Serinin En Büyük Hareketleri

Yerel Seçimler: Altı Yılın En Büyük Hareketi — ve Eşiğin Sınırı

Serinin tamamında ölçülen en büyük oy hareketi bir kriz değil, bir sandık: CHP'nin birinci parti çıktığı yerel seçim. Pencere içi net değişimin artısı CHP sütununda; kaybeden ise iktidardan çok İYİ Parti. (İYİ Parti'nin bu seçime ittifaksız girmesiyle sonraki çözülmesi arasında bir bağ kurulabilir; bunu bu veriyle test etmedik, dolayısıyla aşağıdaki çizgi bir eşzamanlılıktır, gösterilmiş bir neden değildir.)

Ama bu dosya eşiği aşmıyor — 0,02 puanla. Hareket 3,90, bu pencerenin eşiği 3,92. Sebep hareketin küçüklüğü değil, penceredeki anket kıtlığı: 31 Mart 2024 çevresindeki ±6 haftada yalnız 7 anket var ve seyrek pencerelerde gürültü tabanı sertçe yükseliyor. Sitenin kendi kuralı burada, serinin en büyük hareketini bile "sıradan haftadan ayırt edilemedi" saymamızı gerektiriyor. Yoğunluk eşleştirmesindeki komşu sayısı K=120 ve üstü seçilseydi bu seçim eşiği aşardı; kuralı sonucu gördükten sonra değiştirmemek için K=100'de kalıp hükmü olduğu gibi bırakıyoruz. Dosya burada serinin en büyük hareketi olduğu için duruyor, kanıtlanmış bir etki olduğu için değil.

İlgili literatür: Türkiye'de sandık sonucunun kamuoyunda kendi başına bir bilgi şoku gibi çalışıyor — literatürde 'bandwagon/kazanabilirlik' etkisi (Simon 1954; Mutz 1997). Seçmen, "kazanabilirlik" sinyalini gördükten sonra pozisyon değiştiriyor — kampanya döneminde değil, sonuç kesinleştikten sonra.

Adaylık Haftası: Masa Kuruldu, Fatura İYİ Parti'ye Kesildi

Kılıçdaroğlu'nun adaylığının ilanı ile seçim tarihinin açıklanması aynı haftaya denk geldi; iki olay tek pencerede ölçülüyor ve ayrıştırılamaz. Net tablo: adaylık tartışması ve masadan kalkıp dönme krizinin faturası İYİ Parti'ye kesildi; CHP ve AKP aynı haftalarda hafif yukarı.

Bu dosya, bu vakada şunu gösteriyor: kriz, ittifakın büyük ortağını değil, pazarlık masasında kaybeden tarafı cezalandırıyor.

Birinci Tur: İnce Çekildi, Kazanan MHP Oldu

Muharrem İnce'nin çekilmesi ile birinci tur üç gün arayla yaşandı; pencere ortak. Sonucun sürprizi cumhurbaşkanlığı yarışından çok parlamentoda: anketlerin görmediği MHP direnci bu pencerede +1,4 olarak kayda geçti. CHP ise anketlerdeki şişkin görüntüsünden gerçeğe çekildi.

Bu dosya aynı zamanda anket sektörünün sınav kâğıdı: 2023 öncesi anketler CHP'yi ortalama 2–4 puan yüksek, MHP'yi sistematik düşük ölçtü. Firma karnesi sekmesindeki doğruluk sıralamasının kaynağı bu pencere.

İkinci Tur: Yenilginin Faturası

İkinci turun ardından hareket eden çizgi kazananın değil, kaybedenin: CHP seçim sonrası haftalarda hızla geriledi ve yaz boyunca %22 bandına kadar indi. Yenilgi, muhalefet seçmeninde küskünlük ve kararsızlığa dönüştü; bu çözülme Kasım 2023'teki liderlik değişimine giden zemini döşedi.

Desen yine aynı: oy hareketi seçimin sonucundan doğuyor — kampanyadan değil.

Tek İstisna: Yeni Ekonomi Yönetimi

Eşiği geçen 12 ekonomi olayından yalnızca biri bu — ve o da bir fiyat şoku değil, bir politika değişikliği: seçim sonrası kurulan yeni ekonomi yönetimi. Pencerede iki büyük parti birden geriliyor; hareketin bir kısmı seçim sonrası normalleşmeyle iç içe. Dahası bu pencere ikinci tur seçiminin penceresiyle örtüşüyor (29 gün ara), yani seçim etkisinden ayrı bir kanıt sayılamaz. Yorum ihtiyatlı olmalı.

Yine de kontrast öğretici: %85 enflasyon eşiği geçemedi, kur şoku geçemedi — ama seçim sonrasının politika/atama dalgası geçti. Seçmen fiyatlara değil, siyasal sinyallere tepki veriyor.

Ekim 2024: Ayrıştırılamayan İki Gün — ve Bir Hükmün Değişmesi

Bu dosya, ölçüm sınırının en açık örneği olduğu için burada. 22 Ekim'deki siyasi açıklama ile 23 Ekim'deki TUSAŞ tesisine yönelik saldırı arasında bir gün var; ±6 haftalık pencere ikisi için de aynı 26 anketi kapsıyor ve hareket her ikisinde de birebir aynı sayıyı veriyor. İki olayın payı birbirinden ayrılamaz; bu pencere tek bir hüküm verir, iki değil.

Bu dosya artık eşiği aşmıyor. Hareket 1,71, bu yoğunluktaki pencereler için eşik 2,01. Site bir dönem bu vakayı "0,03 puanla aşan" olarak sunuyordu; o hüküm, penceresine sonradan giren anketler ve güncellenen haftalık seriyle birlikte düştü. Hükmü sessizce silmek yerine dosyayı bırakıyoruz, çünkü asıl ders bu: eşiğe kıl payı yakın duran bir sonuç, tek bir yeni anketle taraf değiştirebilir. Serideki en görünür oynama MHP çizgisinde; ama bu dosya bir etkinin kanıtı değil, ölçüm çözünürlüğünün nerede bittiğinin göstergesidir.

Aralık 2024: Serideki Tek Dış Politika Vakası

Suriye'de yönetimin değişmesi, altı yılda eşiği aşan tek dış politika olayı. Aşma payı dar: hareket 2,05, bu yoğunluktaki (29 anket) pencereler için eşik 1,93 — arada 0,12 puan var. Pencere içindeki net değişimde AKP hafif yukarı, CHP aşağı.

Bunu "dış politika oyu oynattı" diye okumayın. Dört dış politika olayının biri eşiği aşıyor; bu başlıkta şanstan beklenen zaten 0,4 olaydır. Yani gözlenen, şans beklentisinin neredeyse tam üstünde — ayrı bir sinyal değil. Dosya, sayfa başındaki uyarının somut karşılığı olduğu için burada: tekil bir "aştı" hükmü tek başına kanıt değildir.

Mart 2025: Diploma, Tutuklama, Miting, Kurultay

Diploma kararı, tutuklama, Maltepe mitingi ve olağanüstü kurultay üç haftaya sığdı; dördü tek pencerede ölçülüyor ve birbirinden ayrıştırılamaz. Net sonuç: CHP +1,5 — seçim dışı dosyalar içinde eşiği en açık farkla aşan (hareket 2,89, eşik 2,12) ve bu yüzden en fazla dikkate değer olanı. Hareket üç haftada tamamlandı ve yeni bir platoda kalıcılaştı; CHP 2025 boyunca serinin zirvesini bu platodan yaptı.

Karar alıcı için not: kamuoyu tepkisi protesto dalgasının büyüklüğünü değil, çizgideki kalıcı seviye değişimini izleyerek okunmalı — bu pencerede ikisi örtüştü. Yine de sayfa başındaki uyarı geçerli: tek bir dosyanın eşiği aşması, seçim dışı olayların bir grup olarak şanstan ayrıştığı anlamına gelmiyor.

Mayıs 2026: Butlan Kararı

21 Mayıs'taki mutlak butlan kararı ile 24 Mayıs'taki genel merkez değişimi üç gün arayla yaşandı; ikisi tek pencerede ölçülüyor ve ayrıştırılamaz. CHP çizgisi bu pencerede −3,4; hareket 3,08, bu yoğunluktaki (18 anket) pencereler için eşik 2,13 — eşiğin üstünde. Kaybın gittiği adres tek değil: AKP başta olmak üzere birkaç parti birlikte yukarı.

18 Haziran'daki İzmir Büyükşehir istifası bu dosyadan çıkarıldı. Olayın ±6 haftalık penceresi 24 Temmuz'daki parti bölünmesini kapsıyordu; yani istifaya atfedilen hareketin içinde bölünmenin kendisi vardı. Karışmış bir pencereden çıkan sayıyı tek bir olaya yazmak yerine olayı kronolojiden tamamen çıkardık — analiz evrenini daraltan bu kararı gizlemek yerine burada kayda geçiriyoruz.

Bu dosya hikâyenin şimdiki zamanı: 24 Temmuz'da kurulan Yeni Parti'nin bu tabloyu nasıl böldüğü, monitörün Yeni Parti kartında gerçek ölçümle izleniyor. Kuruluşun kendisi bir "olay" olarak henüz sınanamıyor: penceresini dolduracak anket birikmedi.

Deprem: İki Katmanda da Cezalandırma Yok

Ulusal katman: Kahramanmaraş depremleri, haftalık seride gürültü eşiğinin altında kaldı (kalibre hareket 1,88 puan; 37 anketlik penceresi için eşik 2,09) — bu sitenin bilinen bulgusu. Doğru okunuşu "etkisi yok" değil, "bu araçla saptanamıyor". İl katmanı: 11 deprem ilinin resmî hasar tespitleri, iktidar bloğunun 2018→2023 milletvekili oy değişimiyle modellendi (doz-tepki, taban ve Kürt oyu kontrollü, HC3). Katsayı −0,18 (p=.033): hasar arttıkça iktidar kaybı azalıyor.

Deprem illerinde ortalama iktidar kaybı 4,1 puan; diğer 70 ilde 4,5. En ağır hasarlı Hatay ve Adıyaman ortalamanın altında kaybettirdi; en büyük kayıp, hasarı görece düşük Elazığ'daydı. Literatürle okuma: seçmen afetin kendisinden çok müdahaleye tepki verir (Healy & Malhotra 2009); yeniden inşa ve yardım oy kazandırabilir (Bechtel & Hainmueller 2011).