün", "parti": "AK Parti", "not": "", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Bekir Kaya", "parti": "DTP", "not": "DTP kapatılınca görevini BDP çatısında sürdürdü", "g": "KURT"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Bekir Kaya", "parti": "BDP", "not": "İlk büyükşehir seçimi; Kasım 2016'da İçişleri Bakanlığı görevlendirmesi yapıldı", "g": "KURT"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Bedia Özgökçe Ertan", "parti": "HDP", "not": "Ağustos 2019'da İçişleri Bakanlığı görevlendirmesi yapıldı", "g": "KURT"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Abdullah Zeydan", "parti": "DEM Parti", "not": "Mazbata, itiraz sürecinin ardından Zeydan'a verildi; Şubat 2025'te İçişleri Bakanlığı görevlendirmesi yapıldı", "g": "KURT"}], "profil": {"meslek": "Son dönemde hukukçu ağırlığı belirgin (Bekir Kaya ve Bedia Özgökçe Ertan avukat); erken dönem başkanların meslekleri kısmen bilinmiyor", "egitim": "Son dönem başkanları üniversite mezunu; erken dönem bilinmiyor", "hemsehrilik": "Adaylar ağırlıkla Vanlı; parti kimliği hemşehrilikten daha belirleyici", "tekrar": "Bekir Kaya 2009 ve 2014'te üst üste iki kez seçilen tek isim; diğer dönemlerde isimler değişti"}, "egilim": "Van'da 1984-1994 arasında üç seçim üst üste RP kazanarak ili Milli Görüş geleneğinin Doğu'daki erken kalelerinden biri yaptı. 1999'da HADEP'e geçiş, il siyasetinin eksenini kalıcı biçimde değiştirdi; 2004'teki AK Parti dönemi dışında 1999'dan bu yana tüm seçimleri Kürt siyasi hareketi partileri (HADEP, DTP, BDP, HDP, DEM) kazandı. 2014'te büyükşehir statüsüne geçen ilde 2016, 2019 ve 2025'te seçilmiş başkanların yerine İçişleri Bakanlığı görevlendirmeleri yapıldı. Aday profili avukatlık ve milletvekilliği geçmişi olan profesyonel siyasetçilere evrilmiş, 2019'da il ilk kadın büyükşehir belediye başkanını seçmiştir.", "ornekler": [{"ad": "Bekir Kaya", "donem": "2009-2016", "ozet": "Avukat; 2009'da DTP, 2014'te BDP adayı olarak üst üste iki kez seçildi, Van'ın ilk büyükşehir belediye başkanı oldu"}, {"ad": "Bedia Özgökçe Ertan", "donem": "2019", "ozet": "Avukat ve eski HDP milletvekili; Van'ın seçilmiş ilk kadın büyükşehir belediye başkanı"}, {"ad": "Fethullah Erbaş", "donem": "1989-1994", "ozet": "RP'nin Van'daki erken dönem kadrosundan; belediye başkanlığı sonrası uzun süre RP/FP milletvekilliği yaptı"}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Van_B%C3%BCy%C3%BCk%C5%9Fehir_Belediyesi", "https://tr.wikipedia.org/wiki/1989_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/1999_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/2009_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri"]}, {"il": "Muş", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Abdülkadir Turan", "parti": "ANAP", "not": "", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Necati Kalsın", "parti": "DYP", "not": "%37,37 ile kazandı; RP adayı Abdülkadir Turan %37,32 ile ikinci oldu", "g": "MSAG"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Abdülkadir Turan", "parti": "RP", "not": "Turan bu kez RP adayı olarak ikinci dönemini kazandı", "g": "MUH"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Şerafettin Yatıcı", "parti": "MHP", "not": "%21,71 ile çok parçalı yarışta kazandı", "g": "MIL"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Necmettin Dede", "parti": "AK Parti", "not": "", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Necmettin Dede", "parti": "AK Parti", "not": "", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Feyat Asya", "parti": "AK Parti", "not": "", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Feyat Asya", "parti": "AK Parti", "not": "", "g": "MUH"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Sırrı Söylemez", "parti": "DEM Parti", "not": "", "g": "KURT"}], "profil": {"meslek": "Yerel eşraf ve kamu görevlisi kökeni öne çıkıyor; Feyat Asya il müftülüğünde idari kariyer yapmış bir kamu yöneticisi, erken dönem başkanların meslekleri büyük ölçüde bilinmiyor", "egitim": "Feyat Asya kamu yönetimi lisans mezunu; diğerleri bilinmiyor", "hemsehrilik": "Başkanlar Muş doğumlu; Abdülkadir Turan gibi isimler yerel eşraf ailelerinden", "tekrar": "Yeniden seçilme güçlü bir örüntü: Turan iki ayrı dönem, Dede ve Asya ikişer dönem üst üste görev yaptı"}, "egilim": "Muş il merkezi 1984-1999 arasında merkez sağ partiler (ANAP, DYP, RP, MHP) arasında el değiştiren, aday kişiliğinin belirleyici olduğu bir yapı sergiledi; 1989'da DYP-RP arasındaki 5 binde birlik fark ve 1999'da %21,7 ile kazanılan çok parçalı yarış bunun göstergesidir. 2004'ten 2019'a kadar beş dönem kesintisiz AK Parti kazandı ve il, bölgede AK Parti'nin en istikrarlı merkezlerinden biri oldu. Bu dönemde Necmettin Dede ve Feyat Asya'nın ikişer dönem üst üste seçilmesi güçlü bir yeniden seçilme geleneği yarattı. 2024'te DEM Parti'nin kazanması, kırk yıl sonra Kürt siyasi hareketinin il merkezindeki ilk galibiyetiyle önemli bir eksen değişimidir.", "ornekler": [{"ad": "Abdülkadir Turan", "donem": "1984-1989 ve 1994-1999", "ozet": "ANAP'tan RP'ye geçerek iki ayrı dönemde seçildi; parti değiştirerek yeniden seçilebilen yerel eşraf tipi adaylığın örneği"}, {"ad": "Feyat Asya", "donem": "2014-2024", "ozet": "Muş doğumlu, kamu yönetimi mezunu, il müftülüğü idari kadrosundan gelen AK Partili başkan; üst üste iki dönem görev yaptı"}, {"ad": "Necmettin Dede", "donem": "2004-2014", "ozet": "AK Parti'nin Muş'taki ilk belediye başkanı; iki dönem üst üste seçilerek partinin ildeki uzun iktidarını başlattı"}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Mu%C5%9F_belediye_ba%C5%9Fkanlar%C4%B1", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Mu%C5%9F'ta_1989_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Mu%C5%9F'ta_1994_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Mu%C5%9F'ta_1999_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://www.haber7.com/biyografi/haber/3384007-ak-parti-mus-belediye-baskan-adayi-feyat-asya-kimdir-aslen-nerelidir"]}, {"il": "Bitlis", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Ahmet Muzaffer Geylani", "parti": "SODEP", "not": "%36,05 ile kazandı", "g": "MSOL"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Ahmet Muzaffer Geylani", "parti": "ANAP", "not": "Aynı isim bu kez ANAP adayı olarak %51,75 ile yeniden seçildi", "g": "MSAG"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Yaşar Buhan", "parti": "RP", "not": "%28,9 ile kazandı", "g": "MUH"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Yaşar Buhan", "parti": "FP", "not": "%23,37 ile yeniden seçildi", "g": "MUH"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Cevdet Özdemir", "parti": "AK Parti", "not": "%28,94 ile kazandı", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Fehmi Alaydın", "parti": "AK Parti", "not": "", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Hüseyin Olan", "parti": "BDP", "not": "Kasım 2016'da İçişleri Bakanlığı görevlendirmesi yapıldı", "g": "KURT"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Nesrullah Tanğlay", "parti": "AK Parti", "not": "", "g": "MUH"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Nesrullah Tanğlay", "parti": "AK Parti", "not": "%38,23 ile DEM Parti adayı (%37,38) karşısında dar farkla yeniden seçildi", "g": "MUH"}], "profil": {"meslek": "Serbest meslek ve mühendislik öne çıkıyor: Hüseyin Olan eczacı, Fehmi Alaydın inşaat mühendisi; erken dönem bilinmiyor", "egitim": "Alaydın Anadolu Üniversitesi inşaat mühendisliği ve kamu yönetimi yüksek lisansı, Olan Ege Üniversitesi eczacılık mezunu", "hemsehrilik": "Yerel köklülük belirgin: Geylani, Bitlis'in tanınmış ailelerinden; başkanlar Bitlis doğumlu", "tekrar": "Yeniden seçilme güçlü: Geylani (parti değiştirerek), Buhan ve Tanğlay ikişer kez seçildi"}, "egilim": "Bitlis'te aday ve aile kimliği parti etiketinden çoğu zaman daha belirleyici olmuştur: Ahmet Muzaffer Geylani 1984'te SODEP'ten, 1989'da ANAP'tan; Yaşar Buhan 1994'te RP'den, 1999'da FP'den seçilmiştir. 2004'ten itibaren il merkezinde AK Parti hâkimiyeti kurulmuş, bu yalnızca 2014'te BDP'li Hüseyin Olan tarafından kesintiye uğratılmıştır. Kazanma eşiği düşüktür; seçimlerin çoğu %25-38 bandında, çok parçalı yarışlarla sonuçlanmıştır. 2024'te AK Parti ile DEM Parti arasındaki bir puanlık fark, ilin iki blok arasında sıkışan rekabetçi yapısını gösterir.", "ornekler": [{"ad": "Ahmet Muzaffer Geylani", "donem": "1984-1994", "ozet": "Bitlis'in tanınmış Geylani ailesinden; 1984'te SODEP, 1989'da ANAP adayı olarak seçilerek aday kimliğinin parti etiketini aştığı örneği verdi"}, {"ad": "Hüseyin Olan", "donem": "2014-2016", "ozet": "Ege Üniversitesi mezunu eczacı; 2014'te BDP'den seçildi, sonrasında DEM Parti milletvekili oldu"}, {"ad": "Fehmi Alaydın", "donem": "2009-2014", "ozet": "İnşaat mühendisi, kamu yönetimi yüksek lisanslı; İstanbul'da belediye danışmanlığından memleketi Bitlis'e dönen AK Partili başkan"}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Bitlis'te_1984_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Bitlis'te_1989_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Bitlis'te_1994_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Bitlis'te_1999_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Bitlis'te_2004_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Bitlis'te_2024_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/H%C3%BCseyin_Olan", "https://emlakkulisi.com/guncel/fehmi-alaydin-ozgecmis/530732"]}, {"il": "Bingöl", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Mehmet Sıddık Börü", "parti": "ANAP", "not": "", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Selahattin Kaya", "parti": "SHP", "not": "", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Selahattin Aydar", "parti": "RP", "not": "1996'da görev değişti; dönemi Bedri Tuğ (RP) tamamladı", "g": "MUH"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Feyzullah Karaaslan", "parti": "HADEP", "not": "", "g": "KURT"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Hacı Ketenalp", "parti": "AK Parti", "not": "%39,8 ile kazandı", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Serdar Atalay", "parti": "AK Parti", "not": "", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Yücel Barakazi", "parti": "AK Parti", "not": "", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Erdal Arıkan", "parti": "AK Parti", "not": "", "g": "MUH"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Erdal Arıkan", "parti": "AK Parti", "not": "%33,69 ile yeniden seçildi; DEM Parti %25,85, YRP %21,22 aldı", "g": "MUH"}], "profil": {"meslek": "Büyük ölçüde bilinmiyor; yerel esnaf-eşraf kökeni ağırlıklı", "egitim": "Bilinmiyor", "hemsehrilik": "Başkanlar Bingöl doğumlu ve yerel teşkilat kökenli", "tekrar": "2004 sonrası AK Parti döneminde isimler genelde tek dönem değişti; Erdal Arıkan iki dönem üst üste seçilen tek isim"}, "egilim": "Bingöl il merkezi 1984-1999 arasında ANAP, SHP, RP ve HADEP'in birer seçim kazandığı geçişken bir yapıdaydı; 1994'te RP'nin ve 1999'da HADEP'in kazanması ilin hem Milli Görüş hem Kürt siyasi hareketi damarlarını gösterir. 2004'ten itibaren beş seçim üst üste AK Parti kazanarak ili bölgedeki en istikrarlı kalelerinden birine dönüştürdü. AK Parti dönemi büyük ölçüde tek dönemlik başkan rotasyonuyla işlemiş, ancak Erdal Arıkan 2024'te yeniden seçilmiştir. 2024'te DEM Parti ve Yeniden Refah'ın yükselişiyle kazanan oyu %34'e gerilemiş, yarış yeniden çok kutuplu hale gelmiştir.", "ornekler": [{"ad": "Feyzullah Karaaslan", "donem": "1999-2004", "ozet": "1999'da HADEP adayı olarak seçildi; Kürt siyasi hareketinin Bingöl merkezdeki tek seçim galibiyetinin sahibi"}, {"ad": "Erdal Arıkan", "donem": "2019-", "ozet": "AK Parti döneminin üst üste iki kez seçilen ilk Bingöl belediye başkanı; 2024'te üç kutuplu yarışta %33,7 ile kazandı"}], "kaynaklar": ["https://www.bingol.bel.tr/tr/kurumsal/eski-baskanlar", "https://www.bingolkenthaber.com/1936dan-gunumuze-bingolde-hangi-baskan-kac-oyla-secildi", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Bing%C3%B6l'de_2024_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/1999_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri"]}, {"il": "Tunceli", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Hasan Korkmaz", "parti": "SODEP", "not": "", "g": "MSOL"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Mehmet Kocademir", "parti": "Bağımsız", "not": "", "g": "DIGER"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Mazlum Arslan", "parti": "SHP", "not": "", "g": "MSOL"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Hasan Korkmaz", "parti": "CHP", "not": "1984 başkanı 15 yıl sonra farklı partiden yeniden seçildi", "g": "MSOL"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Songül Erol Abdil", "parti": "SHP", "not": "DEHAP'ın desteklediği SHP çatısıyla seçildi", "g": "MSOL"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Edibe Şahin", "parti": "DTP", "not": "DTP kapatılınca görevini BDP çatısında sürdürdü", "g": "KURT"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Mehmet Ali Bul", "parti": "BDP", "not": "Kasım 2016'da İçişleri Bakanlığı görevlendirmesi yapıldı", "g": "KURT"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Fatih Mehmet Maçoğlu", "parti": "TKP", "not": "%32,77 ile kazandı; Türkiye'de TKP'li ilk il merkezi belediye başkanı", "g": "MSOL"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Cevdet Konak", "parti": "DEM Parti", "not": "%40,22 ile kazandı; Kasım 2024'te İçişleri Bakanlığı görevlendirmesi yapıldı", "g": "KURT"}], "profil": {"meslek": "Karma: Maçoğlu sağlık çalışanı kökenli, diğer başkanlarda kamu çalışanı ve yerel siyaset kökeni; ayrıntılar kısmen bilinmiyor", "egitim": "Bilinmiyor", "hemsehrilik": "Başkanlar Dersimli; Maçoğlu Ovacık doğumlu ve ilçe başkanlığından il merkezine geçti", "tekrar": "Hasan Korkmaz iki ayrı dönemde (1984 ve 1999) seçildi; üst üste yeniden seçilme örüntüsü yok"}, "egilim": "Tunceli, dokuz seçimde altı farklı parti etiketinin (SODEP, Bağımsız, SHP, CHP, DTP/BDP, TKP, DEM) kazandığı, Türkiye'nin en kendine özgü il merkezlerinden biridir; ortak payda tüm kazananların sol-sosyal demokrat yelpazede olmasıdır. 1984-2004 arasında sosyal demokrat gelenek (SODEP-SHP-CHP), 2004-2014 arasında Kürt siyasi hareketiyle eklemlenen sol egemen olmuştur. 2004'te Songül Erol Abdil ve 2009'da Edibe Şahin ile art arda iki kadın başkan seçen ilk il merkezlerinden biridir. 2019'da TKP'li Maçoğlu'nun kazanması, aday kişiliği ve yerel performansın (Ovacık modeli) parti kimliğini aşabildiğini göstermiştir; 2024'te il DEM Parti'ye dönmüştür.", "ornekler": [{"ad": "Fatih Mehmet Maçoğlu", "donem": "2019-2024", "ozet": "1968 Ovacık doğumlu sağlık çalışanı; Ovacık ilçe belediye başkanlığındaki kooperatifçilik modeliyle ulusal üne kavuşup 2019'da TKP'den il merkezini kazandı"}, {"ad": "Songül Erol Abdil", "donem": "2004-2009", "ozet": "DEHAP destekli SHP çatısıyla seçilen kadın başkan; Tunceli'nin ilk kadın belediye başkanı"}, {"ad": "Hasan Korkmaz", "donem": "1984-1989 ve 1999-2004", "ozet": "1984'te SODEP'ten, 1999'da CHP'den seçilerek ilin sosyal demokrat sürekliliğini iki ayrı dönemde temsil etti"}], "kaynaklar": ["https://www.tunceliemek.com.tr/haber/19238218/tuncelinin-gecmisten-gunumuze-gorev-yapmis-tum-belediye-baskanlari", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Tunceli_Belediyesi", "https://tr.wikipedia.org/wiki/2004_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/2009_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri"]}, {"il": "Elazığ", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Mustafa Temizer", "parti": "ANAP", "not": "Fırat Üniversitesi kurucu rektörü, profesör", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Hacı Behçet Susmaz", "parti": "MÇP", "not": "", "g": "MIL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Hamza Yanılmaz", "parti": "RP", "not": "", "g": "MUH"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Hamza Yanılmaz", "parti": "FP", "not": "Aynı isim RP'nin devamı FP'den yeniden seçildi", "g": "MUH"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Mehmet Süleyman Selmanoğlu", "parti": "DYP", "not": "", "g": "MSAG"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Mehmet Süleyman Selmanoğlu", "parti": "AK Parti", "not": "Aynı isim bu kez AK Parti adayı olarak yeniden seçildi", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Mücahit Yanılmaz", "parti": "AK Parti", "not": "", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Şahin Şerifoğulları", "parti": "AK Parti", "not": "", "g": "MUH"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Şahin Şerifoğulları", "parti": "AK Parti", "not": "", "g": "MUH"}], "profil": {"meslek": "Akademisyen (Temizer) ve iş dünyası-teşkilat kökenliler; ayrıntılar kısmen bilinmiyor", "egitim": "Temizer profesör; sonraki başkanlarda üniversite mezuniyeti yaygın, ayrıntı bilinmiyor", "hemsehrilik": "Başkanlar Elazığ-Harput kökenli; yerel eşraf bağı güçlü", "tekrar": "Yeniden seçilme çok güçlü: Hamza Yanılmaz (RP/FP), Selmanoğlu (DYP/AK Parti) ve Şerifoğulları (AK Parti) ikişer dönem görev yaptı"}, "egilim": "Elazığ il merkezi kırk yıl boyunca istikrarlı biçimde sağ partilerde kalmış, sol partiler hiçbir seçim kazanamamıştır; 1989'da MÇP'nin kazanması ilin milliyetçi-muhafazakâr damarının erken göstergesidir. Seçmen aday sürekliliğini ödüllendirir: Hamza Yanılmaz ve Selmanoğlu parti değiştirerek dahi yeniden seçilmiştir. 2009'dan bu yana dört seçim üst üste AK Parti kazanmış ve il partinin Doğu Anadolu'daki en güvenli merkezlerinden biri haline gelmiştir. Aday profili, 1984'teki üniversite rektörü örneğinden yerel eşraf ve teşkilat kökenli isimlere doğru evrilmiştir.", "ornekler": [{"ad": "Mustafa Temizer", "donem": "1984-1989", "ozet": "1923 Harput doğumlu profesör, Fırat Üniversitesi'nin kurucu rektörü; yaklaşık 35 bin oyla ANAP'tan seçildi"}, {"ad": "Hamza Yanılmaz", "donem": "1994-2004", "ozet": "Milli Görüş geleneğinden; 1994'te RP, 1999'da FP adayı olarak üst üste iki dönem seçildi"}, {"ad": "Mehmet Süleyman Selmanoğlu", "donem": "2004-2014", "ozet": "2004'te DYP'den, 2009'da AK Parti'den seçilerek parti değiştirip yeniden seçilebilen aday tipinin örneği oldu"}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Elaz%C4%B1%C4%9F_Belediyesi", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Mustafa_Temizer", "https://tr.wikipedia.org/wiki/1989_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/2004_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://www.elazig.bel.tr/eski-baskanlar"]}, {"il": "Malatya", "buyuksehir": true, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "E. Seyhan Semercioğlu", "parti": "ANAP", "not": "%52,3 ile kazandı", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Ahmet Münir Erkal", "parti": "ANAP", "not": "%40,8 ile kazandı", "g": "MSAG"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Ahmet Münir Erkal", "parti": "RP", "not": "Aynı isim bu kez RP adayı olarak %35,3 ile yeniden seçildi", "g": "MUH"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Mehmet Yaşar Çerçi", "parti": "MHP", "not": "%43,8 ile kazandı", "g": "MIL"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Hüseyin Cemal Akın", "parti": "AK Parti", "not": "%57,3 ile kazandı", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Ahmet Çakır", "parti": "AK Parti", "not": "%62,3 ile kazandı", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Ahmet Çakır", "parti": "AK Parti", "not": "İlk büyükşehir seçimi; %65,6 ile yeniden seçildi", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Selahattin Gürkan", "parti": "AK Parti", "not": "%72,8 ile kazandı", "g": "MUH"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Sami Er", "parti": "AK Parti", "not": "%48,9 ile kazandı", "g": "MUH"}], "profil": {"meslek": "İş dünyası ve teşkilat-bürokrasi kökeni ağırlıklı; Ahmet Çakır iş insanı, Gürkan ilçe belediye başkanlığından yükseldi", "egitim": "Üniversite mezuniyeti yaygın; ayrıntılar kısmen bilinmiyor", "hemsehrilik": "Başkanlar Malatyalı; ilçe ve teşkilat kademelerinden yetişme belirgin", "tekrar": "Erkal (ANAP/RP) ve Çakır (AK Parti) ikişer dönem seçildi; 2019 ve 2024'te AK Parti aday değiştirerek kazanmayı sürdürdü"}, "egilim": "Malatya, 1984'ten bu yana kesintisiz sağ ve muhafazakâr partilerde kalan, Türkiye'nin en istikrarlı merkez-sağ/muhafazakâr il merkezlerinden biridir: ANAP'tan RP'ye, MHP'ye ve 2004'ten itibaren AK Parti'ye uzanan çizgi hiç sola kırılmamıştır. 2004-2019 arasında kazanan oy oranı %57'den %73'e yükselmiş, il AK Parti'nin en güçlü büyükşehirlerinden biri olmuştur. Ahmet Münir Erkal'ın parti değiştirerek yeniden seçilmesi, aday sürekliliğinin parti etiketini aşabildiğini gösterir. 2024'te kazanan oyun %49'a gerilemesi, hâkim parti üstünlüğü sürerken rekabetin görece arttığına işaret eder.", "ornekler": [{"ad": "Ahmet Münir Erkal", "donem": "1989-1999", "ozet": "1989'da ANAP'tan, 1994'te RP'den seçilerek Malatya'nın merkez sağdan Milli Görüş'e geçişini kendi adaylığında taşıdı"}, {"ad": "Ahmet Çakır", "donem": "2009-2019", "ozet": "İş dünyası kökenli AK Partili başkan; 2014'te Malatya'nın ilk büyükşehir belediye başkanı seçildi, ardından milletvekili oldu"}, {"ad": "Selahattin Gürkan", "donem": "2019-2024", "ozet": "Battalgazi ilçe belediye başkanlığından büyükşehre yükseldi; %72,8 ile ilin en yüksek oy oranlı seçim zaferini elde etti"}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Malatya_B%C3%BCy%C3%BCk%C5%9Fehir_Belediyesi", "https://tr.wikipedia.org/wiki/1999_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/2014_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri"]}, {"il": "İzmir", "buyuksehir": true, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Burhan Özfatura", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Yüksel Çakmur", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Burhan Özfatura", "parti": "DYP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Ahmet Piriştina", "parti": "DSP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Ahmet Piriştina", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Aziz Kocaoğlu", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Aziz Kocaoğlu", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Tunç Soyer", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Cemil Tugay", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}], "profil": {"meslek": "Ağırlıkla yüksek eğitimli profesyoneller: maliye kökenli bürokrat (Özfatura), tıp doktoru (Çakmur, Tugay), işletmeci-sanayici (Piriştina, Kocaoğlu), hukukçu (Soyer)", "egitim": "Tümü üniversite mezunu; iktisat, tıp ve hukuk öne çıkıyor", "hemsehrilik": "Kazananların çoğu İzmir doğumlu ya da yaşamını İzmir'de kurmuş adaylar; kent dışından aday kazanamıyor", "tekrar": "Yeniden seçilme güçlü: Özfatura 2 dönem (aralıklı), Kocaoğlu 3 seçim üst üste; 1999'dan beri aynı gelenek (merkez sol) kesintisiz kazanıyor"}, "egilim": "İzmir'de 1984-1999 arası merkez sağ (ANAP/DYP) ile sosyal demokratlar dönüşümlü kazanırken, 1999'dan itibaren merkez sol (DSP, sonra CHP) kesintisiz üstünlük kurdu. Kazanan profil, kent orta sınıfına hitap eden, üniversite mezunu, teknokrat-profesyonel adaydır; sert ideolojik söylem yerine hizmet ve kent kimliği vurgusu öne çıkar. Son iki seçimde ilçe belediye başkanlığından yetişme (Seferihisar'dan Soyer, Karşıyaka'dan Tugay) yerelde sınanmış adaylar tercih edildi. 2004'te Piriştina'nın görev başında vefatı üzerine belediye meclisi Aziz Kocaoğlu'nu başkan seçti; Kocaoğlu sonraki üç seçimi kazandı.", "ornekler": [{"ad": "Burhan Özfatura", "donem": "1984-1989, 1994-1999", "ozet": "Maliye kökenli hesap uzmanı; 1984'te ANAP'tan, 1994'te DYP'den kazanarak iki farklı merkez sağ partiyle seçilen tek İzmir büyükşehir başkanı."}, {"ad": "Aziz Kocaoğlu", "donem": "2004-2019", "ozet": "İktisat eğitimli, sanayicilik geçmişi olan CHP'li başkan; 2004'te meclis seçimiyle göreve geldi, 2009 ve 2014 seçimlerini kazanarak en uzun süre görev yapan başkan oldu."}, {"ad": "Cemil Tugay", "donem": "2024-", "ozet": "Tıp doktoru; Karşıyaka Belediye Başkanlığı'ndan büyükşehire yükseldi, CHP'nin kent içi ilçe başarısından il ölçeğine taşınan aday tipinin örneği."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/İzmir_Büyükşehir_Belediyesi", "https://tr.wikipedia.org/wiki/1994_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/1999_Türkiye_yerel_seçimleri"]}, {"il": "Manisa", "buyuksehir": true, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Ertuğrul Dayıoğlu", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Zafer Ünal", "parti": "DYP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Adil Aygül", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Adil Aygül", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Bülent Kar", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Cengiz Ergün", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Cengiz Ergün", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Cengiz Ergün", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Ferdi Zeyrek", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}], "profil": {"meslek": "Serbest meslek ve teknik kökenler: avukat (Dayıoğlu), mimar (Aygül), mühendis-işinsanı (Ergün, Zeyrek)", "egitim": "Kazananların bilinenleri üniversite mezunu (hukuk, mimarlık, mühendislik)", "hemsehrilik": "Manisa doğumlu/yerleşik adaylar belirgin; Dayıoğlu ve Aygül Manisalı, Zeyrek Manisa'da iş insanı", "tekrar": "Güçlü: Aygül 2, Ergün 3 üst üste seçim kazandı; 2024'e dek CHP il merkezinde hiç kazanamamıştı"}, "egilim": "Manisa 2024'e kadar sağ geleneğin kesintisiz kazandığı bir il merkeziydi: 1984-2004 arası merkez sağ (ANAP/DYP), 2004'te AK Parti, 2009-2019 arası üç seçim üst üste MHP. Kazanan profil, yerel eşrafla bağlantılı, teknik meslek sahibi (mimar, mühendis) ve hizmet vurgulu adaydır; Cengiz Ergün örneğinde görüldüğü gibi görevdeki başkanın yeniden seçilme avantajı yüksektir. 2024'te CHP'li Ferdi Zeyrek yüzde 57 ile kazanarak ilde uzun süredir devam eden sağ üstünlüğünü sonlandırdı. Zeyrek'in 2025'te vefatı üzerine büyükşehir meclisi Besim Dutlulu'yu (CHP) başkan seçti (olgusal not).", "ornekler": [{"ad": "Adil Aygül", "donem": "1994-2004", "ozet": "Manisa doğumlu mimar; ANAP'tan iki dönem üst üste seçildi, Ege Belediyeler Birliği yönetiminde görev aldı."}, {"ad": "Cengiz Ergün", "donem": "2009-2024", "ozet": "MHP'den üç seçim üst üste kazandı; 2014'te Manisa büyükşehir olunca ilk büyükşehir belediye başkanı oldu."}, {"ad": "Ferdi Zeyrek", "donem": "2024-2025", "ozet": "İnşaat mühendisi ve iş insanı; 2024'te CHP'ye il merkezini uzun yıllar sonra kazandıran genç, hizmet odaklı profil."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Manisa_Büyükşehir_Belediyesi", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Manisa'da_1989_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Ertuğrul_Dayıoğlu", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Adil_Aygül"]}, {"il": "Aydın", "buyuksehir": true, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Nevzat Bıçer", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Cevat Aldemir", "parti": "DYP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Hüseyin Aksu", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Hüseyin Aksu", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 2004, "kazanan": "İlhami Ortekin", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Özlem Çerçioğlu", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Özlem Çerçioğlu", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Özlem Çerçioğlu", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Özlem Çerçioğlu", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}], "profil": {"meslek": "Erken dönem kazananların meslekleri kısmen bilinmiyor; Çerçioğlu siyasete milletvekilliğinden (2002-2009) gelen profesyonel siyasetçi profili", "egitim": "Çerçioğlu üniversite mezunu; erken dönem başkanların eğitim bilgisi bilinmiyor", "hemsehrilik": "Aydın'la kurulmuş uzun yerel bağ belirleyici; Aksu ve Çerçioğlu kentte 'tanınan isim' olarak seçildi", "tekrar": "Çok güçlü: Aksu 2, Çerçioğlu 4 seçim üst üste; görevdeki başkan avantajı ilin en belirgin örüntüsü"}, "egilim": "Aydın'da 1984-2004 arası merkez sağ (ANAP/DYP, ardından AK Parti) kazanırken, 2009'dan itibaren CHP'li Özlem Çerçioğlu dört seçim üst üste kazanarak ili tek isimle özdeşleştirdi. Kazanan profil, uzun süre görünür olmuş, kişisel tanınırlığı parti kimliğinin önüne geçen adaydır; Hüseyin Aksu döneminde de benzer bir 'efsane başkan' kişiselleşmesi görülmüştü. Milletvekilliği veya uzun belediye deneyimi gibi kurumsal geçmiş, aday profilinin standart parçasıdır. Çerçioğlu'nun 2025'te AK Parti'ye katıldığı ve göreve devam ettiği kayıtlara olgusal not olarak eklenmelidir.", "ornekler": [{"ad": "Hüseyin Aksu", "donem": "1994-2002", "ozet": "ANAP'tan iki seçim kazandı; 2002'de görevden ayrıldı, kentte yüksek kişisel tanınırlığıyla anılan başkan profili."}, {"ad": "Özlem Çerçioğlu", "donem": "2009-", "ozet": "CHP milletvekilliğinden (2002-2009) belediye başkanlığına geçti; 2009, 2014, 2019 ve 2024 seçimlerini kazandı, 2014'te ilk büyükşehir başkanı oldu."}, {"ad": "İlhami Ortekin", "donem": "2002-2009", "ozet": "2002'de göreve geldi, 2004'te AK Parti'den seçim kazandı; il merkezinde sağ geleneğin son seçim galibi."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Aydın_Büyükşehir_Belediyesi", "https://aydin.bel.tr/mobil/detail/4522/belediye-tarihcesi"]}, {"il": "Muğla", "buyuksehir": true, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Erman Şahin", "parti": "SODEP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Orhan Çakır", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Orhan Çakır", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Osman Gürün", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Osman Gürün", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Osman Gürün", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Osman Gürün", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Osman Gürün", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Ahmet Aras", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}], "profil": {"meslek": "Tıp doktoru (Gürün) ve mühendis-turizm kökenli (Aras) profiller; erken dönem başkanların meslekleri kısmen bilinmiyor", "egitim": "Bilinen kazananlar üniversite mezunu", "hemsehrilik": "Yerel yerleşiklik güçlü; Aras Bodrum belediye başkanlığından, Gürün Muğla merkezden yükseldi", "tekrar": "Türkiye'nin en istikrarlı örüntülerinden: Gürün 6 seçim üst üste kazandı (3 il merkezi + 3 büyükşehir denemesinden 2014 ve 2019 büyükşehir)"}, "egilim": "Muğla, 1984'ten bu yana kesintisiz sosyal demokrat geleneğin (SODEP-SHP-CHP) kazandığı ender illerden biridir; incelenen dokuz seçimde de aynı çizgi kazanmıştır. Kazanan profil, ideolojik keskinlikten uzak, hizmet ve kent yaşam kalitesi vurgulu, yüksek eğitimli yerel adaydır. Osman Gürün'ün 1999-2024 arası kesintisiz başkanlığı, görevdeki başkanın değiştirilmediği güçlü bir süreklilik örüntüsü kurmuştur. 2024'te bayrak, Bodrum belediye başkanlığında sınanmış Ahmet Aras'a yine parti içi süreklilikle devredilmiştir.", "ornekler": [{"ad": "Osman Gürün", "donem": "1999-2024", "ozet": "Tıp doktoru; il merkezinde üç, büyükşehirde iki seçim kazanarak 25 yıl görev yaptı, ilin siyasal sürekliliğinin simge ismi."}, {"ad": "Orhan Çakır", "donem": "1989-1999", "ozet": "SHP'den iki seçim üst üste kazandı; 1980 sonrası sosyal demokrat sürekliliğin ikinci halkası."}, {"ad": "Ahmet Aras", "donem": "2024-", "ozet": "Bodrum Belediye Başkanlığı'ndan büyükşehire geçti; ilçe başarısından il ölçeğine taşınan CHP'li aday tipi."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Muğla_belediye_başkanları_listesi", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Muğla_Büyükşehir_Belediyesi"]}, {"il": "Denizli", "buyuksehir": true, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Ziya Tıkıroğlu", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Ali Marım", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Ali Marım", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Ali Aygören", "parti": "DYP", "g": "MSAG"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Nihat Zeybekci", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Nihat Zeybekci", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Osman Zolan", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Osman Zolan", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Bülent Nuri Çavuşoğlu", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}], "profil": {"meslek": "İş dünyası ağırlıklı: tekstil sanayicisi (Zeybekci), iş insanı (Çavuşoğlu); erken dönem başkanların meslekleri kısmen bilinmiyor", "egitim": "Bilinen kazananlar üniversite mezunu", "hemsehrilik": "Denizli'nin sanayi-ticaret çevresinden çıkan yerel adaylar belirgin", "tekrar": "Güçlü: Marım 2, Zeybekci 2, Zolan 2 seçim kazandı; 2004-2019 arası AK Parti dört seçim üst üste kazandı"}, "egilim": "Denizli'de seçmen 1984-1999 arası merkez sağ ile sosyal demokratlar arasında gidip gelmiş, 2004'ten itibaren AK Parti dört seçim üst üste kazanmış, 2024'te CHP yeniden kazanmıştır. Kazanan profil, ilin güçlü tekstil-sanayi kimliğiyle uyumlu biçimde iş dünyasından gelen, girişimci-yönetici tipidir; Nihat Zeybekci bu profilin en belirgin örneğidir. Görevdeki başkanın yeniden seçilmesi kuraldır; başkanlığın seçim dışı el değiştirmesi de kurumsal süreklilikle işlemiştir (Zeybekci'nin 2011'de milletvekili seçilmesi üzerine belediye meclisi Osman Zolan'ı başkan seçmiş, Zolan sonraki iki seçimi kazanmıştır).", "ornekler": [{"ad": "Nihat Zeybekci", "donem": "2004-2011", "ozet": "Tekstil iş insanı; 2004 ve 2009 seçimlerini AK Parti'den kazandı, 2011'de milletvekili seçilerek görevden ayrıldı."}, {"ad": "Osman Zolan", "donem": "2011-2024", "ozet": "2011'de meclis seçimiyle göreve geldi; 2014'te ilk büyükşehir başkanı olarak, 2019'da yeniden seçildi."}, {"ad": "Ali Marım", "donem": "1989-1999", "ozet": "Sosyal demokrat çizgiden iki seçim üst üste kazandı; ilin 1990'lardaki merkez sol dönemini temsil eder."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Denizli_belediye_başkanları_listesi", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Denizli_Büyükşehir_Belediyesi"]}, {"il": "Uşak", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Şenal Öztop", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Ali Künek", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Erhan Akçay", "parti": "DYP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Ali Erdoğan", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Mesut Apaydın", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Ali Erdoğan", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Nurullah Cahan", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Mehmet Çakın", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Özkan Yalım", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}], "profil": {"meslek": "Karma: avukat (Cahan), esnaf-ticaret ve yerel siyaset kökenli isimler; erken dönem başkanların meslekleri kısmen bilinmiyor", "egitim": "Kazananların eğitim bilgisi kısmen bilinmiyor; son dönem başkanlar üniversite mezunu", "hemsehrilik": "Uşak yerlisi, kent esnafı ve yerel teşkilatlarla iç içe adaylar kazanıyor", "tekrar": "Zayıf-orta: il sık parti değiştiriyor; tek istisna Ali Erdoğan'ın aralıklı iki dönemi (1999 ve 2009)"}, "egilim": "Uşak, dokuz seçimde beş farklı parti geleneğinin (ANAP, SHP, DYP, MHP, AK Parti, CHP) kazandığı, Türkiye ortalamasına duyarlı bir salınım ilidir; görevdeki başkanın koltuğunu koruması burada kural değildir. MHP'nin 1999 ve 2009'da kazanması, milliyetçi geleneğin ilde kalıcı bir taban tuttuğunu gösterir. Kazanan profil, büyük şehirlerdeki teknokrat tipinden çok, kent ölçeğinde yüz yüze ilişki kurabilen, esnaf ve yerel eşrafla bağlantılı adaydır. 2024'te CHP milletvekilliğinden gelen Özkan Yalım'ın kazanması, tanınırlığı yüksek ismin parti rüzgârıyla birleştiği örnektir.", "ornekler": [{"ad": "Ali Erdoğan", "donem": "1999-2004, 2009-2014", "ozet": "MHP'den aralıklı iki dönem kazandı; 2004'te kaybedip 2009'da geri dönmesi, ilde kişisel oy tabanının parti dalgalanmasını aşabildiğini gösterir."}, {"ad": "Nurullah Cahan", "donem": "2014-2019", "ozet": "Avukat; belediye meclis üyeliğinden başkanlığa yükselen, teşkilat içinden yetişme AK Parti'li profil."}, {"ad": "Özkan Yalım", "donem": "2024-", "ozet": "CHP milletvekilliğinden belediye başkanlığına geçti; 2024'te ili CHP'ye kazandıran yüksek tanınırlıklı aday."}], "kaynaklar": ["https://www.usak.bel.tr/profil-kategori-eski-baskanlarimiz/2", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Uşak'ta_2009_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Uşak'ta_2004_Türkiye_yerel_seçimleri"]}, {"il": "Kütahya", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Oral Kiper", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Halil İbrahim Özkaraca", "parti": "DYP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Süleyman Canan", "parti": "RP", "g": "MUH"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Süleyman Canan", "parti": "FP", "g": "MUH"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Mustafa İça", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Mustafa İça", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Kamil Saraçoğlu", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Alim Işık", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Eyüp Kahveci", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}], "profil": {"meslek": "Karma: esnaf-ticaret kökenli yerel isimler ve akademisyen (Alim Işık, profesör); erken dönem başkanların meslekleri kısmen bilinmiyor", "egitim": "Işık örneğinde yüksek akademik profil; diğer kazananların eğitim bilgisi kısmen bilinmiyor", "hemsehrilik": "Kütahya yerlisi, kent teşkilatları ve milletvekilliği geçmişiyle tanınan adaylar öne çıkıyor", "tekrar": "Orta: Canan ve İça ikişer seçim kazandı; 1994-2014 arası dindar-muhafazakâr gelenek (RP-FP-AK Parti) beş seçim üst üste kazandı"}, "egilim": "Kütahya 1994-2019 arası kesintisiz dindar-muhafazakâr ve milliyetçi geleneklerin (RP/FP, AK Parti, MHP) kazandığı bir il merkeziydi; 2024'te CHP'li Eyüp Kahveci'nin kazanması bu uzun örüntünün istisnasıdır. Kazanan profil, kent muhafazakârlığıyla uyumlu, yerel teşkilat içinden yetişmiş ya da milletvekilliğiyle tanınırlık kazanmış isimdir; Alim Işık MHP milletvekilliğinden ve akademiden gelen profiliyle bunun örneğidir. Görevdeki başkanların iki dönemden sonra parti içi yenilenmeyle değiştiği görülür (Canan'dan İça'ya, İça'dan Saraçoğlu'na). 2024 sonucu, aday tanınırlığı ve ulusal konjonktürün birleştiği bir kırılmadır.", "ornekler": [{"ad": "Süleyman Canan", "donem": "1994-2004", "ozet": "RP ve FP'den iki seçim üst üste kazandı; ilde dindar-muhafazakâr belediyeciliğin kurucu dönemi."}, {"ad": "Mustafa İça", "donem": "2004-2014", "ozet": "AK Parti'den iki dönem üst üste seçildi; muhafazakâr sürekliliği tek parti çatısında devam ettirdi."}, {"ad": "Alim Işık", "donem": "2019-2024", "ozet": "Profesör ve eski MHP milletvekili; akademik unvan ile milliyetçi tabanı birleştiren aday profili."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Kütahya_belediye_başkanları_listesi", "https://www.kutahya.bel.tr/belediyebaskanlari.asp"]}, {"il": "Afyonkarahisar", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Erdal Akar", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "M. Sami Hancıoğlu", "parti": "DYP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Erdal Akar", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Hayrettin Barut", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Abdullah Kaptan", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Burhanettin Çoban", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Burhanettin Çoban", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Mehmet Zeybek", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Burcu Köksal", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}], "profil": {"meslek": "Serbest meslek ve ticaret kökenli: eczacı (Çoban), avukat (Köksal); erken dönem başkanların meslekleri kısmen bilinmiyor", "egitim": "Son dönem kazananlar üniversite mezunu; erken dönem bilgisi kısmen bilinmiyor", "hemsehrilik": "Afyonkarahisar yerlisi, kent esnafı ve serbest meslek çevresinden adaylar kazanıyor", "tekrar": "Orta-güçlü: Akar aralıklı iki, Çoban üst üste iki dönem; 2004-2019 arası AK Parti dört seçim üst üste kazandı"}, "egilim": "Afyonkarahisar'da 1984-1994 arası merkez sağ içi rekabet (ANAP-DYP), 1999'da MHP, 2004'ten itibaren dört seçim üst üste AK Parti kazanmış; 2024'te CHP'li Burcu Köksal ilde uzun süredir ilk kez merkez sol adına kazanmıştır. Kazanan profil, muhafazakâr kent dokusuyla uyumlu, esnaf-serbest meslek kökenli, yerelde yüz yüze tanınan isimdir; eczacı Burhanettin Çoban bu tipin uzun soluklu örneğidir. Milletvekilliği geçmişi son dönemde önemli bir tanınırlık kanalıdır; Köksal da CHP milletvekilliğinden belediye başkanlığına geçmiştir. Görevdeki başkanın yeniden seçilmesi 2004-2014 döneminde belirgin bir avantajdı.", "ornekler": [{"ad": "Erdal Akar", "donem": "1984-1989, 1994-1999", "ozet": "ANAP'tan aralıklı iki dönem kazandı; 1980 sonrası merkez sağ belediyeciliğinin ilk kuşak temsilcisi."}, {"ad": "Burhanettin Çoban", "donem": "2009-2019", "ozet": "Eczacı; AK Parti'den iki seçim üst üste kazandı, esnaf-serbest meslek kökenli muhafazakâr aday tipinin örneği."}, {"ad": "Burcu Köksal", "donem": "2024-", "ozet": "Avukat ve eski CHP milletvekili; 2024'te ili CHP'ye kazandıran yüksek tanınırlıklı kadın aday."}], "kaynaklar": ["https://www.afyon.bel.tr/kurumsal-yapi/1/105/eski-belediye-baskanlari", "https://tr.wikipedia.org/wiki/1999_Türkiye_yerel_seçimleri"]}, {"il": "Balıkesir", "buyuksehir": true, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Ziyaettin Tan", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Sami Gökdeniz", "parti": "DYP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Sami Gökdeniz", "parti": "DYP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Ziyaettin Tan", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Sabri Uğur", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "İsmail Ok", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Ahmet Edip Uğur", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Yücel Yılmaz", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Ahmet Akın", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}], "profil": {"meslek": "Ticaret-iş dünyası ve profesyonel siyaset karışımı; Ahmet Edip Uğur milletvekilliğinden, Akın parti yönetimi ve enerji sektörü kökeninden geldi; erken dönem başkanların meslekleri kısmen bilinmiyor", "egitim": "Son dönem kazananlar üniversite mezunu; erken dönem bilgisi kısmen bilinmiyor", "hemsehrilik": "Balıkesir yerlisi ve ilçe-kent teşkilatlarından yetişen adaylar belirgin; Yılmaz, Karesi ilçe belediye başkanlığından yükseldi", "tekrar": "Orta: Gökdeniz 2 üst üste, Tan aralıklı 2 dönem; hiçbir sağ parti dörtten fazla ardışık seçim kazanamadı"}, "egilim": "Balıkesir 2024'e kadar kesintisiz sağ geleneklerin (ANAP, DYP, AK Parti, MHP) kazandığı bir ildi; rekabet uzun süre sağ partiler arasında geçti. Kazanan profil, kent ve ilçe teşkilatlarında sınanmış, yerel eşrafla bağlantılı, tanınır isimdir; milletvekilliği (Ahmet Edip Uğur) ve ilçe belediye başkanlığı (Yücel Yılmaz) iki tipik yükselme kanalıdır. Görev süresi içi devirler kurumsal işlemiştir: Uğur'un 2017'de görevden ayrılması üzerine büyükşehir meclisi Zekai Kafaoğlu'nu başkan seçmiştir (olgusal not). 2024'te CHP'li Ahmet Akın'ın yüzde 51 ile kazanması, ilde merkez solun ilk büyükşehir dönemini başlatmıştır.", "ornekler": [{"ad": "Sami Gökdeniz", "donem": "1989-1999", "ozet": "DYP'den iki seçim üst üste kazandı; 1990'lar merkez sağ belediyeciliğinin il merkezindeki temsilcisi."}, {"ad": "Yücel Yılmaz", "donem": "2019-2024", "ozet": "Karesi ilçe belediye başkanlığından büyükşehire yükseldi; teşkilat içi kademeli yükselme örüntüsünün örneği."}, {"ad": "Ahmet Akın", "donem": "2024-", "ozet": "Eski CHP milletvekili, enerji politikaları alanından gelen profil; 2024'te ili CHP'ye kazandırdı."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Balıkesir_belediye_başkanları_listesi", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Balıkesir_Büyükşehir_Belediyesi"]}, {"il": "Diyarbakır", "buyuksehir": true, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Nurettin Dilek", "parti": "ANAP", "not": "İl merkezi belediyesi; ziraat mühendisi ve iş insanı, Diyarbakır doğumlu; 1987'de ANAP milletvekili seçilince ayrıldı", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Turgut Atalay", "parti": "SHP", "not": "İl merkezi belediyesi; meslek/eğitim bilgisi bilinmiyor", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Ahmet Bilgin", "parti": "RP", "not": "1993'te büyükşehir statüsü sonrası ilk büyükşehir seçimi; %36,9", "g": "MUH"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Feridun Çelik", "parti": "HADEP", "not": "%62,5; avukat; Kürt siyasi hareketinin Diyarbakır'da kazandığı ilk büyükşehir seçimi", "g": "KURT"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Osman Baydemir", "parti": "SHP", "not": "%58,3; DEHAP'ın SHP listesiyle güç birliği çerçevesinde aday gösterildi", "g": "MSOL"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Osman Baydemir", "parti": "DTP", "not": "%65,0; ikinci dönem", "g": "KURT"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Gültan Kışanak", "parti": "BDP", "not": "%55; parti içi eş başkanlık uygulamasıyla Fırat Anlı ile birlikte görev yaptı (resmî seçilmiş başkan Kışanak); Diyarbakır'ın ilk kadın büyükşehir belediye başkanı. 2016'da İçişleri Bakanlığı görevlendirmesi yapıldı", "g": "KURT"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Adnan Selçuk Mızraklı", "parti": "HDP", "not": "%62,9; tıp doktoru. 2019'da İçişleri Bakanlığı görevlendirmesi yapıldı", "g": "KURT"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Ayşe Serra Bucak Küçük", "parti": "DEM Parti", "not": "%64,07; parti içi eş başkanlık uygulamasıyla Doğan Hatun ile birlikte görev yapıyor (resmî seçilmiş başkan Bucak)", "g": "KURT"}], "profil": {"meslek": "Serbest meslek ve profesyonel ağırlıklı: avukatlar (Feridun Çelik, Osman Baydemir), tıp doktoru (Mızraklı), gazeteci (Kışanak), ziraat mühendisi-iş insanı (Dilek)", "egitim": "1999 sonrası kazananların tamamı üniversite mezunu (hukuk, tıp, iletişim)", "hemsehrilik": "Kazananların çoğu Diyarbakır ve çevresi doğumlu (Dilek, Baydemir, Bucak/Siverek); Kışanak Elazığ doğumlu", "tekrar": "Yalnızca Baydemir iki dönem üst üste seçildi (2004, 2009); diğer tüm seçimlerde aday değişti. 1999'dan bu yana aynı siyasi gelenek (HADEP→DEHAP destekli SHP→DTP→BDP→HDP→DEM Parti) kesintisiz altı seçim kazandı"}, "egilim": "Diyarbakır 1984-1994 arasında ulusal partiler (ANAP, SHP, RP) arasında el değiştirmiş, 1999'dan itibaren Kürt siyasi hareketinin dönem partileri altı seçimi art arda ve giderek artan oy oranlarıyla (%55-65 bandı) kazanmıştır. 2014'ten itibaren bu gelenekte parti içi eş başkanlık uygulaması (bir kadın-bir erkek) benimsenmiştir; mevzuatta tek başkan seçildiğinden eş başkanlık parti içi bir uygulamadır. Kazanan profili avukatlık, hekimlik ve gazetecilik gibi profesyonel mesleklere dayanır. 2016 ve 2019'da seçilmiş başkanların yerine İçişleri Bakanlığı görevlendirmesi yapılmış, 2024 seçiminin ardından seçilmiş yönetim yeniden göreve başlamıştır.", "ornekler": [{"ad": "Osman Baydemir", "donem": "2004-2014 (iki dönem)", "ozet": "Diyarbakır doğumlu avukat ve insan hakları savunucusu; iki dönem üst üste seçilen tek büyükşehir başkanı olup sonrasında milletvekilliği yaptı."}, {"ad": "Gültan Kışanak", "donem": "2014-2016", "ozet": "Gazeteci kökenli, eski milletvekili; Diyarbakır'ın ilk kadın büyükşehir belediye başkanı ve büyükşehir düzeyinde eş başkanlık uygulamasının (Fırat Anlı ile) ilk örneği."}, {"ad": "Adnan Selçuk Mızraklı", "donem": "2019", "ozet": "Tıp doktoru; 2019 seçimini %62,9 ile kazandı, aynı yıl İçişleri Bakanlığı görevlendirmesi yapıldı."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Diyarbak%C4%B1r_B%C3%BCy%C3%BCk%C5%9Fehir_Belediyesi", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Nurettin_Dilek", "https://www.biyografya.com/tr/biographies/nurettin-dilek-8564a785", "https://tr.wikipedia.org/wiki/2009_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://www.rudaw.net/turkish/categories/turkey/794845", "https://artigercek.com/politika/dem-parti-diyarbakir-buyuksehir-belediyesi-es-baskan-adayi-serra-bucak-282480h"]}, {"il": "Şanlıurfa", "buyuksehir": true, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "İbrahim Halil Çelik", "parti": "RP", "not": "İl merkezi belediyesi; RP'nin 1984'te kazandığı az sayıdaki il merkezinden biri; eğitimci kökenli, Şanlıurfa doğumlu", "g": "MUH"}, {"yil": 1989, "kazanan": "İbrahim Halil Çelik", "parti": "RP", "not": "Yeniden seçildi; 1991'de RP milletvekili olunca yerine belediye meclisince Uğur Esat Akgöl (DYP) seçildi", "g": "MUH"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Ahmet Bahçivan", "parti": "RP", "not": "İl merkezi belediyesi; elektrik-elektronik mühendisi ve sanayici, Şanlıurfa doğumlu", "g": "MUH"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Ahmet Bahçivan", "parti": "FP", "not": "%41,41 ile yeniden seçildi (RP kapatılınca FP çatısı altında)", "g": "MUH"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Ahmet Eşref Fakıbaba", "parti": "AKP", "not": "Tıp doktoru (cerrah), Şanlıurfa doğumlu", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Ahmet Eşref Fakıbaba", "parti": "Bağımsız", "not": "AKP adayı gösterilmeyince bağımsız aday olarak yeniden seçildi; 2012'de AKP'ye katıldı", "g": "DIGER"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Celalettin Güvenç", "parti": "AKP", "not": "Büyükşehir statüsündeki ilk seçim; eski Şanlıurfa Valisi (2011-2013); 2015'te milletvekili seçilince yerine meclis oyuyla Nihat Çiftçi seçildi", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Zeynel Abidin Beyazgül", "parti": "AKP", "not": "Avukat/noter, Şanlıurfa doğumlu", "g": "MUH"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Mehmet Kasım Gülpınar", "parti": "Yeniden Refah Partisi", "not": "%38,88 ile AKP'li Beyazgül'ü (%33,62) geçti; Siverek doğumlu, eski AKP milletvekili; seçim sonrasında YRP'den istifa etti", "g": "MUH"}], "profil": {"meslek": "Karma profil: eğitimci (Çelik), mühendis-sanayici (Bahçivan), tıp doktoru (Fakıbaba), emekli vali (Güvenç), avukat-noter (Beyazgül), öğretmen-siyasetçi (Gülpınar)", "egitim": "Kazananların tamamı üniversite mezunu", "hemsehrilik": "Güvenç (Kahramanmaraş kökenli eski vali) dışındaki tüm kazananlar Şanlıurfa doğumlu; hemşehrilik ve aşiret bağları aday belirlemede görünür bir etken", "tekrar": "Yeniden seçilme güçlü örüntü: Çelik (1984-1989), Bahçivan (1994-1999), Fakıbaba (2004-2009) ikişer kez kazandı; 2014 sonrası her seçimde aday değişti"}, "egilim": "Şanlıurfa 1984'ten bu yana ağırlıklı olarak muhafazakâr-sağ partilerin kazandığı bir ildir: 1984-1999 arası Millî Görüş çizgisi (RP/FP), 2004-2019 arası AKP (2009'da bağımsız Fakıbaba parantezi), 2024'te ise Yeniden Refah Partisi kazanmıştır. İl 2014'te büyükşehir statüsüne geçmiş, ilk büyükşehir başkanı eski vali Celalettin Güvenç olmuştur. Görevdeki başkanın milletvekilliğine geçmesi ve yerine meclis oyuyla başkan seçilmesi iki kez yaşanmıştır (1991, 2015). Kürt siyasi hareketi partileri bu ilde il merkezi/büyükşehir başkanlığı kazanmamıştır; 2024 sonucu, Millî Görüş geleneğinin kentteki tarihsel tabanının sürekliliği bağlamında değerlendirilmektedir.", "ornekler": [{"ad": "Ahmet Eşref Fakıbaba", "donem": "2004-2014", "ozet": "Cerrah kökenli; 2004'te AKP'den, 2009'da bağımsız aday olarak seçildi; kişisel popülaritesiyle parti etiketini aşan bir örnek olup sonrasında milletvekili ve bakan oldu."}, {"ad": "İbrahim Halil Çelik", "donem": "1984-1991", "ozet": "Eğitimci kökenli; RP'nin 1984'te kazandığı ilk il merkezlerinden birinin başkanı olarak Millî Görüş'ün kentteki geleneğini başlattı, 1991'de milletvekili seçildi."}, {"ad": "Celalettin Güvenç", "donem": "2014-2015", "ozet": "Eski Şanlıurfa Valisi; emeklilik sonrası AKP adayı olarak büyükşehir statüsündeki ilk seçimi kazandı, 2015'te milletvekili seçilince görevi bıraktı."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eanl%C4%B1urfa_B%C3%BCy%C3%BCk%C5%9Fehir_Belediyesi", "https://bianet.org/haber/1923ten-gunumuze-urfada-baskanlar-32312", "https://tr.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eanl%C4%B1urfa'da_1999_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eanl%C4%B1urfa'da_2024_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Ahmet_Bah%C3%A7ivan", "https://www.sanliurfa.bel.tr/personel/1150/20/ibrahim-halil-celik", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Zeynel_Abidin_Beyazg%C3%BCl", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Nihat_%C3%87ift%C3%A7i"]}, {"il": "Gaziantep", "buyuksehir": true, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Ömer Arpacıoğlu", "parti": "ANAP", "not": "İl merkezi belediyesi (Gaziantep 1987'de büyükşehir oldu); meslek/eğitim bilgisi bilinmiyor", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Celal Doğan", "parti": "SHP", "not": "%41,49; ilk büyükşehir seçimi; avukat, Nizip (Gaziantep) doğumlu, eski CHP milletvekili", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Celal Doğan", "parti": "SHP", "not": "%27,62 ile yeniden seçildi", "g": "MSOL"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Celal Doğan", "parti": "CHP", "not": "%31,97 ile üçüncü kez seçildi (SHP 1995'te CHP'yle birleşti)", "g": "MSOL"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Asım Güzelbey", "parti": "AKP", "not": "%57,44; emekli hâkim, Gaziantep'in köklü Güzelbey ailesinden", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Asım Güzelbey", "parti": "AKP", "not": "%53,3 ile yeniden seçildi", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Fatma Şahin", "parti": "AKP", "not": "%54,6; kimya mühendisi, eski Aile ve Sosyal Politikalar Bakanı, Gaziantep doğumlu; kentin ilk kadın büyükşehir belediye başkanı", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Fatma Şahin", "parti": "AKP", "not": "%53,9 ile yeniden seçildi", "g": "MUH"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Fatma Şahin", "parti": "AKP", "not": "%38,82 ile üçüncü kez seçildi", "g": "MUH"}], "profil": {"meslek": "Profesyonel-teknokrat profil: avukat (Doğan), emekli hâkim (Güzelbey), kimya mühendisi ve sanayi yöneticisi (Şahin)", "egitim": "1989 sonrası kazananların tamamı üniversite mezunu (hukuk, mühendislik)", "hemsehrilik": "Kazananların tamamı Gaziantep doğumlu; Güzelbey kentin köklü ailelerinden, Şahin sanayi kenti kimliğiyle uyumlu Sanko yöneticiliği geçmişine sahip", "tekrar": "Çok güçlü yeniden seçilme örüntüsü: 1989'dan bu yana yalnızca üç kişi seçildi — Doğan üç dönem (1989-2004), Güzelbey iki dönem (2004-2014), Şahin üç dönem (2014- )"}, "egilim": "Gaziantep'te büyükşehir dönemi (1989- ) boyunca yalnızca üç başkan seçilmiştir; kent, başkanlarını uzun süre görevde tutan istikrarlı bir yeniden seçme örüntüsü sergiler. 1989-2004 arası sosyal demokrat (SHP/CHP) Celal Doğan dönemi, 2004'ten bu yana ise kesintisiz AKP dönemi yaşanmaktadır. Kazanan profili hukukçu ve mühendis-teknokrat ağırlıklıdır ve tüm başkanlar Gaziantep doğumludur; kentin sanayi kimliği aday profillerine yansımıştır. 2014'te Fatma Şahin'in seçilmesiyle kent, AKP'nin ilk kadın büyükşehir belediye başkanına ev sahipliği yapmıştır.", "ornekler": [{"ad": "Fatma Şahin", "donem": "2014-günümüz (üç dönem)", "ozet": "Kimya mühendisi, eski Sanko yöneticisi ve eski Aile ve Sosyal Politikalar Bakanı; 2014'ten bu yana üç seçim kazanan, AKP'nin ilk kadın büyükşehir belediye başkanı."}, {"ad": "Celal Doğan", "donem": "1989-2004 (üç dönem)", "ozet": "Nizip doğumlu avukat, eski CHP milletvekili; büyükşehir statüsündeki ilk üç seçimi kazandı, uzun yıllar Gaziantepspor başkanlığı yaptı, 2015'te HDP'den milletvekili seçildi."}, {"ad": "Asım Güzelbey", "donem": "2004-2014 (iki dönem)", "ozet": "Emekli hâkim, kentin köklü ailelerinden; 2004'te AKP'nin kentteki ilk büyükşehir zaferini kazandı ve iki dönem görev yaptı."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Gaziantep_B%C3%BCy%C3%BCk%C5%9Fehir_Belediyesi", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Gaziantep'te_1984_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://gaziantepsabah.com/40-yil-once/gaziantepte-anap-ile-shp-cekisecek/173132", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Celal_Do%C4%9Fan", "https://www.gaziantep.bel.tr/tr/eski-belediye-baskanlarimiz"]}, {"il": "Mardin", "buyuksehir": true, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Ali İhsan Ensarı", "parti": "ANAP", "not": "İl merkezi belediyesi", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Abdullatif Aydın Saraçoğlu", "parti": "SHP", "not": "İl merkezi belediyesi", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Abdülkadir Tutaşı", "parti": "DYP", "not": "İl merkezi belediyesi", "g": "MSAG"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Abdülkadir Tutaşı", "parti": "DYP", "not": "%28,68 ile ikinci kez; ikinci sırada HADEP adayı Cemal Veske (%25,2)", "g": "MSAG"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Metin Pamukçu", "parti": "Saadet Partisi", "not": "Seçimden kısa süre sonra AKP'ye geçti; 2004-2009 arasında AKP'li başkan olarak görev yaptı", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Mehmet Beşir Ayanoğlu", "parti": "AKP", "not": "Avukat", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Ahmet Türk", "parti": "Bağımsız (BDP destekli)", "not": "Mardin bu seçimle büyükşehir oldu. Türk siyasi yasağı nedeniyle bağımsız aday olarak seçildi, sonra HDP'ye katıldı. Parti içi eş başkanlık uygulaması: Februniye Akyol (Süryani kökenli) eş başkan. 2016'da İçişleri Bakanlığı görevlendirmesi yapıldı", "g": "MSAG"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Ahmet Türk", "parti": "HDP", "not": "2019'da İçişleri Bakanlığı görevlendirmesi yapıldı", "g": "KURT"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Ahmet Türk", "parti": "DEM Parti", "not": "Üçüncü kez seçildi; Kasım 2024'te İçişleri Bakanlığı görevlendirmesi yapıldı", "g": "KURT"}], "profil": {"meslek": "Karma: çiftçi/toprak sahibi (Ahmet Türk), avukat (Ayanoğlu), esnaf-eşraf kökenli merkez sağ isimler (Tutaşı, Pamukçu); tam meslek dökümü tüm başkanlar için bilinmiyor", "egitim": "Ahmet Türk lise mezunu; Ayanoğlu hukuk fakültesi; diğerleri bilinmiyor", "hemsehrilik": "Kazananlar ağırlıkla Mardin doğumlu; Ahmet Türk Derik (Mardin) doğumlu, Kanco aşiretinden", "tekrar": "Yeniden seçilme belirgin: Tutaşı 1994+1999 (10 yıl), Ahmet Türk 2014+2019+2024 (üç seçim üst üste)"}, "egilim": "Mardin il merkezi 1984-2009 arasında ANAP, SHP, DYP ve SP/AKP arasında el değiştiren rekabetçi bir profil çizmiş, eşraf ve aile bağları aday belirlemede etkili olmuştur. 2014'te büyükşehir statüsüne geçişle seçim il geneline yayılmış ve Kürt siyasi hareketinin dönem partileri (BDP destekli bağımsız→HDP→DEM Parti) üç seçimi de Ahmet Türk'le kazanmıştır. 1970'lerden beri milletvekilliği yapan ve DTP'nin son genel başkanı olan Türk, bölge siyasetinin en kıdemli figürlerindendir; 2014'te Süryani eş başkan Februniye Akyol ile eş başkanlık uygulaması kentin çok kimlikli yapısına vurgu yapmıştır. 2016, 2019 ve 2024'te seçilmiş başkanların yerine İçişleri Bakanlığı görevlendirmeleri yapılmıştır; seçim sonuçları düzeyinde parti tercihi 2014'ten bu yana istikrarlıdır.", "ornekler": [{"ad": "Ahmet Türk", "donem": "2014-2016, 2019, 2024", "ozet": "1942 Derik doğumlu, çiftçi; altı dönem milletvekili, DTP'nin son genel başkanı ve parti düzeyinde eş başkanlık uygulamasının (Aysel Tuğluk'la) ilk örneklerinden. Üç büyükşehir seçimini de kazandı; her üç dönemde de yerine görevlendirme yapıldı."}, {"ad": "Abdülkadir Tutaşı", "donem": "1994-2004", "ozet": "DYP'den iki dönem üst üste seçilen il merkezi başkanı; büyükşehir öncesi dönemin en uzun süreli seçilmiş başkanı (10 yıl)."}, {"ad": "Metin Pamukçu", "donem": "2004-2009", "ozet": "2004'te SP adayı olarak kazandı, kısa süre sonra AKP'ye geçti; merkez sağ-muhafazakâr geleneğin il merkezindeki son kazanan ismi."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Mardin_Büyükşehir_Belediyesi", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Mardin'de_1999_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Ahmet_Türk", "https://tr.wikipedia.org/wiki/2019_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Şablon:Mardin_belediye_başkanları"]}, {"il": "Batman", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Ataullah Hamidi", "parti": "ANAP", "not": "Batman o dönem Siirt'e bağlı ilçe belediyesiydi (il oluşu: 1990). Daha eski kayıt: 1955-1977 Ramanlı ailesi (Sait ve Mustafa Ramanlı); 1979'da bağımsız Edip Solmaz seçildi, aynı yıl silahlı saldırıda yaşamını yitirdi", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Ataullah Hamidi", "parti": "ANAP", "not": "İkinci dönem (1984-1994 kesintisiz görev)", "g": "MSAG"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Salih Gök", "parti": "RP", "not": "İl belediyesi statüsündeki ilk olağan seçim; 1998'e dek görev yaptı", "g": "MUH"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Abdullah Akın", "parti": "HADEP", "not": "Kürt siyasi hareketinin Batman'daki ilk seçim zaferi", "g": "KURT"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Hüseyin Kalkan", "parti": "SHP", "not": "%73,15; DEHAP güç birliği kapsamında SHP listesinden seçildi; 2005'te kurulan DTP'ye katıldı", "g": "MSOL"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Nejdet Atalay", "parti": "DTP", "not": "%59,0; DTP'nin kapatılmasının ardından BDP çizgisinde devam etti", "g": "KURT"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Sabri Özdemir", "parti": "BDP", "not": "Parti içi eş başkanlık uygulandı; 2016'da İçişleri Bakanlığı görevlendirmesi yapıldı", "g": "KURT"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Mehmet Demir", "parti": "HDP", "not": "%66,0; sonrasında İçişleri Bakanlığı görevlendirmesi yapıldı", "g": "KURT"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Gülistan Sönük", "parti": "DEM Parti", "not": "Batman'ın seçilmiş ilk kadın belediye başkanı", "g": "KURT"}], "profil": {"meslek": "Erken dönemde eşraf-ticaret kökeni baskın (Hamidi: tarım ve ticaret); 1999 sonrası kazananlar parti teşkilatı kökenli siyasetçiler; tek tek meslek dökümü çoğu başkan için bilinmiyor", "egitim": "Hamidi meslek yüksekokulu mezunu; diğer başkanların eğitim düzeyi için güvenilir toplu kayıt bulunamadı, bilinmiyor", "hemsehrilik": "Kazananlar ağırlıkla Batman ve çevresi doğumlu (Hamidi: Beşiri doğumlu); dışarıdan aday örüntüsü gözlenmiyor", "tekrar": "Hamidi iki dönem (1984-1994) dışında yeniden seçilme yok; 1999'dan itibaren her seçimde aynı parti geleneği içinde farklı isimler aday gösterildi"}, "egilim": "Batman 1990'da il olmadan önce ANAP'lı Ataullah Hamidi'nin on yıllık ilçe başkanlığıyla merkez sağ bir profil taşımış, 1994'te RP kısa bir dönem kazanmıştır. 1999'dan itibaren altı seçim üst üste Kürt siyasi hareketinin dönem partileri (HADEP, DEHAP destekli SHP, DTP, BDP, HDP, DEM Parti) kazanmış ve Batman bu çizginin en yüksek oy oranlarına ulaştığı illerden biri olmuştur (2004'te %73, 2019'da %66). Parti geleneği aynı kalırken adayın her seçimde değişmesi, kişisel değil örgütsel sürekliliğe dayalı bir model ortaya koymaktadır. 2014 sonrası eş başkanlık pratiği ve 2024'te kadın başkan seçilmesi, hareketin cinsiyet kotası politikalarını yansıtmaktadır. 2016 ve 2019 sonrasında seçilmiş başkanların yerine İçişleri Bakanlığı görevlendirmeleri yapılmıştır.", "ornekler": [{"ad": "Ataullah Hamidi", "donem": "1984-1994", "ozet": "Beşiri doğumlu, tarım-ticaret kökenli ANAP'lı başkan; Batman'ın ilçeden ile geçişini yönetti, sonrasında üç dönem milletvekilliği yaptı."}, {"ad": "Hüseyin Kalkan", "donem": "2004-2009", "ozet": "2004'te DEHAP-SHP güç birliği listesinden %73 ile seçildi; Batman'da Kürt siyasi hareketinin en yüksek oy oranlı zaferlerinden biri."}, {"ad": "Gülistan Sönük", "donem": "2024-", "ozet": "DEM Parti'den seçilen, Batman'ın seçilmiş ilk kadın belediye başkanı."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Batman_Belediyesi", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Ataullah_Hamidi", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Batman'da_2004_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Batman'da_2009_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Batman'da_2019_Türkiye_yerel_seçimleri"]}, {"il": "Siirt", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Mahmut Çalapkulu", "parti": "ANAP", "not": "%33,52", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Ekrem Bilek", "parti": "SHP", "not": "%33,67; ANAP adayı Fahri Çeliker ikinci (%28,25)", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Mehmet Fahri Çeliker", "parti": "RP", "not": "%45,4; 1989'da ANAP adayıydı, 1994'te RP'den kazandı", "g": "MUH"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Mehmet Selim Özalp", "parti": "HADEP", "not": "%38,62; görevi 2002'de sona erdi, 2002-2004 arasında Ahmet Ete başkanlık yaptı (parti bilgisi bilinmiyor)", "g": "KURT"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Mervan Gül", "parti": "AKP", "not": "%53,53; SHP (DEHAP güç birliği) adayı Mesut Beştaş ikinci (%42,83)", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Selim Sadak", "parti": "DTP", "not": "%49,0 ile AKP adayını geçti; eski DEP milletvekili", "g": "KURT"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Tuncer Bakırhan", "parti": "BDP", "not": "Eski DEHAP genel başkanı; parti içi eş başkanlık uygulandı; 2016'da İçişleri Bakanlığı görevlendirmesi yapıldı", "g": "KURT"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Berivan Helen Işık", "parti": "HDP", "not": "2020'de İçişleri Bakanlığı görevlendirmesi yapıldı", "g": "KURT"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Sofya Alağaş", "parti": "DEM Parti", "not": "%49,64; gazeteci kökenli; sonrasında İçişleri Bakanlığı görevlendirmesi yapıldı", "g": "KURT"}], "profil": {"meslek": "1980-90'lar kazananları yerel eşraf/esnaf-serbest meslek profili; 2009 sonrası kazananlar parti siyaseti kökenli (Sadak ve Bakırhan ulusal düzeyde parti yöneticiliği yapmış isimler, Alağaş gazeteci); tam meslek dökümü çoğu isim için bilinmiyor", "egitim": "Başkanların eğitim düzeyi için güvenilir toplu kayıt bulunamadı; bilinmiyor", "hemsehrilik": "Kazananlar ağırlıkla Siirt ve çevresinden; Çeliker gibi isimler birden çok seçimde farklı partilerden aday olmuş yerel figürler", "tekrar": "Aynı kişinin yeniden seçilmesi görülmüyor; 2009'dan itibaren süreklilik kişi değil parti çizgisi üzerinden sağlanıyor (DTP-BDP-HDP-DEM Parti art arda dört seçim)"}, "egilim": "Siirt il merkezi 1984-1994 arasında ANAP, SHP ve RP arasında dönüşümlü, adayın kişisel-yerel ağırlığının belirleyici olduğu rekabetçi bir yapı sergilemiştir; Fahri Çeliker'in 1989'da ANAP, 1994'te RP adayı olarak yarışması bu esnekliğin örneğidir. 1999'da HADEP'in kazanmasıyla Kürt siyasi hareketi kentte ilk kez belediyeyi almış, 2004'te AKP'nin %53'le kazandığı tek aralık yaşanmış, 2009'dan itibaren DTP-BDP-HDP-DEM Parti çizgisi dört seçimi üst üste ancak Batman'a göre daha dar farklarla (%49 bandında) kazanmıştır. Bu tablo Siirt'i, iki bloğun görece dengeli yarıştığı bir il olarak konumlandırmaktadır. 2016, 2020 ve 2024 sonrasında seçilmiş başkanların yerine İçişleri Bakanlığı görevlendirmeleri yapılmıştır.", "ornekler": [{"ad": "Selim Sadak", "donem": "2009-2014", "ozet": "Eski DEP milletvekili; 2009'da DTP adayı olarak AKP'den belediyeyi geri aldı, bölge siyasetinin 1990'lar kuşağından gelen isimlerinden."}, {"ad": "Tuncer Bakırhan", "donem": "2014-2016", "ozet": "2003-2005 arasında DEHAP genel başkanlığı yapmış, sonradan DEM Parti eş genel başkanı olan siyasetçi; 2014'te BDP'den Siirt belediye başkanı seçildi, 2016'da yerine görevlendirme yapıldı."}, {"ad": "Sofya Alağaş", "donem": "2024-", "ozet": "Gazeteci kökenli DEM Partili başkan; %49,64 ile seçildi, sonrasında yerine görevlendirme yapıldı."}], "kaynaklar": ["https://www.siirt.bel.tr/gecmis-donem-belediye-baskanlari", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Siirt'te_1984_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Siirt'te_1989_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Siirt'te_1994_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Siirt'te_1999_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Siirt'te_2004_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Siirt'te_2009_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Siirt'te_2024_Türkiye_yerel_seçimleri"]}, {"il": "Şırnak", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Mehmet Salih Uğur", "parti": "HP", "not": "Şırnak o dönem Siirt'e bağlı ilçeydi; ilçe belediye başkanlığı kaydı (Halkçı Parti)", "g": "MSOL"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Ahmet Hamdi Yıldırım", "parti": "ANAP", "not": "İlçe dönemi; Şırnak Mayıs 1990'da il oldu", "g": "MSAG"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Mehmet Beşir Tatar", "parti": "ANAP", "not": "İl statüsündeki ilk olağan yerel seçim; parti, 1994 il belediye başkanlıkları genel tablosundan (Şırnak: ANAP) alındı", "g": "MSAG"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Sait Namdar", "parti": "ANAP", "not": "Parti, 1999 il belediye başkanlıkları genel tablosundan alındı; aday-parti eşleşmesi için ikinci bağımsız kaynak bulunamadı", "g": "MSAG"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Ahmet Ertak", "parti": "SHP", "not": "DEHAP'ın desteklediği güç birliği kapsamında SHP listesinden seçildi", "g": "MSOL"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Ramazan Uysal", "parti": "DTP", "not": "%53,7 (AKP adayı %42,6)", "g": "KURT"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Serhat Kadırhan", "parti": "BDP", "not": "%59,5; parti içi eş başkanlık uygulaması vardı (eş başkan adı bilinmiyor); Kasım 2016'da İçişleri Bakanlığı görevlendirmesi yapıldı", "g": "KURT"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Mehmet Yarka", "parti": "AKP", "not": "%61,7 (HDP adayı Hişar Osal %35,0)", "g": "MUH"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Mehmet Yarka", "parti": "AKP", "not": "%47,58 ile yeniden seçildi (DEM Parti adayı Turan Saltan %41,04)", "g": "MUH"}], "profil": {"meslek": "Yerel eşraf ve iş insanı ağırlıklı; Mehmet Yarka inşaat sektöründe müteahhit/şirket yöneticisi. 1990'lar başkanlarının meslekleri bilinmiyor", "egitim": "Sınırlı kayıt; Yarka lise mezunu, diğer başkanların eğitim düzeyi bilinmiyor", "hemsehrilik": "Kazananlar ağırlıkla Şırnak merkez doğumlu; Tatar soyadlı adayların farklı seçimlerde farklı partilerden yarışması merkezde köklü aile ağlarının partiler üstü rolüne işaret ediyor; Yarka siyasete 1986'da ANAP'ta başladı", "tekrar": "Yarka dışında tüm başkanlar tek dönem görev yaptı; Yarka 2019 ve 2024'te üst üste iki kez seçilen ilk isim"}, "egilim": "Şırnak merkez, 1990'da il olmasının ardından 1994 ve 1999'da merkez sağ (ANAP) çizgide kalmıştır. 2004-2014 arasında üç seçim üst üste Kürt siyasi hareketinin dönem partileri (DEHAP destekli SHP, DTP, BDP) kazanmış; bu gelenekte 2014'ten itibaren parti içi eş başkanlık uygulaması görülmüştür. Kasım 2016'da seçilmiş başkanın yerine İçişleri Bakanlığı görevlendirmesi yapılmıştır. 2019 ve 2024'te AKP adayı Mehmet Yarka'nın art arda kazanması, il merkezini bölgedeki genel eğilimden ayrıştıran dikkat çekici bir sonuç olmuş, 2024'te fark 6,5 puana inmiştir.", "ornekler": [{"ad": "Mehmet Yarka", "donem": "2019-2024, 2024-", "ozet": "1963 Şırnak doğumlu iş insanı; inşaat sektöründen geliyor, Şırnakspor'un kurucusu. 2019'da %61,7 ile seçildi, 2024'te %47,58 ile Şırnak'ta üst üste iki kez seçilen ilk başkan oldu."}, {"ad": "Ahmet Ertak", "donem": "2004-2009", "ozet": "2004'te DEHAP destekli güç birliğinin SHP listesinden seçildi; Şırnak merkezde Kürt siyasi hareketi çizgisinin ilk belediye başkanlığı dönemini açtı."}, {"ad": "Serhat Kadırhan", "donem": "2014-2016", "ozet": "2014'te BDP'den %59,5 ile seçildi; Kasım 2016'da yerine İçişleri Bakanlığı görevlendirmesi yapıldı."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C4%B1rnak", "https://tr.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C4%B1rnak%27ta_2024_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C4%B1rnak%27ta_2019_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C4%B1rnak%27ta_2014_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C4%B1rnak%27ta_2009_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/1994_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/1999_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Mehmet_Yarka"]}, {"il": "Hakkari", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Şükrü Çallı", "parti": "ANAP", "not": "1984-1994 arasında iki dönem görev yaptı", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Şükrü Çallı", "parti": "ANAP", "not": "Yeniden seçildi; 1989 il tablosundaki Hakkâri: ANAP kaydıyla uyumlu", "g": "MSAG"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Abdurrahman Keskin", "parti": "SHP", "not": "1977-1980'de CHP'den başkanlık yapmıştı; 1994'te ikinci kez seçildi", "g": "MSOL"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Hüseyin Ümit", "parti": "HADEP", "not": "Kürt siyasi hareketinin ildeki ilk belediye başkanlığı", "g": "KURT"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Metin Tekçe", "parti": "SHP", "not": "DEHAP destekli güç birliği kapsamında SHP listesinden seçildi", "g": "MSOL"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Fadıl Bedirhanoğlu", "parti": "DTP", "not": "%81,1; ülke genelindeki en yüksek oranlardan biri (AKP adayı Şükrü Çallı %15,2)", "g": "KURT"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Dilek Hatipoğlu", "parti": "BDP", "not": "%66,7; ilin ilk kadın belediye başkanı; Kasım 2016'da İçişleri Bakanlığı görevlendirmesi yapıldı", "g": "KURT"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Cihan Karaman", "parti": "HDP", "not": "%59,9; Ekim 2019'da İçişleri Bakanlığı görevlendirmesi yapıldı", "g": "KURT"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Mehmet Sıddık Akış", "parti": "DEM Parti", "not": "%48,92 (AKP adayı %46,58); Haziran 2024'te İçişleri Bakanlığı görevlendirmesi yapıldı", "g": "KURT"}], "profil": {"meslek": "1984-1994 döneminde yerel merkez sağ eşraf; 1999 sonrası Kürt siyasi hareketi kadrolarından gelen siyasetçiler; başkanların meslekleri çoğunlukla bilinmiyor", "egitim": "Güvenilir kayıt bulunamadı; bilinmiyor", "hemsehrilik": "Kazananlar ağırlıkla Hakkari ve çevresinden; Keskin ailesi gibi soyadların farklı dönemlerde tekrarı yerel aile sürekliliğine işaret ediyor", "tekrar": "Şükrü Çallı (1984+1989) ve Abdurrahman Keskin (1977 ve 1994) birden fazla kez seçildi; 1999 sonrası her seçimi farklı bir isim kazandı"}, "egilim": "Hakkari merkez 1984-1994 arasında merkez sağ ve sosyal demokrat yerel eşraf çizgisinde kalmış; 1999'dan 2024'e kadar aralıksız yedi seçimde Kürt siyasi hareketinin dönem partileri (HADEP, DEHAP destekli SHP, DTP, BDP, HDP, DEM Parti) kazanmıştır. Bu partilerin parti içi eş başkanlık uygulaması Hakkari'de de geçerliydi; eş başkan adları taranan kaynaklarda teyit edilemedi. 2016, 2019 ve 2024'te seçilmiş başkanların yerine İçişleri Bakanlığı görevlendirmeleri yapılmıştır. 2024'te DEM Parti-AKP farkının 2,3 puana inmesi, önceki seçimlerdeki geniş farklarla kıyaslandığında rekabetin belirgin biçimde arttığını göstermektedir.", "ornekler": [{"ad": "Şükrü Çallı", "donem": "1984-1994", "ozet": "ANAP'tan iki dönem üst üste seçilen merkez sağ başkan; 2009'da AKP adayı olarak yeniden yarıştı ancak %15,2'de kaldı."}, {"ad": "Dilek Hatipoğlu", "donem": "2014-2016", "ozet": "2014'te BDP'den %66,7 ile seçilen ilin ilk kadın belediye başkanı; Kasım 2016'da yerine İçişleri Bakanlığı görevlendirmesi yapıldı."}, {"ad": "Mehmet Sıddık Akış", "donem": "2024 (Nisan-Haziran)", "ozet": "DEM Parti'den %48,92 ile dar farkla seçildi; iki ay sonra yerine İçişleri Bakanlığı görevlendirmesi yapıldı."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Hakk%C3%A2ri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Hakk%C3%A2ri%27de_2024_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Hakk%C3%A2ri%27de_2019_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Hakk%C3%A2ri%27de_2014_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Hakk%C3%A2ri%27de_2009_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/1989_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/1994_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/1999_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri"]}, {"il": "Adıyaman", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Mehmet Erdem", "parti": "MDP", "not": "Milliyetçi Demokrasi Partisi; il başkan listesi ve 1984 il tablosuyla doğrulandı", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Şevket Gürsoy", "parti": "SHP", "not": "2024 öncesi ilin son sosyal demokrat başkanı", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Abdulkadir Kırmızı", "parti": "RP", "not": "1994 il tablosu (Adıyaman: RP) ile uyumlu", "g": "MUH"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Abdulkadir Kırmızı", "parti": "FP", "not": "Fazilet Partisi'nden yeniden seçildi; sonraki seçimlerde SP (2009) ve İYİ Parti (2019) adayı olarak yarıştı", "g": "MUH"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Muhammed Necip Büyükaslan", "parti": "AKP", "not": "2004 il tablosu ile uyumlu", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Muhammed Necip Büyükaslan", "parti": "AKP", "not": "%49,7 ile yeniden seçildi (SP adayı Abdulkadir Kırmızı %24,0)", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Fehmi Hüsrev Kutlu", "parti": "AKP", "not": "%56,5 (CHP %21,8)", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Süleyman Kılınç", "parti": "AKP", "not": "%53,2 (SP adayı Ahmet Faruk Ünsal %28,1)", "g": "MUH"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Abdurrahman Tutdere", "parti": "CHP", "not": "%49,74 (AKP adayı Ziya Polat %27,43); CHP il merkezinde uzun aradan sonra birinci oldu", "g": "MSOL"}], "profil": {"meslek": "Serbest meslek ağırlıklı: Kutlu ve Tutdere avukat, Gürsoy işletme kökenli iş insanı/spor kulübü başkanı. Belediye başkanlığı ile milletvekilliği arasında iki yönlü geçiş belirgin (Gürsoy ve Kutlu milletvekilliği yaptı, Tutdere iki dönem CHP milletvekilliğinden başkanlığa geldi)", "egitim": "Üniversite mezunu ağırlıklı: Gürsoy işletme, Kutlu ve Tutdere hukuk mezunu; Erdem, Kırmızı ve Büyükaslan'ın eğitim düzeyi bilinmiyor", "hemsehrilik": "Kazananların tamamına yakını Adıyaman doğumlu; dışarıdan aday örüntüsü gözlenmiyor", "tekrar": "Yeniden seçilme güçlü bir örüntü: Kırmızı (1994+1999) ve Büyükaslan (2004+2009) ikişer dönem görev yaptı; 2014 sonrası her seçimi farklı isim kazandı"}, "egilim": "Adıyaman merkez, Türkiye'nin en istikrarlı merkez sağ-muhafazakâr il merkezlerinden biri olarak 1994-2024 arasında otuz yıl kesintisiz Millî Görüş çizgisi (RP/FP) ve ardından AKP tarafından yönetilmiştir. 1989-1994 SHP dönemi bu seride tek sosyal demokrat parantezdir. 2024'te CHP adayı Abdurrahman Tutdere'nin kazanması, 6 Şubat 2023 depremlerinin ağır etkilediği ilde uzun süreli parti hâkimiyetinin sona erdiği dikkat çekici bir kırılma olmuştur; Yeniden Refah'ın %13,7'lik oyu muhafazakâr tabandaki bölünmeye işaret etmektedir. Kürt siyasi hareketi partileri bu il merkezinde başkanlık kazanmamıştır.", "ornekler": [{"ad": "Abdulkadir Kırmızı", "donem": "1994-2004", "ozet": "RP ve FP'den iki dönem üst üste seçilerek ilin Millî Görüş geleneğini kurdu; sonraki yıllarda SP ve İYİ Parti'den yeniden adaylık denemeleri başarısız oldu."}, {"ad": "Fehmi Hüsrev Kutlu", "donem": "2014-2019", "ozet": "1961 Adıyaman doğumlu avukat; iki dönem AKP milletvekilliğinin ardından 2014'te %56,5 ile belediye başkanı seçildi."}, {"ad": "Abdurrahman Tutdere", "donem": "2024-", "ozet": "1976 Adıyaman doğumlu avukat, iki dönem CHP milletvekili; 2024'te %49,74 ile seçilerek ilde 30 yıllık merkez sağ-muhafazakâr dönemi sonlandırdı."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Ad%C4%B1yaman", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Ad%C4%B1yaman%27da_2024_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Ad%C4%B1yaman%27da_2019_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Ad%C4%B1yaman%27da_2014_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Ad%C4%B1yaman%27da_2009_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/1984_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eevket_G%C3%BCrsoy", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Fehmi_H%C3%BCsrev_Kutlu", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Abdurrahman_Tutdere"]}, {"il": "Ankara", "buyuksehir": true, "secimler": [{"yil": 1973, "kazanan": "Vedat Dalokay", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1977, "kazanan": "Ali Dinçer", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1984, "kazanan": "Mehmet Altınsoy", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Murat Karayalçın", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Melih Gökçek", "parti": "RP", "g": "MUH"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Melih Gökçek", "parti": "FP", "g": "MUH"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Melih Gökçek", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Melih Gökçek", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Melih Gökçek", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Mansur Yavaş", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Mansur Yavaş", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}], "profil": {"meslek": "Çeşitli: siyasetçi-yönetici (Altınsoy), ekonomist-planlamacı (Karayalçın), medya kökenli siyasetçi (Gökçek), avukat (Yavaş)", "egitim": "Tümü yükseköğrenimli; SBF/hukuk ağırlığı belirgin", "hemsehrilik": "Belirleyici tek ölçüt değil; 2019-2024'te Beypazarı doğumlu Yavaş'ta yerellik vurgusu öne çıktı", "tekrar": "Çok yüksek: Gökçek üst üste beş seçim kazandı (1994-2014), Yavaş iki seçim"}, "egilim": "Ankara, ulusal siyasetteki ana akım dalgaları en doğrudan yansıtan ildir: 1984 ANAP, 1989 sosyal demokrat yükseliş, 1994 Refah dalgası ve 2019 CHP dönüşü ulusal kırılmalarla eşzamanlıdır. 1994-2017 arasındaki Gökçek dönemi, tek ismin dört farklı parti etiketi döneminde (RP-FP-AK Parti) süreklilik gösterdiği uzun bir şahsileşmiş belediyecilik örneğidir. Karayalçın 1993'te parti genel başkanlığı için, Gökçek 2017'de görevinden istifa etmiş; Gökçek'in yerine meclis Mustafa Tuna'yı seçmiştir (olgusal not). 2019 sonrası dönemde avukat kökenli, yerellik ve hizmet vurgulu Yavaş profili iki seçimde de yüksek oyla yeniden seçilmiştir.", "ornekler": [{"ad": "Melih Gökçek", "donem": "1994-2017", "ozet": "RP ile kazandı, FP ve AK Parti dönemlerinde dört kez yeniden seçildi; 2017'de istifa etti. Türkiye'nin en uzun süreli büyükşehir başkanlarından."}, {"ad": "Mansur Yavaş", "donem": "2019-", "ozet": "Avukat, eski Beypazarı belediye başkanı; MHP kökenli olup CHP adayı olarak 2019 ve 2024'te kazandı."}, {"ad": "Murat Karayalçın", "donem": "1989-1993", "ozet": "SBF mezunu ekonomist; Batıkent projesiyle tanındı, 1993'te SHP genel başkanlığına seçilince ayrıldı."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Ankara_Büyükşehir_Belediyesi", "https://tr.wikipedia.org/wiki/1989_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/1994_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/1999_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/2004_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/2009_Türkiye_yerel_seçimleri"]}, {"il": "Konya", "buyuksehir": true, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Ahmet Öksüz", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Halil Ürün", "parti": "RP", "g": "MUH"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Halil Ürün", "parti": "RP", "g": "MUH"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Mustafa Özkafa", "parti": "FP", "g": "MUH"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Tahir Akyürek", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Tahir Akyürek", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Tahir Akyürek", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Uğur İbrahim Altay", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Uğur İbrahim Altay", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}], "profil": {"meslek": "Öğretmen-okul müdürü (Öksüz), akademisyen (Doç. Dr. Ürün), hukukçu-belediyeci (Akyürek), inşaat mühendisi (Altay)", "egitim": "Tümü yükseköğrenimli; akademi ve teknik eğitim kökeni belirgin", "hemsehrilik": "Çok güçlü: adaylar Konya ve ilçeleri doğumlu, yerel teşkilat ve ilçe belediyeciliği kökenli", "tekrar": "Yüksek: Ürün 2, Akyürek 3, Altay 2 seçim; 1989'dan beri aynı siyasi gelenek (RP-FP-AK Parti çizgisi)"}, "egilim": "Konya, 1989'dan bu yana kesintisiz biçimde Millî Görüş-AK Parti çizgisinde kalan, Türkiye'nin en istikrarlı büyükşehirlerinden biridir. Model 'teşkilat içinden yetişen yerel aday'dır: Altay Selçuklu ilçe belediye başkanlığından, Akyürek parti teşkilatından gelmiştir. Başkanlar birden fazla dönem görev yapar; 1989 sonrası dört isim dokuz seçim kazanmıştır. Akyürek 2018'de görevinden ayrılmış, meclis Altay'ı seçmiş, Altay 2019 ve 2024 seçimlerini yüksek farkla kazanmıştır (olgusal not). Rekabet fiilen aynı gelenek içindeki aday belirleme sürecine taşınmıştır.", "ornekler": [{"ad": "Halil Ürün", "donem": "1989-1999", "ozet": "Doçent doktor; 1989'da RP'nin Türkiye genelindeki ilk büyük il kazanımlarından birini elde etti, 1994'te yeniden seçildi."}, {"ad": "Tahir Akyürek", "donem": "2004-2018", "ozet": "Üç seçim üst üste kazandı; uzun dönemli 'teşkilatçı belediyeci' profilinin örneği."}, {"ad": "Uğur İbrahim Altay", "donem": "2018-", "ozet": "İnşaat mühendisi, eski Selçuklu ilçe belediye başkanı; ilçeden büyükşehire yükselme modelinin temsilcisi."}], "kaynaklar": ["https://www.konya.bel.tr/s/onceki-baskanlar", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Ahmet_Öksüz", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Konya_Büyükşehir_Belediyesi", "https://tr.wikipedia.org/wiki/1994_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/1999_Türkiye_yerel_seçimleri"]}, {"il": "Eskişehir", "buyuksehir": true, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Sezai Aksoy", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Selami Vardar", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Aydın Arat", "parti": "DYP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Yılmaz Büyükerşen", "parti": "DSP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Yılmaz Büyükerşen", "parti": "DSP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Yılmaz Büyükerşen", "parti": "DSP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Yılmaz Büyükerşen", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Yılmaz Büyükerşen", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Ayşe Ünlüce", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}], "profil": {"meslek": "1999 sonrası akademisyen damgası: Büyükerşen profesör ve Anadolu Üniversitesi eski rektörü; öncesinde yerel esnaf-siyasetçi profilleri", "egitim": "Yüksek; kentin üniversite kimliğiyle uyumlu", "hemsehrilik": "Yerleşik Eskişehirli figürler; Büyükerşen'in kimliği partisinden çok kentle özdeşleşti", "tekrar": "Türkiye rekoru düzeyinde: Büyükerşen 1999-2019 arasında beş seçim üst üste kazandı"}, "egilim": "Eskişehir'in belirleyici olgusu 'Büyükerşen istisnası'dır: Anadolu Üniversitesi'nin kurucu rektörü olan profesör, 1999'dan 2024'e kadar beş seçim kazanarak kenti parti etiketinden bağımsız, kişisel-kentsel bir projeye dönüştürmüştür. 1984-1999 arasında il ANAP-SHP-DYP arasında el değiştiren rekabetçi bir görünümdeyken (1993'te büyükşehir statüsü aldı; 1994'te ilk büyükşehir seçimini DYP'li Aydın Arat kazandı, Arat 1997'de görevdeyken vefat etti), 1999 sonrası kesintisiz sosyal demokrat çizgiye oturmuştur. 2024'te Büyükerşen aday olmamış, CHP'li Ayşe Ünlüce seçilerek gelenek sürmüştür. Kentin üniversite ağırlıklı sosyolojisi, teknokrat-akademisyen aday profiliyle örtüşen Türkiye'deki en net örnektir.", "ornekler": [{"ad": "Yılmaz Büyükerşen", "donem": "1999-2024", "ozet": "Profesör, Anadolu Üniversitesi kurucu rektörü; beş dönem üst üste seçildi, kentsel dönüşüm ve tramvay projeleriyle 'model kent' anlatısının merkezinde yer aldı."}, {"ad": "Aydın Arat", "donem": "1994-1997", "ozet": "DYP'den ilk büyükşehir başkanı seçildi; görevi sırasında vefat etti, yerini Orhan Soydaş tamamladı."}, {"ad": "Ayşe Ünlüce", "donem": "2024-", "ozet": "CHP'den seçilen ilk kadın büyükşehir başkanı olarak Büyükerşen sonrası dönemi devraldı."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Eskişehir_Büyükşehir_Belediyesi", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Şablon:Eskişehir_belediye_başkanları", "https://www.esgazete.com/bugune-kadar-gorev-yapan-belediye-baskanlari-kimler", "https://tr.wikipedia.org/wiki/1994_Türkiye_yerel_seçimleri"]}, {"il": "Kayseri", "buyuksehir": true, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Hüsamettin Çetinbulut", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Niyazi Bahçecioğlu", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Şükrü Karatepe", "parti": "RP", "g": "MUH"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Mehmet Özhaseki", "parti": "FP", "g": "MUH"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Mehmet Özhaseki", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Mehmet Özhaseki", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Mehmet Özhaseki", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Memduh Büyükkılıç", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Memduh Büyükkılıç", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}], "profil": {"meslek": "İşadamı (Özhaseki), hukukçu-akademisyen (Karatepe), hekim (Büyükkılıç); ticaret-sanayi kökeni belirgin", "egitim": "Yükseköğrenimli; hukuk, tıp ve işletme kökenleri", "hemsehrilik": "Çok güçlü: tüm kazananlar Kayserili, kentin ticaret ağlarıyla iç içe", "tekrar": "Çok yüksek: Özhaseki dört seçim (1999-2014), Büyükkılıç iki seçim; Bahçecioğlu 1980 öncesinde de iki dönem başkanlık yapmıştı"}, "egilim": "Kayseri, 1994'ten bu yana RP-FP-AK Parti çizgisinde kalan ve 'işadamı-belediyeci' modeliyle anılan ildir: kentin ticaret burjuvazisiyle belediye yönetimi arasındaki geçişkenlik, mobilyacı kökenli işadamı Özhaseki'nin yirmi yıl süren başkanlığında somutlaşmıştır. 1989'da SHP'li Bahçecioğlu'nun dar farkla kazanması, ilin son merkez-sol kazanımı olarak istisna kalmıştır. 1994 kazananı hukuk akademisyeni Karatepe 1998'de görevinden ayrılmış, meclis Özhaseki'yi seçmiş; Özhaseki 2015'te milletvekili seçilince dönemi Mustafa Çelik tamamlamıştır (olgusal not). Hizmet ve altyapı vurgulu, düşük borçlanma söylemli 'Kayseri modeli' AK Parti belediyeciliğinde referans olarak sunulagelmiştir; hekim Büyükkılıç bu çizgiyi sürdürmektedir.", "ornekler": [{"ad": "Mehmet Özhaseki", "donem": "1998-2015", "ozet": "İşadamı; 1999, 2004, 2009 ve 2014 seçimlerini kazandı, 'işadamı-belediyeci' modelinin simge ismi, sonrasında bakanlık yaptı."}, {"ad": "Şükrü Karatepe", "donem": "1994-1998", "ozet": "Hukuk akademisyeni; 1994 RP dalgasında seçildi, 1998'de görevinden ayrıldı."}, {"ad": "Memduh Büyükkılıç", "donem": "2019-", "ozet": "Hekim, eski Melikgazi ilçe belediye başkanı; ilçe belediyeciliğinden büyükşehire yükselerek iki seçim kazandı."}], "kaynaklar": ["https://www.kayseri.bel.tr/uploads/pdf/kayseri_belediye_baskanlari.pdf", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Kayseri'de_1989_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Niyazi_Bahçecioğlu", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Kayseri_Büyükşehir_Belediyesi", "https://tr.wikipedia.org/wiki/1994_Türkiye_yerel_seçimleri"]}, {"il": "Sivas", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Bekir Timurboğa", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Temel Karamollaoğlu", "parti": "RP", "g": "MUH"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Temel Karamollaoğlu", "parti": "RP", "g": "MUH"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Osman Seçilmiş", "parti": "FP", "g": "MUH"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Sami Aydın", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Doğan Ürgüp", "parti": "BBP", "g": "MIL"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Sami Aydın", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Hilmi Bilgin", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Adem Uzun", "parti": "BBP", "g": "MIL"}], "profil": {"meslek": "Mühendis (Karamollaoğlu, tekstil müh.); diğer başkanların meslek ayrıntıları kısmen bilinmiyor", "egitim": "Yükseköğrenimli isimler ağırlıkta; Karamollaoğlu yurt dışı eğitimli", "hemsehrilik": "Güçlü; adaylar Sivas'ın yerlisi ve yerel teşkilat kökenli", "tekrar": "Orta: Karamollaoğlu iki, Aydın iki (aralıklı) seçim kazandı; parti düzeyinde milliyetçi-muhafazakâr süreklilik yüksek"}, "egilim": "Sivas, 1989'dan bu yana milliyetçi-muhafazakâr aile içinde salınan bir ildir: Millî Görüş (RP-FP), AK Parti ve BBP dışına 1984'ten beri çıkmamıştır. Ayırt edici özelliği, merkezi Sivas'ta bulunan BBP geleneğinin iki kez il belediyesini kazanmasıdır: 2009'da parti kurucusu Muhsin Yazıcıoğlu'nun seçimden günler önce vefatının ardından Doğan Ürgüp, 2024'te ise Adem Uzun seçilmiştir. Karamollaoğlu 1994'te yeniden seçildikten sonra 1995'te milletvekili olmuş, dönemi Osman Seçilmiş tamamlamış ve 1999'da kendisi seçilmiştir (olgusal not). AK Parti dönemi kazananları da (Aydın, Bilgin) aynı muhafazakâr havuzdan gelmekte, rekabet blok içi geçişlerle yaşanmaktadır.", "ornekler": [{"ad": "Temel Karamollaoğlu", "donem": "1989-1995", "ozet": "Tekstil mühendisi; 1989 ve 1994'te RP'den seçildi, ardından milletvekili ve SP genel başkanı oldu."}, {"ad": "Doğan Ürgüp", "donem": "2009-2014", "ozet": "BBP'den seçildi; Yazıcıoğlu'nun vefatının hemen ardından yapılan seçimde kazandı."}, {"ad": "Adem Uzun", "donem": "2024-", "ozet": "BBP'nin 2024'te kazandığı tek il merkezi olan Sivas'ta seçildi."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Sivas_Belediyesi", "https://tr.wikipedia.org/wiki/1989_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/1994_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/1999_Türkiye_yerel_seçimleri"]}, {"il": "Yozgat", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Cemil Çiçek", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Mehmet Erdemir", "parti": "MÇP", "g": "MIL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Mehmet Erdemir", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Mehmet Erdemir", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Yusuf Başer", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Yusuf Başer", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Kazım Arslan", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Celal Köse", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Kazım Arslan", "parti": "Yeniden Refah Partisi", "g": "MUH"}], "profil": {"meslek": "Hukukçu ağırlığı dikkat çekici: Çiçek ve Arslan avukat; Erdemir yerel esnaf-siyasetçi profili", "egitim": "Karma; hukuk fakültesi mezunları öne çıkıyor", "hemsehrilik": "Güçlü; kazananlar Yozgatlı ve kişisel tanınırlığı yüksek isimler", "tekrar": "Yüksek ve kişi odaklı: Erdemir üç seçim (üç farklı parti adıyla aynı gelenekte), Başer iki, Arslan iki (farklı partilerden)"}, "egilim": "Yozgat, milliyetçi-muhafazakâr tabanın kişisel adaylıklarla harmanlandığı bir ildir: 1989-2004 arasında MÇP/MHP'li Mehmet Erdemir üç seçim üst üste kazanmış, 2004 sonrası AK Parti dönemi başlamıştır. İlk seçilmiş başkan Cemil Çiçek'in sonradan bakanlık ve TBMM başkanlığına uzanması, il belediyesinin ulusal siyasete basamak olabildiğini gösterir. Kazım Arslan örneği aday-parti bağının zayıflığını gösterir: 2014'te AK Parti'den seçilmiş, 2019'da bağımsız aday olarak ikinci olmuş, 2024'te Yeniden Refah Partisi'nden yeniden seçilmiştir. 2024 sonucu, Yeniden Refah'ın kazandığı az sayıdaki il merkezinden biri olarak kaydedilmiştir.", "ornekler": [{"ad": "Cemil Çiçek", "donem": "1984-1987", "ozet": "Avukat; Yozgat belediye başkanlığından ulusal siyasete geçti, bakanlık ve TBMM başkanlığı yaptı."}, {"ad": "Mehmet Erdemir", "donem": "1989-2004", "ozet": "MÇP/MHP çizgisinde üç seçim üst üste kazandı; 2019'da MHP adayı olarak yeniden yarıştı."}, {"ad": "Kazım Arslan", "donem": "2014-2019 ve 2024-", "ozet": "Hukukçu; 1994'te RP adayı, 2014'te AK Parti'den başkan, 2019'da bağımsız, 2024'te Yeniden Refah'tan yeniden başkan seçildi."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Yozgat'ta_1984_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Yozgat'ta_1989_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Yozgat'ta_1994_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Yozgat'ta_1999_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Yozgat'ta_2004_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Yozgat'ta_2009_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Yozgat'ta_2014_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Yozgat'ta_2019_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://www.yozgatmedya.com.tr/yozgatin-belediye-baskanlari-kimler"]}, {"il": "Kırşehir", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Hakkı Göçen", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Mehmet Ali Yapıcı", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Metin Çobanoğlu", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Metin Çobanoğlu", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Halim Çakır", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Yaşar Bahçeci", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Yaşar Bahçeci", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Selahattin Ekicioğlu", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Selahattin Ekicioğlu", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}], "profil": {"meslek": "Karma: parti teşkilatı kökenli siyasetçiler (Bahçeci AK Parti kurucu üyesi ve il sekreteri kökenli); diğerlerinin meslek ayrıntıları kısmen bilinmiyor", "egitim": "Bilinenler yükseköğrenimli; ayrıntı sınırlı", "hemsehrilik": "Güçlü; kazananlar Kırşehir doğumlu yerel figürler", "tekrar": "Yüksek: Çobanoğlu, Bahçeci ve Ekicioğlu ikişer seçim kazandı"}, "egilim": "Kırşehir, Orta Anadolu'da üç geleneğin de dönem dönem kazanabildiği görece rekabetçi bir ildir: 1984 ANAP, 1989 SHP, 1994-2004 MHP, 2004-2019 AK Parti ve 2019 sonrası CHP dönemleri birbirini izlemiştir. 2019'da Selahattin Ekicioğlu'nun kazanması, AA ve NTV tarafından 'CHP'nin 39 yıl sonra Kırşehir'i kazanması' olarak kaydedilmiş, 2024'te yüksek oyla yinelenmiştir. Kazananların ortak özelliği ikişer dönemlik görev süreleridir; kişisel tanınırlık parti etiketinin önüne geçebilmektedir. İl, Abdallık-Ahilik kültürel kimliğiyle sosyal demokrat ve milliyetçi tabanların iç içe geçtiği geçişken bir seçmen yapısına sahiptir.", "ornekler": [{"ad": "Metin Çobanoğlu", "donem": "1994-2002", "ozet": "MHP'den iki seçim kazandı; görevi 2002'de sona erince dönemini Arif Ekici tamamladı."}, {"ad": "Yaşar Bahçeci", "donem": "2009-2019", "ozet": "AK Parti teşkilatından yetişti; 2009 ve 2014'te seçildi."}, {"ad": "Selahattin Ekicioğlu", "donem": "2019-", "ozet": "CHP'ye 39 yıl sonra il merkezini kazandırdı; 2024'te yeniden seçildi."}], "kaynaklar": ["https://www.aa.com.tr/tr/politika/chp-39-yil-sonra-kirsehir-belediye-baskanligini-kazandi/1439497", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Kırşehir'de_1994_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Kırşehir'de_1999_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://www.hurriyet.com.tr/gundem/ak-parti-kirsehir-belediye-baskan-adayi-yasar-bahceci-kimdir-yasar-bahcecinin-biyografisi-41042707"]}, {"il": "Nevşehir", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Yahya Yılmaz", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Nejdet Ersan", "parti": "DYP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Yalçın Demir", "parti": "RP", "g": "MUH"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Yalçın Demir", "parti": "FP", "g": "MUH"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Hasan Ünver", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Hasan Ünver", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Hasan Ünver", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Rasim Arı", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Rasim Arı", "parti": "İYİ Parti", "g": "MIL"}], "profil": {"meslek": "Yerel esnaf-işadamı ve teşkilat kökenli siyasetçiler; ayrıntılı meslek dökümü kısmen bilinmiyor", "egitim": "Bilinenler yükseköğrenimli; ayrıntı sınırlı", "hemsehrilik": "Güçlü; tüm kazananlar Nevşehirli", "tekrar": "Yüksek: Demir iki, Ünver üç, Arı iki (farklı partilerden) seçim kazandı"}, "egilim": "Nevşehir, muhafazakâr ağırlıklı ama parti sadakati görece düşük bir ildir: ANAP, DYP, RP-FP ve AK Parti dönemlerinin ardından 2024'te İYİ Parti'nin kazandığı az sayıdaki il merkezinden biri olmuştur. 1994 seçimi burada pusula baskı hatası nedeniyle iptal edilip Temmuz 1994'te yenilenmiş, RP'li Yalçın Demir kazanmıştır (olgusal not). Rasim Arı örneği aday merkezli oyun en net göstergesidir: 2019'da AK Parti'den yüzde 51,5 ile seçilmiş, görevinden ayrılmasının ardından meclis Mehmet Savran'ı seçmiş, 2024'te İYİ Parti adayı olarak yüzde 52 ile yeniden kazanmıştır. Üç dönemlik Ünver yönetimi turizm (Kapadokya) vurgulu uzun soluklu belediyeciliğin örneğidir.", "ornekler": [{"ad": "Yalçın Demir", "donem": "1994-2004", "ozet": "1994'te yenilenen seçimde RP'den, 1999'da FP'den kazandı; on yıl görev yaptı."}, {"ad": "Hasan Ünver", "donem": "2004-2018", "ozet": "AK Parti'den üç seçim üst üste kazandı; Kapadokya turizmi vurgulu dönem."}, {"ad": "Rasim Arı", "donem": "2019- (aralıklı)", "ozet": "2019'da AK Parti'den, 2024'te İYİ Parti'den seçildi; kişisel oy tabanıyla parti değiştirerek kazanan ender örneklerden."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Nevşehir_belediye_başkanları_listesi", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Nevşehir'de_1984_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Nevşehir'de_1989_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Nevşehir'de_1994_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Nevşehir'de_1999_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Nevşehir'de_2019_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Nevşehir'de_2024_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://www.fibhaber.com/nevsehir-belediye-baskanlari-listesi"]}, {"il": "Kırıkkale", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Ağabey Pehlivanlı", "parti": "bilinmiyor", "g": "DIGER"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Hayati Karayol", "parti": "bilinmiyor", "g": "DIGER"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Cemalettin Akdoğan", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Mustafa Pekdoğan", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Veli Korkmaz", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Veli Korkmaz", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Mehmet Saygılı", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Mehmet Saygılı", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Ahmet Önal", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}], "profil": {"meslek": "Yerel eşraf ve teşkilat kökenli isimler; ayrıntılı meslek dökümü kısmen bilinmiyor", "egitim": "Bilinmiyor / kısmi", "hemsehrilik": "Güçlü; köklü yerel aileler (ör. Pehlivanlı) ve yerli adaylar belirgin", "tekrar": "Yüksek: Korkmaz ve Saygılı ikişer seçim kazandı; eski başkanlar sonraki seçimlerde farklı partilerden yeniden aday olabiliyor"}, "egilim": "Kırıkkale 1989'da il statüsü kazanmıştır; 1984 ve 1989 seçimlerinde belediye henüz Ankara'ya bağlı ilçe belediyesiydi (olgusal not). Sanayi (MKE) kimlikli bu işçi-memur kenti, 1994 sonrasında merkez sağ ve milliyetçi-muhafazakâr partiler arasında el değiştirmiş, 2004-2024 arasında kesintisiz AK Parti yönetiminde kalmıştır. Aday sirkülasyonu ilginç bir süreklilik gösterir: 1999 MHP'li başkanı Pekdoğan 2014'te yine MHP'den, 2024 öncesinde ise farklı parti ilişkileriyle siyasette kalmıştır; kazanamayan eski başkanların yeniden aday olması yaygındır. 2024'te CHP'li Ahmet Önal'ın yaklaşık yüzde 50 ile kazanması, ilde uzun yıllar sonra sosyal demokrat bir dönüşüm olarak kaydedilmiştir.", "ornekler": [{"ad": "Veli Korkmaz", "donem": "2004-2014", "ozet": "AK Parti'den iki seçim kazandı; 2009'da yüzde 31,4 ile çok parçalı bir yarışta seçildi."}, {"ad": "Mehmet Saygılı", "donem": "2014-2024", "ozet": "AK Parti'den 2014 (%44,2) ve 2019'da seçildi; 2024'te üçüncü dönem yarışını kaybetti."}, {"ad": "Ahmet Önal", "donem": "2024-", "ozet": "CHP'den yüzde 49,9 ile seçildi; ilde son dönemlerin ilk CHP'li il merkezi başkanı."}], "kaynaklar": ["https://www.kirikkale.bel.tr/?sayfa=eski_baskanlar", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Kırıkkale'de_2009_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Kırıkkale'de_2014_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Kırıkkale'de_2024_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://m.haberturk.com/secim/secim2014/yerel-secim/aday/mustafa-pekdogan/kirikkale-merkez-belediye-baskan-adayi-452", "https://tr.wikipedia.org/wiki/1994_Türkiye_yerel_seçimleri"]}, {"il": "Çankırı", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1963, "kazanan": "Ali İnandık", "parti": "AP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1968, "kazanan": "Ali İnandık", "parti": "Bağımsız", "g": "DIGER"}, {"yil": 1973, "kazanan": "Hasan Çivitçioğlu", "parti": "AP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1977, "kazanan": "Necdet İpek", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 1984, "kazanan": "Mustafa Kale", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Raif Oktay", "parti": "DYP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Ahmet Bukan", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Ahmet Bukan", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2004, "kazanan": "İrfan Dinç", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "İrfan Dinç", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "İrfan Dinç", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "İsmail Hakkı Esen", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2024, "kazanan": "İsmail Hakkı Esen", "parti": "MHP", "g": "MIL"}], "profil": {"meslek": "Yerel esnaf-işadamı ve teknik meslek ağırlıklı; Bukan inşaat mühendisi ve akaryakıt işletmecisi; son dönem başkanların meslekleri kaynaklarda ayrıntılı belirtilmiyor", "egitim": "Bukan: Elazığ Devlet Mühendislik ve Mimarlık Akademisi İnşaat Bölümü; diğerleri bilinmiyor", "hemsehrilik": "Kazananlar Çankırı doğumlu (Bukan 1952 Çankırı, Dinç 1964 Çankırı); dışarıdan aday örneği görülmüyor", "tekrar": "Yeniden seçilme çok güçlü: Bukan 2, Dinç 3, Esen 2 dönem; 1994'ten bu yana yalnız üç isim kazandı"}, "egilim": "Çankırı il merkezi 1963'ten bu yana kesintisiz merkez sağ-milliyetçi çizgide kalmıştır; sol partiler bu dönemde merkez belediyesini hiç kazanmamıştır. 1984 sonrası sıralama ANAP-DYP-MHP-AK Parti-MHP biçimindedir ve 1994'ten itibaren yarış esasen MHP ile AK Parti arasında geçmektedir. Kazanan bir kez seçilince genellikle iki-üç dönem görevde kalmakta, İrfan Dinç üç seçim üst üste kazanmıştır. 2019'da MHP'ye geçen başkanlık 2024'te yüzde 59,8 ile pekişmiştir.", "ornekler": [{"ad": "Ahmet Bukan", "donem": "1994-2002 (iki seçim)", "ozet": "Çankırı doğumlu inşaat mühendisi ve akaryakıt işadamı; MHP'den iki dönem belediye başkanlığı sonrası milletvekili seçildi."}, {"ad": "İrfan Dinç", "donem": "2004-2018 (üç seçim)", "ozet": "1964 Çankırı doğumlu; AK Parti'den üç seçim üst üste kazanarak ilin en uzun süreli başkanı oldu."}, {"ad": "İsmail Hakkı Esen", "donem": "2019-", "ozet": "MHP'den 2019'da yüzde 47 ile seçildi, 2024'te oyunu yüzde 59,8'e yükselterek yeniden kazandı."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Çankırı'da_2024_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Çankırı'da_1984_Türkiye_yerel_seçimleri (1963-2019 yıl sayfaları serisi)", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Ahmet_Bukan", "https://tr.wikipedia.org/wiki/İrfan_Dinç", "YSK Mahalli İdareler Genel Seçimleri arşivi (ysk.gov.tr)"]}, {"il": "Karaman", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Hasan Özkaymak", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Yaşar Evcen", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Yaşar Evcen", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Halil İbrahim Gülcan", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Ali Kantürk", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Kâmil Uğurlu", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Ertuğrul Çalışkan", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Savaş Kalaycı", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Savaş Kalaycı", "parti": "MHP", "g": "MIL"}], "profil": {"meslek": "Çeşitli: mimar-yazar (Uğurlu), sağlık memuru (Kalaycı); Çalışkan sonradan bakanlık müşaviri; diğerleri bilinmiyor", "egitim": "Uğurlu: Devlet Güzel Sanatlar Akademisi mimarlık, Türk mimarlık sanatı doktorası; diğerleri bilinmiyor", "hemsehrilik": "Ağırlıkla Karaman doğumlu (Çalışkan 1965, Kalaycı 1978 Karaman); istisna Uğurlu (1942 Hadim/Konya)", "tekrar": "Evcen iki (SHP-CHP), Kalaycı iki dönem; AK Parti 2004-2014 üç seçimini üç farklı adayla kazandı"}, "egilim": "1984 ve 1989 seçimleri Karaman henüz Konya'ya bağlı ilçeyken yapılmış, il statüsü 15 Haziran 1989'da verilmiştir. 1989-1999 arasında Yaşar Evcen'le on yıllık bir sosyal demokrat dönem yaşanmış, 1999'dan itibaren yarış MHP-AK Parti eksenine oturmuştur. AK Parti 2004-2014'te üç seçimi üç ayrı adayla kazanırken, MHP 2019 ve 2024'te Savaş Kalaycı ile başkanlığı korumuştur. Aday profili mimar, sağlık memuru ve yerel eşraf arasında çeşitlenmektedir.", "ornekler": [{"ad": "Yaşar Evcen", "donem": "1989-1999 (iki seçim)", "ozet": "SHP'den, 1994'te CHP'den kazandı; 2004'te CHP adayı olarak ikinci oldu, ilin en uzun soluklu sosyal demokrat ismi."}, {"ad": "Kâmil Uğurlu", "donem": "2009-2014", "ozet": "1942 Hadim doğumlu mimar ve yazar, mimarlık doktoralı; 1999'da MHP'den Konya Büyükşehir adayı olmuş, 2009'da AK Parti'den Karaman başkanı seçildi."}, {"ad": "Savaş Kalaycı", "donem": "2019-", "ozet": "1978 Karaman doğumlu sağlık memuru; MHP'den 2019'da seçildi, 2024'te yüzde 49,2 ile yeniden kazandı."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Karaman'da_2024_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Konya'da_1989_Türkiye_yerel_seçimleri (ilçe dönemi)", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Kâmil_Uğurlu", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Savaş_Kalaycı", "YSK Mahalli İdareler Genel Seçimleri arşivi (ysk.gov.tr)"]}, {"il": "Aksaray", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Mehmet Emin Gürün", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Memiş Akın", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Ahmet Er", "parti": "RP", "g": "MUH"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Osman Ertuğrul", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Nevzat Palta", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Nevzat Palta", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Haluk Şahin Yazgı", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Evren Dinçer", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Evren Dinçer", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}], "profil": {"meslek": "Mühendis-bürokrat profili belirgin: Ertuğrul inşaat mühendisi (Kültür Bakanlığı ve Köy Hizmetleri kökenli), Palta mühendis ve bürokrat; diğerleri bilinmiyor", "egitim": "Ertuğrul: Yıldız Teknik Üniversitesi İnşaat Fakültesi; Palta: mühendislik; diğerleri bilinmiyor", "hemsehrilik": "Kazananlar Aksaray doğumlu (Ertuğrul 1956, Palta 1962 Aksaray)", "tekrar": "Palta ve Dinçer ikişer dönem; belediye başkanlığı sonrası milletvekilliği geçişi görülüyor (Palta, Ertuğrul)"}, "egilim": "Aksaray 1989'a dek Niğde'ye bağlı ilçeydi; 1984 ve Mart 1989 seçimleri ilçe belediyesi için yapılmış, il statüsü Haziran 1989'da verilmiştir. 1984-1999 arasında ANAP, SHP, RP ve MHP'nin birer dönemle değiştiği hareketli bir tablo vardır. 2004'ten bu yana beş seçim kesintisiz AK Parti'de kalmış ve il, çalışma setindeki en istikrarlı tek parti hakimiyetlerinden birini sergilemiştir. Başkanlık sonrası TBMM'ye geçiş (Palta, Ertuğrul) tekrarlanan bir kariyer kalıbıdır.", "ornekler": [{"ad": "Osman Ertuğrul", "donem": "1999-2004", "ozet": "1956 Aksaray doğumlu inşaat mühendisi; MHP'den başkan seçildi, sonrasında 23. dönem Aksaray milletvekili oldu."}, {"ad": "Nevzat Palta", "donem": "2004-2014 (iki seçim)", "ozet": "1962 Aksaray doğumlu mühendis ve bürokrat; iki dönem başkanlık sonrası 25. dönem AK Parti Aksaray milletvekili."}, {"ad": "Evren Dinçer", "donem": "2019-", "ozet": "AK Parti'den 2019'da seçildi; 2024'te yüzde 36,9 ile çok adaylı yarışta yeniden kazandı."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Aksaray'da_2024_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Niğde'de_1989_Türkiye_yerel_seçimleri (ilçe dönemi)", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Nevzat_Palta", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Osman_Ertuğrul", "YSK Mahalli İdareler Genel Seçimleri arşivi (ysk.gov.tr)"]}, {"il": "Niğde", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1963, "kazanan": "Sami Yağız", "parti": "AP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1968, "kazanan": "Sami Yağız", "parti": "Bağımsız", "g": "DIGER"}, {"yil": 1973, "kazanan": "Ferudun Zeren", "parti": "AP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1977, "kazanan": "Suat Baykal", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1984, "kazanan": "Ferudun Zeren", "parti": "MDP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Ahmet Oğuz Özmen", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Ahmet Oğuz Özmen", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Mümin İnan", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Mümin İnan", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Faruk Akdoğan", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Faruk Akdoğan", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Emrah Özdemir", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Emrah Özdemir", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}], "profil": {"meslek": "İnan sendikacı (Türk-İş/Yol-İş kökenli, Köy Hizmetleri çalışanı); diğer başkanların meslekleri kaynaklarda ayrıntılı belirtilmiyor", "egitim": "İnan lise mezunu; diğerleri bilinmiyor", "hemsehrilik": "Kazananlar Niğde doğumlu (İnan 1958 Niğde); dışarıdan aday örneği görülmüyor", "tekrar": "İki dönem normu çok güçlü: Yağız, Özmen, İnan, Akdoğan ve Özdemir ikişer seçim kazandı"}, "egilim": "Niğde'de 1963'ten bu yana neredeyse her başkan iki seçim üst üste kazanmış, iki dönemlik görev adeta kurumsallaşmıştır. Parti dizilişi on yıllık bloklar halindedir: 1980 öncesi AP ağırlığı, 1989-1999 SHP, 1999-2009 MHP, 2009'dan bu yana AK Parti. 1999-2009 döneminin başkanı Mümin İnan lise mezunu bir sendikacı olarak setteki ender işçi kökenli profildir. 2019'u dar farkla kazanan Emrah Özdemir 2024'te oyunu yüzde 57,7'ye yükseltmiştir.", "ornekler": [{"ad": "Ahmet Oğuz Özmen", "donem": "1989-1999 (iki seçim)", "ozet": "SHP'den iki dönem üst üste kazanarak ilin en uzun sosyal demokrat dönemini yönetti."}, {"ad": "Mümin İnan", "donem": "1999-2009 (iki seçim)", "ozet": "1958 Niğde doğumlu, lise mezunu Yol-İş sendikacısı; MHP'den iki dönem başkanlık yaptı, 2019'da yeniden aday olup ikinci oldu."}, {"ad": "Emrah Özdemir", "donem": "2019-", "ozet": "AK Parti'den 2019'da yüzde 37,1 ile seçildi, 2024'te yüzde 57,7 ile yeniden kazandı."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Niğde'de_2024_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Niğde'de_1963_Türkiye_yerel_seçimleri (1963-2019 yıl sayfaları serisi)", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Mümin_İnan", "YSK Mahalli İdareler Genel Seçimleri arşivi (ysk.gov.tr)"]}, {"il": "Bilecik", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1963, "kazanan": "İbrahim Necati Önen", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1968, "kazanan": "İbrahim Necati Önen", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1973, "kazanan": "İsmail Atak", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1977, "kazanan": "İsmail Atak", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1984, "kazanan": "Mehmet Seven", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Akın Olcay", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Mustafa Cinoğlu", "parti": "DYP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Yaşar Tüzün", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Selim Yağcı", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Selim Yağcı", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Selim Yağcı", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Semih Şahin", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Melek Mızrak Subaşı", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}], "profil": {"meslek": "Karışık: Seven inşaat mühendisi, Yağcı hukukçu; diğerleri bilinmiyor", "egitim": "Seven: Yıldız Teknik Üniversitesi İnşaat Fakültesi; Yağcı: hukuk; diğerleri bilinmiyor", "hemsehrilik": "Ağırlıkla Bilecik doğumlu (Seven 1947, Tüzün 1966 Bilecik; Yağcı 1966 Cumalı/Bilecik); Mızrak Subaşı 1988 Razgrad (Bulgaristan) doğumlu", "tekrar": "Önen, Atak ikişer; Yağcı üç dönem; başkanlıktan milletvekilliğine geçiş görülüyor (Seven, Tüzün)"}, "egilim": "Bilecik, CHP geleneğinin dönem dönem güçlendiği, iki blok arasında salınan rekabetçi bir ildir: 1963-1977'de kesintisiz CHP, 1984-1994'te ANAP-SHP-DYP rotasyonu, 1999 CHP, 2004-2014 AK Parti, 2019'dan bu yana yeniden CHP. Selim Yağcı üç dönemle en uzun görev süresine sahiptir. 2019'da seçilen Semih Şahin'in görevi 2022-2024 arasında belediye başkan vekili tarafından yürütülmüş, vekillik yapan Melek Mızrak Subaşı 2024'te seçilerek ilin ilk kadın belediye başkanı olmuştur. Başkanlık sonrası TBMM'ye geçiş burada da görülen bir kalıptır.", "ornekler": [{"ad": "Mehmet Seven", "donem": "1984-1989", "ozet": "1947 Bilecik doğumlu inşaat mühendisi; ANAP'tan başkanlık sonrası 18. ve 19. dönem Bilecik milletvekili oldu."}, {"ad": "Selim Yağcı", "donem": "2004-2019 (üç seçim)", "ozet": "1966 Cumalı/Bilecik doğumlu hukukçu; AK Parti'den üç dönem üst üste kazanarak ilin en uzun süreli başkanı oldu."}, {"ad": "Melek Mızrak Subaşı", "donem": "2024-", "ozet": "1988 Razgrad doğumlu; 2022-2024'te belediye başkan vekilliği yürüttü, 2024'te CHP'den seçilerek ilin ilk kadın belediye başkanı oldu."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Bilecik'te_2024_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Bilecik'te_1963_Türkiye_yerel_seçimleri (1963-2019 yıl sayfaları serisi)", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Melek_Mızrak_Subaşı", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Selim_Yağcı", "YSK Mahalli İdareler Genel Seçimleri arşivi (ysk.gov.tr)"]}, {"il": "Bolu", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1963, "kazanan": "İsmail Özer", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1968, "kazanan": "Muzaffer Süreyya Işın", "parti": "AP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1973, "kazanan": "Muzaffer Süreyya Işın", "parti": "AP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1977, "kazanan": "Muzaffer Süreyya Işın", "parti": "AP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1984, "kazanan": "Muzaffer Süreyya Işın", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Necdet Gören", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Necdet Gören", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Yüksel Ceylan", "parti": "DSP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Alaaddin Yılmaz", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Alaaddin Yılmaz", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Alaaddin Yılmaz", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Tanju Özcan", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Tanju Özcan", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}], "profil": {"meslek": "Özcan avukat; diğer başkanların meslekleri kaynaklarda ayrıntılı belirtilmiyor", "egitim": "Özcan: hukuk; diğerleri bilinmiyor", "hemsehrilik": "Kazananlar Bolu ve ilçeleri doğumlu (Özcan 1973 Mengen/Bolu)", "tekrar": "Set içindeki en güçlü tekrar örüntüsü: Işın dört, Gören iki, Yılmaz üç, Özcan iki seçim kazandı"}, "egilim": "Bolu'da uzun görev süreleri belirgin bir gelenektir: 1968'den bu yana dört başkan (Işın, Gören, Yılmaz, Özcan) toplam on bir seçimin onunu kazanmıştır. Muzaffer Süreyya Işın AP ve ANAP'tan dört seçimle 21 yıl görev yapmıştır. Parti eks22eni merkez sağdan (AP/ANAP) sosyal demokratlara (SHP/DSP), sonra AK Parti'ye ve 2019'dan itibaren yeniden CHP'ye salınmıştır. 2019'da milletvekilliğinden belediye başkanlığına geçen avukat Tanju Özcan 2024'te yüzde 53 ile yeniden seçilmiştir.", "ornekler": [{"ad": "Muzaffer Süreyya Işın", "donem": "1968-1989 (dört seçim)", "ozet": "AP'den üç, ANAP'tan bir seçim kazanarak 21 yıl görev yaptı; ilin en uzun süreli başkanı."}, {"ad": "Alaaddin Yılmaz", "donem": "2004-2019 (üç seçim)", "ozet": "AK Parti'den üç dönem üst üste kazandı."}, {"ad": "Tanju Özcan", "donem": "2019-", "ozet": "1973 Mengen doğumlu avukat; 2011-2019'da CHP Bolu milletvekilliği yaptı, 2019 ve 2024'te belediye başkanı seçildi."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Bolu'da_2024_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Bolu'da_1963_Türkiye_yerel_seçimleri (1963-2019 yıl sayfaları serisi)", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Tanju_Özcan", "YSK Mahalli İdareler Genel Seçimleri arşivi (ysk.gov.tr)"]}, {"il": "Düzce", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Selahattin Olcay", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Süleyman Kuyumcu", "parti": "DYP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Ruhi Kurnaz", "parti": "RP", "g": "MUH"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Ruhi Kurnaz", "parti": "FP", "g": "MUH"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Mehmet Keleş", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "İsmail Bayram", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Mehmet Keleş", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Faruk Özlü", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Faruk Özlü", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}], "profil": {"meslek": "Kamu yöneticisi-bürokrat profili öne çıkıyor: Keleş İstanbul Büyükşehir Belediyesi kökenli yönetici, Özlü mühendis kökenli eski bakan; diğerleri bilinmiyor", "egitim": "Keleş: İstanbul Üniversitesi (1988); Özlü: mühendislik; diğerleri bilinmiyor", "hemsehrilik": "Kazananlar Düzce doğumlu (Keleş 1963, Özlü 1962 Düzce)", "tekrar": "Kurnaz iki (RP/FP), Keleş iki (aralıklı), Özlü iki dönem; 2004'ten beri parti sürekliliği tam"}, "egilim": "Düzce 1999'a dek Bolu'ya bağlı ilçeydi; 1984-1999 seçimleri ilçe belediyesi için yapılmış, il statüsü Aralık 1999'da verilmiştir. 1994'te Refah Partisi'ne geçen başkanlık, Ruhi Kurnaz'ın Fazilet Partisi'nden yeniden seçilmesiyle 2004'e dek sürmüş, 2004'ten bu yana beş seçim kesintisiz AK Parti'de kalmıştır. Aday havuzunda İstanbul ve Ankara'da kamu yöneticiliği yapmış Düzce doğumlu isimler belirgindir; Faruk Özlü bakanlık ve milletvekilliği sonrası belediye başkanlığına gelmiştir. Mehmet Keleş'in aralıklı iki dönemi (2004-2009, 2014-2019) dikkat çeker.", "ornekler": [{"ad": "Ruhi Kurnaz", "donem": "1994-2004 (iki seçim)", "ozet": "RP'den, ardından FP'den kazandı; ilçeden ile dönüşüm sürecinin başkanı oldu."}, {"ad": "Mehmet Keleş", "donem": "2004-2009 ve 2014-2019", "ozet": "1963 Düzce doğumlu, İstanbul Üniversitesi mezunu; İBB'de yöneticilik sonrası iki ayrı dönemde başkanlık yaptı."}, {"ad": "Faruk Özlü", "donem": "2019-", "ozet": "1962 Düzce doğumlu mühendis; AK Parti milletvekilliği ve Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (2016-2018) sonrası 2019 ve 2024'te belediye başkanı seçildi."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Düzce'de_2024_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Bolu'da_1999_Türkiye_yerel_seçimleri (ilçe dönemi)", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Faruk_Özlü", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Mehmet_Keleş", "YSK Mahalli İdareler Genel Seçimleri arşivi (ysk.gov.tr)"]}, {"il": "Zonguldak", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1963, "kazanan": "Salih Ekmel Çetiner", "parti": "AP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1968, "kazanan": "Hüseyin Öztek", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1973, "kazanan": "Hüseyin Öztek", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1977, "kazanan": "Nadir Pulat", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1984, "kazanan": "Zeki Çakan", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Yüksel Aytaç", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Zeki Çakan", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1999, "kazanan": "İsmail Eşref", "parti": "DSP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Secaattin Gonca", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "İsmail Eşref", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Muharrem Akdemir", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Ömer Selim Alan", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Tahsin Erdem", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}], "profil": {"meslek": "Çakan siyasetçi (sonradan Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı, 2001-2002); diğer başkanların meslekleri kaynaklarda ayrıntılı belirtilmiyor", "egitim": "Bilinmiyor", "hemsehrilik": "Kazananlar Zonguldak doğumlu (Çakan 1950 Zonguldak)", "tekrar": "Art arda tekrar zayıf: 1989'dan bu yana üst üste iki seçim kazanan çıkmadı; Çakan ve Eşref aralıklı ikişer kez seçildi"}, "egilim": "Madencilik kenti Zonguldak, dokuz ilin en dalgalı seçim geçmişine sahiptir: 1989'dan bu yana hiçbir başkan üst üste iki seçim kazanamamış, başkanlık ANAP, SHP, DSP, AK Parti ve CHP arasında sık sık el değiştirmiştir. 1968-1977'de CHP, 2009-2014'te yine CHP ağırlığı görülür; 2019'da AK Parti'ye geçen başkanlık 2024'te yüzde 54,5 ile CHP'ye dönmüştür. Zeki Çakan (1984, 1994) ve İsmail Eşref (1999 DSP, 2009 CHP) aralıklı dönüş yapan iki isimdir. Başkanlıktan ulusal siyasete geçiş örneği olarak Çakan sonradan bakanlık yapmıştır.", "ornekler": [{"ad": "Zeki Çakan", "donem": "1984-1989 ve 1994-1999", "ozet": "1950 Zonguldak doğumlu; ANAP'tan aralıklı iki dönem başkanlık, ardından milletvekilliği ve Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (2001-2002) yaptı."}, {"ad": "İsmail Eşref", "donem": "1999-2004 ve 2009-2014", "ozet": "1999'da DSP'den yüzde 56 ile, 2009'da CHP'den seçildi; iki farklı partiden aralıklı iki dönem görev yaptı."}, {"ad": "Tahsin Erdem", "donem": "2024-", "ozet": "CHP'den 2024'te yüzde 54,5 ile önceki başkan Ömer Selim Alan'ı geçerek seçildi."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Zonguldak_belediye_başkanları_listesi", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Zonguldak'ta_2024_Türkiye_yerel_seçimleri (1963-2019 yıl sayfaları serisi)", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Zeki_Çakan", "YSK Mahalli İdareler Genel Seçimleri arşivi (ysk.gov.tr)"]}, {"il": "Karabük", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Ali Necmettin Şeyhoğlu", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Dursun Altıparmak", "parti": "DYP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Enver Tümen", "parti": "RP", "g": "MUH"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Enver Tümen", "parti": "DYP", "g": "MSAG"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Hüseyin Erer", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Rafet Vergili", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Rafet Vergili", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Rafet Vergili", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Özkan Çetinkaya", "parti": "AK Parti", "g": "MUH"}], "profil": {"meslek": "Bilinmiyor (başkanların meslekleri kaynaklarda ayrıntılı belirtilmiyor)", "egitim": "Bilinmiyor", "hemsehrilik": "Adaylar yerel; ayrıntılı doğum yeri bilgisi bilinmiyor", "tekrar": "Tümen iki (RP/DYP), Vergili üç dönem (2009-2024); 1994'ten itibaren uzun görev süreleri belirgin"}, "egilim": "Demir-çelik kenti Karabük 1995'e dek Zonguldak'a bağlı ilçeydi; 1984-1994 seçimleri ilçe belediyesi için yapılmıştır. 1994'te Refah Partisi'nden kazanan Enver Tümen 1999'da DYP'den yeniden seçilmiş, parti değiştirerek görevini sürdüren ender örneklerden biri olmuştur. 2009-2024 arasında MHP'li Rafet Vergili üç seçim üst üste kazanarak 15 yılla ilin en uzun süreli başkanı olmuş, 2024'te AK Parti adayı Özkan Çetinkaya dar farkla (yüzde 33,7'ye 2. sıradaki Vergili) seçilmiştir. Genel örüntü merkez sağ-milliyetçi eksende rotasyondur; sol partiler il merkezini bu dönemde kazanmamıştır.", "ornekler": [{"ad": "Enver Tümen", "donem": "1994-2004 (iki seçim)", "ozet": "1994'te RP'den, 1999'da DYP'den seçildi; ilçeden il merkezine dönüşüm dönemini yönetti."}, {"ad": "Rafet Vergili", "donem": "2009-2024 (üç seçim)", "ozet": "MHP'den üç dönem üst üste kazanarak ilin en uzun süreli başkanı oldu; 2024'te dördüncü dönem adaylığında ikinci sırada kaldı."}, {"ad": "Özkan Çetinkaya", "donem": "2024-", "ozet": "AK Parti'den 2024'te yüzde 33,7 ile çok adaylı yarışta seçildi."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Karabük'te_2024_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Zonguldak'ta_1994_Türkiye_yerel_seçimleri (ilçe dönemi)", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Karabük'te_2019_Türkiye_yerel_seçimleri", "YSK Mahalli İdareler Genel Seçimleri arşivi (ysk.gov.tr)"]}, {"il": "İstanbul", "buyuksehir": true, "secimler": [{"yil": 1963, "kazanan": "Haşim İşcan", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1968, "kazanan": "Fahri Atabey", "parti": "AP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1973, "kazanan": "Ahmet İsvan", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1977, "kazanan": "Aytekin Kotil", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1984, "kazanan": "Bedrettin Dalan", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Nurettin Sözen", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Recep Tayyip Erdoğan", "parti": "RP", "g": "MUH"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Ali Müfit Gürtuna", "parti": "FP", "g": "MUH"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Kadir Topbaş", "parti": "AKP", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Kadir Topbaş", "parti": "AKP", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Kadir Topbaş", "parti": "AKP", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Ekrem İmamoğlu", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Ekrem İmamoğlu", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}], "profil": {"meslek": "Serbest meslek ve teknik kökenler baskın: mühendis (Dalan), tıp profesörü (Sözen), işletme/teşkilat kökenli siyasetçi (Erdoğan), hukukçu (Gürtuna), mimar (Topbaş), işletmeci-müteahhit (İmamoğlu)", "egitim": "Tamamı üniversite mezunu; aralarında profesör (Sözen) ve doktoralı (Topbaş) isimler var", "hemsehrilik": "Kökenler ağırlıkla Anadolu illerinden (Sözen Sivas, İmamoğlu Trabzon, Erdoğan ailesi Rize); siyasi kariyer ve tanınırlık İstanbul'da inşa ediliyor, yerlilik belirleyici değil", "tekrar": "Topbaş 3, İmamoğlu 2 dönem; 1984-2004 arasında ise her seçimde başkanlık el değiştirdi (görev ortasında devirler: Erdoğan→Gürtuna 1998, Topbaş→Uysal 2017)"}, "egilim": "İstanbul'da seçmen, dönemin yükselen ulusal siyasi dalgasıyla uyumlu, güçlü icraat vaadi taşıyan profilleri ödüllendiriyor: 1984'te teknokrat mühendis Dalan, 1994'te teşkilatçı Erdoğan, 2019'da ilçe belediyeciliğinden gelen İmamoğlu bu örüntünün örnekleri. Aday profili meslekten çok 'büyük projeleri yönetebilir' imajı üzerinden okunuyor; mühendis-mimar-işletmeci gibi uygulamacı meslekler öne çıkıyor. İstanbul yerlisi olmak gerekli değil; kentin göçle kurulan yapısında hemşehri ağlarına (Karadeniz kökeni gibi) hitap edebilmek daha işlevsel. 1994-2019 arası 25 yıl milli görüş-AKP çizgisinde kalan başkanlık, 2019'da ilçe belediye başkanlığı performansıyla öne çıkan bir adaya geçti; İstanbul aynı zamanda başkanlığı ulusal liderliğe basamak yapan tek il.", "ornekler": [{"ad": "Bedrettin Dalan", "donem": "1984-1989 (ANAP)", "ozet": "İTÜ mezunu elektrik mühendisi; Haliç temizliği ve büyük altyapı projeleriyle özdeşleşen teknokrat profil."}, {"ad": "Recep Tayyip Erdoğan", "donem": "1994-1998 (RP)", "ozet": "Kasımpaşa'da yetişmiş, RP İstanbul il başkanlığından gelen teşkilatçı; su-çöp-hava kirliliği sorunlarını çözme vaadiyle seçildi, 1998'de görevi sona erdi."}, {"ad": "Kadir Topbaş", "donem": "2004-2017 (AKP)", "ozet": "Mimar-restorasyon doktoralı, Beyoğlu belediye başkanlığından gelme; üç seçim üst üste kazandı, 2017'de istifa etti."}, {"ad": "Ekrem İmamoğlu", "donem": "2019-2025 (CHP)", "ozet": "Trabzon kökenli işletmeci-müteahhit, Beylikdüzü belediye başkanlığından geldi; 2019'da yenilenen seçimi büyük farkla, 2024'ü de kazandı; Mart 2025'te görevden uzaklaştırıldı, yerine meclis Nuri Aslan'ı seçti (olgusal not)."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/İstanbul_Büyükşehir_Belediye_Başkanı"]}, {"il": "Kocaeli", "buyuksehir": true, "secimler": [{"yil": 1963, "kazanan": "Enver Atafırat", "parti": "AP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1968, "kazanan": "Leyla Atakan", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1973, "kazanan": "Erol Köse", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1977, "kazanan": "Cevdet Bağdat", "parti": "AP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1984, "kazanan": "Necati Gençoğlu", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Mehmet Sefa Sirmen", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Mehmet Sefa Sirmen", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Mehmet Sefa Sirmen", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2004, "kazanan": "İbrahim Karaosmanoğlu", "parti": "AKP", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "İbrahim Karaosmanoğlu", "parti": "AKP", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "İbrahim Karaosmanoğlu", "parti": "AKP", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Tahir Büyükakın", "parti": "AKP", "g": "MUH"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Tahir Büyükakın", "parti": "AKP", "g": "MUH"}], "profil": {"meslek": "Karma: sanayici-işadamı (Sirmen), meslek lisesi din dersi öğretmenliğinden gelen teşkilatçı (Karaosmanoğlu), akademisyen (Doç. Dr. Büyükakın); 1984 dönemi Gençoğlu'nun mesleği bilinmiyor", "egitim": "Sirmen ve Büyükakın yükseköğrenimli (Büyükakın doçent); Karaosmanoğlu öğretmenlik yapmış, örgün eğitim ayrıntısı kaynaklarda net değil", "hemsehrilik": "Belirgin yerlilik: Sirmen İzmitli, Karaosmanoğlu Kocaeli-Yuvacık doğumlu (Rize kökenli), Büyükakın Kocaeli'de akademik kariyer yapmış; dışarıdan aday görülmüyor", "tekrar": "Çok güçlü tekrar örüntüsü: Sirmen 3 seçim (1989-2002), Karaosmanoğlu 3 seçim (2004-2019), Büyükakın 2 seçim; 40 yılda fiilen 4 isim"}, "egilim": "Kocaeli, kazanan başkanı uzun süre görevde tutan bir il: 1989-2004 sosyal demokrat Sirmen dönemi, 2004'ten bu yana kesintisiz AKP dönemi. Sanayi kenti kimliğine rağmen aday profili teknokrattan çok yerel eşraf ve teşkilat içinden geliyor; Karaosmanoğlu RP'den yetişme kademeli bir kariyerin (belde başkanlığı → il başkanlığı → büyükşehir) ürünü. Son dönemde profil akademisyen-yönetici tipine (Büyükakın) kaydı. İlin yerlisi olmak ve yerel teşkilatta uzun yıllar hizmet fiilen ön koşul görünüyor; 2002'de Sirmen'in milletvekilliğine geçişi gibi devirler dışında başkanlık seçim yenilgisiyle değil aday değişikliğiyle el değiştiriyor.", "ornekler": [{"ad": "Mehmet Sefa Sirmen", "donem": "1989-2002 (SHP/CHP)", "ozet": "İzmitli sanayici-işadamı; İzmit belediye başkanlığından büyükşehir başkanlığına geçti, üç seçim kazandı, 2002'de milletvekili oldu."}, {"ad": "İbrahim Karaosmanoğlu", "donem": "2004-2019 (AKP)", "ozet": "Kocaeli-Yuvacık doğumlu, Rize kökenli; din dersi öğretmenliği ve RP'den Yuvacık belde başkanlığı (1989, 1994) sonrası üç kez büyükşehir başkanı seçildi."}, {"ad": "Tahir Büyükakın", "donem": "2019- (AKP)", "ozet": "Doçent doktor, iktisat kökenli akademisyen-yönetici; 2019 ve 2024'te seçildi."}, {"ad": "Leyla Atakan", "donem": "1968-1971 (CHP)", "ozet": "Türkiye'nin ilk kadın il merkezi belediye başkanlarından; 1971'de görevi başındayken trafik kazasında hayatını kaybetti."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Kocaeli_Büyükşehir_Belediyesi", "https://tr.wikipedia.org/wiki/İbrahim_Karaosmanoğlu"]}, {"il": "Bursa", "buyuksehir": true, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Ekrem Barışık", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Teoman Özalp", "parti": "DYP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Erdem Saker", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Erdoğan Bilenser", "parti": "DSP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Hikmet Şahin", "parti": "AKP", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Recep Altepe", "parti": "AKP", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Recep Altepe", "parti": "AKP", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Alinur Aktaş", "parti": "AKP", "g": "MUH"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Mustafa Bozbey", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}], "profil": {"meslek": "Teknik-uygulamacı ağırlıklı: inşaat mühendisi (Saker, Bozbey), mimar (Altepe), işadamı-ilçe belediyecisi (Aktaş); Barışık, Özalp, Bilenser ve Şahin'in meslekleri kaynaklarda net belirtilmiyor", "egitim": "Doğrulanabilen isimler üniversite mezunu (mühendislik/mimarlık ağırlıklı)", "hemsehrilik": "Kazananlar Bursa siyasetinin ve ilçe belediyeciliğinin içinden geliyor (Altepe ve Bozbey ilçe belediye başkanlığından, Aktaş İnegöl'den); il dışından paraşütle aday örüntüsü yok", "tekrar": "1984-2004 arasında hiçbir başkan ikinci seçimi kazanamadı (dört seçim, dört parti); 2004-2024 kesintisiz AKP dönemi, Altepe 2 seçim kazandı; 2017'de Altepe'nin istifasıyla Aktaş devraldı"}, "egilim": "Bursa 1984-2004 arasında Türkiye'nin en oynak büyükşehirlerinden biriydi: ANAP-DYP-ANAP-DSP sırasıyla merkez sağ ve merkez sol arasında gidip geldi ve hiçbir başkana ikinci dönem vermedi. 2004'ten itibaren 20 yıl AKP'de kalan başkanlık, 2024'te uzun süredir Nilüfer'i yöneten Bozbey'le CHP'ye geçti. Kazanan profili belirgin biçimde imar-şehircilik yetkinliği vurgusu taşıyor: mühendis ve mimarlar (Saker, Altepe, Bozbey) öne çıkıyor. İlçe belediye başkanlığı, büyükşehir adaylığının ana kuluçka alanı; sanayi kentinin seçmeni proje ve kent yönetimi karnesine bakıyor.", "ornekler": [{"ad": "Erdem Saker", "donem": "1994-1999 (ANAP)", "ozet": "DSİ kökenli inşaat mühendisi; teknokrat-bürokrat profille tek dönem görev yaptı."}, {"ad": "Recep Altepe", "donem": "2009-2017 (AKP)", "ozet": "Mimar; iki seçim kazandı, tarihi miras restorasyon projeleriyle bilinir, 2017'de istifa etti."}, {"ad": "Mustafa Bozbey", "donem": "2024- (CHP)", "ozet": "İnşaat mühendisi; 1999-2014 arasında Nilüfer belediye başkanlığı yapmış, uzun yerel yönetim karnesiyle 2024'te büyükşehri kazandı."}, {"ad": "Ekrem Barışık", "donem": "1984-1989 (ANAP)", "ozet": "1982'de atanmış, 1984'te ANAP adayı olarak seçilmiş; büyükşehir statüsü (1987) sonrası ilk büyükşehir başkanı."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Bursa_Büyükşehir_Belediyesi", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Ekrem_Barışık"]}, {"il": "Sakarya", "buyuksehir": true, "secimler": [{"yil": 1963, "kazanan": "Mustafa Vedat Önsal", "parti": "AP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1984, "kazanan": "Erkal Etçioğlu", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Ünal Ozan", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Aziz Duran", "parti": "RP", "g": "MUH"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Aziz Duran", "parti": "FP", "g": "MUH"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Aziz Duran", "parti": "AKP", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Zeki Toçoğlu", "parti": "AKP", "g": "MUH"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Zeki Toçoğlu", "parti": "AKP", "g": "MUH"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Ekrem Yüce", "parti": "AKP", "g": "MUH"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Yusuf Alemdar", "parti": "AKP", "g": "MUH"}], "profil": {"meslek": "1994 sonrası kazananlar milli görüş-AKP teşkilat geleneğinden geliyor; Alemdar ilçe (Serdivan) belediye başkanlığından yükseldi; Duran, Toçoğlu ve Yüce'nin meslek ayrıntıları kullanılan kaynaklarda net belirtilmiyor", "egitim": "bilinmiyor (kaynaklarda sistematik bilgi yok)", "hemsehrilik": "Kazananlar Sakarya yerel siyasetinin içinden; il dışından aday örneği görülmüyor", "tekrar": "Duran 3 seçim (1994-2009), Toçoğlu 2 seçim; 1994'ten bu yana 30 yıl kesintisiz RP-FP-AKP çizgisi, başkanlık seçim kaybıyla değil aday değişikliğiyle el değiştiriyor"}, "egilim": "Sakarya, 1994'te RP'nin kazanmasından bu yana Türkiye'nin en istikrarlı milli görüş-AKP illerinden biri; 1980'lerde ANAP-SHP salınımı yaşayan Adapazarı, 1994 sonrası bir daha bu çizginin dışına çıkmadı. Aday profili parti teşkilatı ve ilçe belediyeciliği kademelerinden yetişen, muhafazakar tabanla organik bağı olan yerel isimlere dayanıyor. Uzun görev süresi tipik: Aziz Duran üç seçim üst üste kazandı ve 1999 depremi sonrası kentin yeniden kuruluşunu yönetti; 2000'de kurulan büyükşehir statüsü bu sürekliliği pekiştirdi. Yarışın asıl belirleyicisi genel seçim değil, iktidar partisinin aday tercihi görünümünde.", "ornekler": [{"ad": "Aziz Duran", "donem": "1994-2009 (RP/FP/AKP)", "ozet": "1994, 1999 ve 2004 seçimlerini kazandı; deprem sonrası yeniden imar döneminin başkanı, milli görüş gelenekli üç partiden de seçilen tek isim."}, {"ad": "Yusuf Alemdar", "donem": "2024- (AKP)", "ozet": "Serdivan ilçe belediye başkanlığından büyükşehre yükselen teşkilat kökenli başkan."}, {"ad": "Ünal Ozan", "donem": "1989-1994 (SHP)", "ozet": "1989 SHP dalgasında %36 ile Adapazarı'nı kazanan sosyal demokrat başkan; ilin son sol eğilimli belediye başkanı."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Sakarya_Büyükşehir_Belediyesi", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Sakarya'da_1989_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://www.haberler.com/yerel/adapazari-nin-belediye-baskanlari-haberi/"]}, {"il": "Tekirdağ", "buyuksehir": true, "secimler": [{"yil": 1963, "kazanan": "Şefik Gürsoy", "parti": "AP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1977, "kazanan": "Ekrem Tantı", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1984, "kazanan": "Mahmut Çağlıyurt", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Cemal Ünlüsaraç", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Osman Tabak", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Osman Tabak", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Ahmet Aygün", "parti": "AKP", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Adem Dalgıç", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Kadir Albayrak", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Kadir Albayrak", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Candan Yüceer", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}], "profil": {"meslek": "Doktor ve teknik meslekler dikkat çekiyor: Dr. Mahmut Çağlıyurt (1984), Adem Dalgıç (hekim), Kadir Albayrak (kimya mühendisi, Tekel fabrika müdürü), Dr. Candan Yüceer (tıp doktoru, eski milletvekili); Aygün işadamı-yerel siyasetçi", "egitim": "Doğrulanan isimler üniversite mezunu; Albayrak Yıldız Teknik kimya mühendisliği (1971)", "hemsehrilik": "Güçlü yerlilik: Albayrak Tekirdağ doğumlu ve tüm kariyerini ilde geçirdi; Yüceer ilin milletvekiliydi; yerel eşraf-bürokrasi içinden aday çıkıyor", "tekrar": "Tabak 2, Albayrak 2 seçim kazandı; 2009'dan bu yana kesintisiz CHP; büyükşehir statüsü 2014'te başladı"}, "egilim": "Tekirdağ 1984-2004 arasında ANAP-SHP-ANAP-AKP hattında merkez partiler arasında salınan rekabetçi bir ildi; 2009'dan itibaren ise il ve büyükşehir düzeyinde istikrarlı bir CHP kalesine dönüştü. Kazanan profili dikkat çekici biçimde 'saygın meslek sahibi yerli' tipine oturuyor: doktorlar ve mühendisler, özellikle de kamu kurumlarında (Tekel fabrikası, hastaneler) kariyer yapmış isimler seçiliyor. Parti teşkilatçısından çok mesleki itibarıyla bilinen, ilin içinden gelen adaylar tercih ediliyor. 2024'te ilin eski kadın milletvekili ve doktor Candan Yüceer'in seçilmesi bu örüntünün devamı.", "ornekler": [{"ad": "Kadir Albayrak", "donem": "2014-2024 (CHP)", "ozet": "Tekirdağ doğumlu kimya mühendisi; Tekel Tekirdağ İçki Fabrikası'nda 15 yıl müdürlük yaptı, CHP il başkanlığı sonrası ilk büyükşehir başkanı olarak iki seçim kazandı."}, {"ad": "Candan Yüceer", "donem": "2024- (CHP)", "ozet": "Tıp doktoru, iki dönem CHP Tekirdağ milletvekilliği yapmış; 2024'te %50,2 ile büyükşehir başkanı seçilen ilk kadın başkan."}, {"ad": "Osman Tabak", "donem": "1994-2002 (ANAP)", "ozet": "1994 ve 1999 seçimlerini ANAP'tan kazandı; 1990'ların parçalı siyasetinde merkez sağın ildeki temsilcisi."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Tekirdağ_belediye_başkanları_listesi", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Tekirdağ_Büyükşehir_Belediyesi", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Kadir_Albayrak"]}, {"il": "Edirne", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "İbrahim Ay", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Hamdi Sedefçi", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Hamdi Sedefçi", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Cengiz Varnatopu", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Hamdi Sedefçi", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Hamdi Sedefçi", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Recep Gürkan", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Recep Gürkan", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Filiz Gencan Akın", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}], "profil": {"meslek": "İnşaat mühendisi (Sedefçi) ve eğitimci-bürokrat (Gürkan: öğretmenlik, milli eğitim yöneticiliği, milletvekilliği) profilleri baskın; Ay ve Varnatopu'nun meslekleri bilinmiyor; Gencan Akın'ın mesleği kullanılan kaynaklarda belirtilmiyor", "egitim": "Sedefçi mühendislik (1976), Gürkan Trakya ve Anadolu Üniversitesi mezunu", "hemsehrilik": "Tam yerlilik: Sedefçi Edirne doğumlu, Gürkan İpsala (Edirne) doğumlu; kariyerlerini ilde kurmuş isimler", "tekrar": "Sedefçi 4 seçim kazandı (1989, 1994, 2004, 2009; toplam 20 yıl), Gürkan 2 seçim; 1999'daki ANAP arası dışında 1989'dan beri sosyal demokrat çizgi"}, "egilim": "Edirne 1989'dan bu yana, 1999-2004 ANAP parantezi hariç, kesintisiz sosyal demokrat (SHP-CHP) yönetiminde ve tek isme uzun süre başkanlık veren bir il. Dört seçim kazanan mühendis Sedefçi ile iki seçim kazanan eğitimci Gürkan, 'ilin tanıdığı, mesleğiyle saygınlık kazanmış yerli aday' formülünü temsil ediyor. Sınır kenti ve laik-cumhuriyetçi seçmen yapısı, parti etiketinden çok CHP geleneği içindeki aday kişiliğiyle örtüşen bir tercih üretiyor. 2024'te CHP'nin kadın adayı Gencan Akın'ın kazanması, parti sürekliliğinin aday değişiminden etkilenmediğini gösteriyor.", "ornekler": [{"ad": "Hamdi Sedefçi", "donem": "1989-1999 ve 2004-2014 (SHP/CHP)", "ozet": "Edirne doğumlu inşaat mühendisi (1950); dört seçim kazanarak toplam 20 yıl görev yaptı, ilin siyasi hafızasındaki en uzun süreli başkan."}, {"ad": "Recep Gürkan", "donem": "2014-2024 (CHP)", "ozet": "İpsala doğumlu öğretmen ve milli eğitim yöneticisi; 2011'de milletvekili seçildi, 2014'te belediyeye geçti ve iki dönem görev yaptı."}, {"ad": "Cengiz Varnatopu", "donem": "1999-2004 (ANAP)", "ozet": "1999'da %30,6 ile DSP adayını kıl payı geçerek sosyal demokrat sürekliliği bir dönem kesintiye uğratan merkez sağ başkan."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Hamdi_Sedefçi", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Recep_Gürkan", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Edirne'de_1984_Türkiye_yerel_seçimleri", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Edirne'de_1999_Türkiye_yerel_seçimleri"]}, {"il": "Kırklareli", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Ali Nazmi Üstündağ", "parti": "bilinmiyor (sol gelenek; 1976-1980 dönemi CHP'liydi)", "g": "MSOL"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Kadir Gökçe", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "Kadir Gökçe", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Cengiz Bağdan", "parti": "MHP", "g": "MIL"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Yılmaz Şeşen", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Cavit Çağlayan", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Mehmet Siyam Kesimoğlu", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Mehmet Siyam Kesimoğlu", "parti": "Bağımsız", "g": "DIGER"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Derya Bulut", "parti": "MHP", "g": "MIL"}], "profil": {"meslek": "Kesimoğlu Ankara SBF mezunu eski milletvekili; diğer başkanların meslekleri kullanılan kaynaklarda sistematik olarak belirtilmiyor", "egitim": "Kesimoğlu SBF (1983); diğerleri bilinmiyor", "hemsehrilik": "Yerlilik güçlü: Kesimoğlu Vize (Kırklareli) doğumlu; başkanlar il siyasetinin içinden geliyor", "tekrar": "Gökçe 2, Kesimoğlu 2 seçim; 2019'da Kesimoğlu CHP adayı yapılmayınca bağımsız aday olarak %37,5 ile yeniden seçildi — kişisel oyun parti oyundan bağımsızlaşabildiğinin örneği; 2005'te Şeşen'in vefatı üzerine Çağlayan seçildi"}, "egilim": "Kırklareli ağırlıkla sosyal demokrat çizgide (SHP-CHP) seçen, ancak adayın kişiliğine partiden daha fazla ağırlık verebilen bir il: 2019'da CHP'nin aday göstermediği Kesimoğlu'nun bağımsız kazanması bunun en açık kanıtı. 1999'da MHP'nin ulusal yükselişinde ve 2024'te yine MHP adayı Derya Bulut'la milliyetçi adaylara da açılabildi; yani parti sadakati mutlak değil. Kazananlar ilin yerlisi, yerel siyasette uzun süre görünür olmuş isimler; dışarıdan aday tutmuyor. Küçük il ölçeğinde yüz yüze tanınırlık ve kişisel itibar, belirleyici seçim sermayesi.", "ornekler": [{"ad": "Mehmet Siyam Kesimoğlu", "donem": "2014-2024 (CHP, sonra Bağımsız)", "ozet": "Vize doğumlu, Ankara SBF mezunu, eski CHP milletvekili; 2019'da partisi aday göstermeyince bağımsız girdiği seçimi kazandı."}, {"ad": "Kadir Gökçe", "donem": "1989-1999 (SHP)", "ozet": "SHP kurucu il başkanlığından gelen sosyal demokrat; iki dönem görev yaptı."}, {"ad": "Derya Bulut", "donem": "2024- (MHP)", "ozet": "2024'te az farkla kazanarak ilin ilk kadın belediye başkanı oldu; CHP ağırlıklı ilde MHP'ye geçiş örneği."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Mehmet_Kesimoğlu", "https://www.alternatifgazetesi.com/tarihten-bugune-kirklareli-belediye-baskanlari", "https://www.milliyet.com.tr/gundem/kirklarelide-mhpli-derya-bulut-belediye-baskani-secildi-7106191"]}, {"il": "Yalova", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1984, "kazanan": "Cengiz Koçal", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "Cengiz Koçal", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "İbrahim Uzun", "parti": "DYP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1999, "kazanan": "Yakup Bilgin Koçal", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Barbaros Hayrettin Binicioğlu", "parti": "AKP", "g": "MUH"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Yakup Bilgin Koçal", "parti": "DP", "g": "MSAG"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Vefa Salman", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Vefa Salman", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Mehmet Gürel", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}], "profil": {"meslek": "Veteriner hekim-gazeteci (Salman); Koçal ailesi yerel siyaset geleneğinden; Uzun, Binicioğlu ve Gürel'in meslekleri kullanılan kaynaklarda belirtilmiyor", "egitim": "Salman Uludağ Üniversitesi veterinerlik mezunu; diğerleri bilinmiyor", "hemsehrilik": "Yüksek yerlilik: Salman Yalova doğumlu ve 20 yılı aşkın süre ilde mesleğini yapmış; Koçal soyadının iki kuşakta üç başkanlık kazanması yerel aile-ağ etkisini gösteriyor", "tekrar": "Cengiz Koçal 2 (farklı partilerden), Y.B. Koçal 2 (10 yıl arayla, farklı partilerden), Salman 2 seçim; aynı isimler farklı parti etiketleriyle dönüyor"}, "egilim": "Yalova küçük ve rekabetçi bir il; kazananlar dar farklarla belirleniyor (2014'te 6 oy, 2024'te yaklaşık 6 puan) ve parti etiketi kişiden daha az önemli. En çarpıcı örüntü aynı adayların farklı partilerden seçilebilmesi: Cengiz Koçal 1984'te ANAP'tan, 1989'da SHP'den; oğul kuşağından Yakup Bilgin Koçal 1999'da ANAP'tan, 2009'da DP'den kazandı. Seçmen, ilde mesleğiyle ve yüz yüze ilişkileriyle tanınan yerlileri tercih ediyor; veteriner-gazeteci Salman bu tipin örneği. 2014'ten bu yana CHP kazanıyor; 2020'de Salman'ın İçişleri Bakanlığı kararıyla görevden alınması olgusal bir kesinti olarak not edilmeli, 2024'te seçimi yine CHP adayı Gürel kazandı.", "ornekler": [{"ad": "Cengiz Koçal", "donem": "1984-1994 (ANAP, sonra SHP)", "ozet": "1984'te ANAP'tan seçildi, 1987'de SHP'ye geçti ve 1989'da bu kez SHP'den yeniden kazandı; parti üstü kişisel oy tabanının erken örneği."}, {"ad": "Yakup Bilgin Koçal", "donem": "1999-2004 ve 2009-2014 (ANAP, DP)", "ozet": "İki farklı merkez sağ partiden, on yıl arayla iki kez başkan seçildi."}, {"ad": "Vefa Salman", "donem": "2014-2020 (CHP)", "ozet": "Yalova doğumlu veteriner hekim ve yerel gazete yazarı; 2014'te yeniden sayım sonucu 6 oyla kazandı, 2019'da yeniden seçildi, Şubat 2020'de görevden alındı (olgusal not)."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz_Koçal", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Yakup_Bilgin_Koçal", "https://en.wikipedia.org/wiki/Vefa_Salman", "https://haberci.com.tr/yalova-belediye-baskanligi-secimleri/", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Yalova'da_2024_Türkiye_yerel_seçimleri"]}, {"il": "Çanakkale", "buyuksehir": false, "secimler": [{"yil": 1963, "kazanan": "Sadi Fenercigil", "parti": "AP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1968, "kazanan": "Reşat Tabak", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1973, "kazanan": "Reşat Tabak", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1977, "kazanan": "Reşat Tabak", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1984, "kazanan": "Orhan Uğur", "parti": "ANAP", "g": "MSAG"}, {"yil": 1989, "kazanan": "İsmail Özay", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1994, "kazanan": "İsmail Özay", "parti": "SHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 1999, "kazanan": "İsmail Özay", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2004, "kazanan": "Ülgür Gökhan", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2009, "kazanan": "Ülgür Gökhan", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2014, "kazanan": "Ülgür Gökhan", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2019, "kazanan": "Ülgür Gökhan", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}, {"yil": 2024, "kazanan": "Muharrem Erkek", "parti": "CHP", "g": "MSOL"}], "profil": {"meslek": "Hukuk-siyasal bilgiler ekseni belirgin: Gökhan Ankara SBF mezunu, Erkek avukat ve eski milletvekili; Özay hukukçu kökenli siyasetçi (2002'de milletvekili oldu); Uğur'un mesleği bilinmiyor", "egitim": "Gökhan Galatasaray Lisesi + Ankara SBF (1976); doğrulanan isimler yükseköğrenimli", "hemsehrilik": "Tam yerlilik: Gökhan Çanakkale doğumlu ve CHP kurucu il başkanı; başkanlar il örgütünün içinden yetişiyor", "tekrar": "Olağanüstü süreklilik: Tabak 3, Özay 3, Gökhan 4 seçim; 1989'dan bu yana 35 yıl kesintisiz SHP-CHP; Gökhan 2002'de Özay'ın milletvekilliğine geçmesi üzerine meclis kararıyla başkan oldu, sonra dört seçim kazandı"}, "egilim": "Çanakkale, Türkiye'nin en istikrarlı sosyal demokrat il merkezlerinden biri: 1989'dan bu yana her seçimi SHP-CHP çizgisi kazandı ve 35 yılda yalnızca üç başkan görev yaptı. Kazanan tipi net biçimde 'parti örgütünde yetişmiş, hukuk/siyasal bilgiler formasyonlu, ilin yerlisi' profiline oturuyor; Gökhan'ın 2002'de meclis eliyle başkanlığı devralıp ardından dört seçim üst üste kazanması, örgüt içi devir ve süreklilik kültürünü gösteriyor. Başkanlık el değiştirirken bile aynı gelenek içinde, çoğu kez milletvekilliğiyle belediye başkanlığı arasında geçişle devroluyor (Özay→TBMM, milletvekili Erkek→belediye). Seçmen burada adaydan çok kurumsallaşmış bir yerel yönetim geleneğini onaylıyor görünümünde.", "ornekler": [{"ad": "Ülgür Gökhan", "donem": "2002-2024 (CHP)", "ozet": "Çanakkale doğumlu (1950), Galatasaray Lisesi ve Ankara SBF mezunu, CHP kurucu il başkanı; 2004, 2009, 2014 ve 2019 seçimlerini kazanarak 22 yıl görev yaptı."}, {"ad": "İsmail Özay", "donem": "1989-2002 (SHP/CHP)", "ozet": "Üç seçim kazandı; 2002'de milletvekili seçilmek için istifa etti, başkanlığı belediye meclisi Gökhan'a devretti."}, {"ad": "Muharrem Erkek", "donem": "2024- (CHP)", "ozet": "Avukat, eski CHP Çanakkale milletvekili; 2024'te başkanlığı kazanarak geleneği sürdürdü."}, {"ad": "Reşat Tabak", "donem": "1968-1980 (CHP)", "ozet": "Üç seçim üst üste kazanarak 12 yıl görev yaptı; ilin CHP geleneğinin erken dönem taşıyıcısı."}], "kaynaklar": ["https://tr.wikipedia.org/wiki/Çanakkale_Belediyesi", "https://tr.wikipedia.org/wiki/Ülgür_Gökhan"]}]