19 Ekim 2025 cumhurbaşkanlığı seçiminde Tufan Erhürman altı ilçeyi de kazandı — ama zaferin ekolojik izi tek bir yerde saklı: rakibi Tatar'ın kendi partisi UBP'nin tabanından bile yaklaşık dörtte biri Erhürman'a kaydı. Bu atlas, YSK'nın sandık düzeyi verisini 193 köy ve mahalleye indirerek bunu gösteriyor.
Erhürman'ın gücü yalnız sol tabandan değil — rakibi Tatar'ın partisi UBP'nin tabanından bile yaklaşık dörtte biri ona kaydı.
Ekolojik çıkarım (Goodman + Duncan-Davis kısıtlı EKK, 170 köy). Şeritler, 2022'de bir partinin düz-liste (blok) oyunu veren seçmenlerin 2025'te hangi adaya gittiğini gösterir. Sol partiler adayını tam koruyor; asıl hikâye sağ bloktaki — özellikle UBP'deki — sızıntı.
Yukarıdaki akış tek bir kestirim çizer; oysa her oran aslında bir aralıktır. Aşağıda her parti tabanının Erhürman'a gitme oranı: nokta = kısıtlı-EKK kestirimi, bant = %95 aralık. Kesin bir sayı değil, bu aralıkta — dürüstçe. Aralık ne kadar geniş, kestirim o kadar belirsiz.
Nasıl okunur: Şerit kalınlığı geçen oy oranıdır (blok tabanının yüzdesi). Karma/tercih oyu veren ve oy kullanmayan seçmenler hesaba katılmaz — bu yüzden yalnız düz-oy partisi → aday hücreleri gösterilir.
Nokta kestirimleri bir gradyan sezdiriyor — ama güven aralıkları örtüştüğü için coğrafi fark istatistiksel olarak kesin değil.
Ulusal matris tek bir sayı verir; oysa aynı ekolojik çıkarımı her ilçenin köyleri üzerinde ayrı koştuk. UBP'nin düz-oy tabanının Erhürman'a kayma oranı, noktalarla ve %95 belirsizlik aralıklarıyla aşağıda. Aralığa bakmak, noktaya bakmak kadar önemli.
Nasıl okunur: Nokta = kestirim, yatay çizgi = %95 önyükleme aralığı. Aralık ne kadar genişse o ilçede o kadar belirsiz. Küçük ilçelerde (Lefke, Güzelyurt; 12–13 köy) örneklem az, aralık çok geniş — yön okunur, kesin oran değil. Gazimağusa (51 köy) en güvenilir.
Sağlam. Manşeti (UBP tabanının ~%23'ü Erhürman'a döndü) iki farklı yönden zorladık — taban tanımını ve coğrafi ölçeği değiştirdik — ve sayı yerinde durdu. Yalnız ilçeye kadar toplarsan çöküyor; bunu da dürüstçe gösteriyoruz.
İyi bir çıkarım, kurulum tercihlerine dayanmalı. İki sınama: (1) KKTC'nin çoklu-oy sisteminde "parti tabanı"nı farklı tanımlarsak; (2) aynı analizi köy yerine çevre ya da ilçe düzeyinde koşarsak.
| Hücre | Taban A (blok) | Taban B (blok+karma+tercih) | Fark | Aralık örtüşüyor mu? |
|---|
Aynı seçim çifti, aynı motor; değişen tek şey birimin büyüklüğü. Nokta = kısıtlı-EKK, bant = %95 aralık.
Çok. 2020'nin iki turunda Erhürman'ın tabanı ikinci turda Akıncı'da her ilçede %82–100 arası toplandı — üstelik burada aynı sandık yapısı olduğu için kestirim çok daha güvenilir.
Bu, yöntemin doğrulama vakası: 2020 CB'nin iki turu aynı sandıklarda yapıldı, eşleştirme sorunu yok. Erhürman'ın 1. tur tabanının 2. turda Akıncı'ya gitme oranı ilçe ilçe aşağıda. UBP sızıntısının aksine sol konsolidasyonu her yerde tekdüze yüksek — Kıbrıs solunun kohezyonu.
Beş yılda ibre tersine döndü. Kaydırın: üç perdede kıl payı bir yenilgi, yetmeyen bir kohezyon, ve tek turda gelen dönüş.
Bu üç sahne yalnızca 2020 → 2025 kırılmasını anlatır — atlasın geri kalanı gibi her sayı sandık verisinden. Adımları kaydırdıkça soldaki sahne değişir.
İkinci turda Ersin Tatar %· ile kazandı. Ankara'nın açık desteği ve rakibine yönelik baskı iddialarının gölgesinde geçen, yarım yüzyılın en yakın cumhurbaşkanlığı sonuçlarından biri.
Elenen Erhürman'ın birinci tur tabanı, ikinci turda Akıncı'da %· konsolide oldu. Blok neredeyse tamdı; yine de sağın toplamını geçemedi. Kohezyon tek başına kazandırmıyor.
Erhürman ilk turda %· aldı. Değişen sol kohezyonu değil — o zaten yüksekti; değişen, sağ tabandan gelen sızıntı (bu atlasın III–IV. bölümleri).
Hayır — 21 yıl önceki Annan referandumuyla neredeyse aynı. İlçe düzeyinde 2004 Evet oyu ile 2025 Erhürman oyu r=0,98.
2004 referandumu bir çözüm oylamasıydı; 2025 seçimi sol-sağ ekseninde geçti. Yine de haritaları örtüşüyor: 2004'te çözüme Hayır diyen köyler (Karpaz/İskele) 2025'te Tatar'ı, Evet diyen merkez-batı (Lefkoşa) Erhürman'ı destekledi. Seçmeni oynatan adaylar değil, yerinde duran bu bölünme.
| İlçe | 2004 Evet | 2025 Erhürman | Örüntü |
|---|
İlçe düzeyi 6 nokta; asıl test köy düzeyi. Aşağıda eşleşen köyün her biri bir nokta: yatayda 2004 Evet oyu, dikeyde 2025 Erhürman oyu. Noktalar bir doğru boyunca diziliyorsa ilişki köy düzeyinde de sürüyor demektir.
Büyük ölçüde hayır. 2004 oyunun tek başına güçlü görünen etkisi, 2022 parti tabanı kontrol edilince %76 eriyor — süreklilik ayrı bir referandum mirası değil, aynı bölünmenin ısrarı.
İkili korelasyon (r=0,66) yanıltabilir. Çok değişkenli model soruyor: köy düzeyinde Erhürman oyunu bağımsız olarak ne belirliyor? Aşağıda 2004 Evet oyunun katsayısı, değişkenler eklendikçe nasıl küçülüyor — gerçek belirleyici 2022'nin parti tabanı.
Öngörücüler standartlaştırılmış (katsayı = 1 standart sapma başına Erhürman puan değişimi); OLS, HC3 robust standart hata, köy.
Hayır — ve neden açıklamadığı asıl ders. En çok Türkiye-doğumlu ilçe (Girne) en çok Erhürman veren yer; "yerleşimci = milliyetçi" haritası veriyle çöküyor.
KKTC siyasetinin tanımlayıcı bölünmesi yerli / Türkiye-kökenli ayrımıdır (Porat–Sonan–Gökçekuş 2021). Ama köy düzeyi bileşim kamuya açık değil — 2011 sayımı doğum yerini yalnız ilçe düzeyinde verir. O ilçe verisi bile basit hikâyeyi bozuyor:
| İlçe | Türkiye-doğumlu | Erhürman | Tatar | Katılım |
|---|
Neden bu bir "bulgu" değil, bir uyarı: (1) yalnız 5 ilçe — korelasyon kırılgan; (2) doğum yeri ≠ seçmen — Türkiye-doğumlu bölgelerde katılım düşük (birçoğu oy kullanmayan mukim); (3) Türkiye-doğumlu nüfus kentte (Girne/Lefkoşa) kümeleniyor, o ilçeler başka nedenlerle sol. Ekolojik çıkarım yanlışı (King 1997): ilçe haritasından birey davranışı okunamaz. Yerli/yerleşimci ayrımı gerçek, ama birey düzeyinde işler — köy haritasından değil.
Rakamların arkasında dört yapısal kaldıraç var: Kıbrıs sorunu ekseni, Türk Lirası'na bağımlı ekonomi, CTP'nin 2003–05 zirvesi ve çöküşü, ve 2020 ile 2025 arasındaki kırılma. Bu atlastaki geçiş desenleri havada değil — bu yapının içinde oturuyor.
Yukarıdaki bölümler ne olduğunu ölçtü: kimden kime, ne kadar oy geçti. Bu bölüm neden olduğunu, KKTC siyasetinin dört kalıcı kaldıracına bağlıyor. Her cümle kaynaklıdır; nedensellik iddiası yapılan yerde açıkça "yorum" diye işaretlenir.
KKTC parti sistemi tek bir eksende oturur: sol (CTP) iki-toplumlu/federal çözümü, sağ (UBP) statükoyu ve giderek "iki devlet"i savunur. Bu ayrım 2004 Annan Planı referandumuna kadar gider — Kıbrıslı Türklerin %65'i "evet" demişti. Bu atlastaki VII–VIII. bölümlerin "2004 Evet coğrafyası bugünkü sol oyu öngörüyor" bulgusu, tam da bu eksenin 21 yıl boyunca yerinde kaldığını gösteriyor. Kaynak: 2004 Annan referandumu resmî sonucu.
KKTC ekonomisi yapısal olarak Türk Lirası'na ve Türkiye transferlerine bağımlıdır — ithalatın ~%60'ı, ihracatın ~%80'i Türkiye üzerinden. Bu, TL şoklarını doğrudan seçmenin cebine taşır: Ağustos 2018'de gıda fiyatları bir haftada neredeyse ikiye katlandı; 2021'de lira %44 değer kaybederken enflasyon %46'ya çıktı ve döviz cinsi kredi taksitleri ödenemez hâle geldi. Bu, iktidar partisine yönelik ekonomik hoşnutsuzluğun somut zeminidir. Kaynak: Al Jazeera (2018); France24 / Cyprus Mail (2021).
CTP, Annan/AB umudu ve Denktaş statükosuna tepkiyle yükseldi; 2005'te Mehmet Ali Talat %55 ile cumhurbaşkanı oldu. Ama çözümün başarısızlığı ve kamu istihdamına dayalı klientelist rejim bu zirveyi aşındırdı — sol oy, sonraki 15 yıl inişte kaldı. Yani 2025'in %62,8'i tek seferlik değil, bir dalganın geri dönüşü. Kaynak: Sözen & Sonan (2018), SESP; Sonan (2014) doktora tezi.
2020'de Ersin Tatar, ikinci turda %51,69 ile kazandı; bu turda Ankara'nın açık desteği ve rakibi Akıncı'ya yönelik baskı iddiaları gündeme geldi ve 2021'de bağımsız bir raporla belgelendi. 2025'te ise Tufan Erhürman tek turda %62,76 ile ezici bir dönüş yaptı. Bu atlastaki geçiş matrisi işte bu iki uç arasındaki oy hareketini ölçüyor. Sonucun "Türkiye etkisine tepki mi, ekonomik hoşnutsuzluk mu" olduğu kanıtlanmış nedensellik değil — kaynaklar her iki çerçeveyi de atıflı yorum düzeyinde sunuyor; bu atlas da öyle bırakıyor. Kaynak: 2020 ve 2025 seçim sonuçları; müdahale iddiaları için Yeşil Gazete / Euronews (2021).
Bu dört kaldıraç, atlastaki istatistiği çevreleyen bağlamdır; ölçülen oy geçişlerinin nedeni olarak değil, onları okunur kılan yapı olarak konulmuştur.
Hayır. On üç anketin on üçü de Erhürman'ı düşük ölçtü — ortalama puan sapmayla.
En isabetli anket bile 7 puan yanıldı. Bu, KKTC'de anket yoğunluğunun neden bir haftalık takip modeline yetmediğinin de kanıtı: gürültü, sinyalden büyük.
| Firma | Tarih | Erhürman ölçtü | Gerçek | Sapma |
|---|
Gerçek sonuç: Erhürman %62,8 (birinci tur). Sapma = anket − gerçek; hepsi negatif (düşük ölçtü).
| Bağlam | Seçim / odak | Firma | İmzalı hata | Yönlü oran |
|---|
Evet — altı ilçenin altısını da. Ama fark başkent Lefkoşa'da 39 puan, doğuda İskele'de yalnız 3 puan.
İskele aynı zamanda 2022'de sağ-milliyetçi bloğun en güçlü olduğu ilçe. Yani zaferin coğrafyası düz değil: batıda ezici, doğuda kıl payı — ve bu, yukarıda çözümlediğimiz oy geçişinin coğrafyasıyla birebir örtüşüyor.
193 köyün 141'inde Erhürman, 52'sinde Tatar önde — Tatar'ın oyu doğuda, Karpaz hattında yoğunlaşıyor.
Her satır bir seçim çevresi. Erhürman'ın kaleleri merkez ve batıda. Sırala, süz, ara — hangi köyde ne olmuş kendin gör.
| Köy / Mahalle | İlçe | Katılım | Erhürman | Tatar | Fark |
|---|
Köyünün ya da mahallenin adını yaz — 2022'deki parti profilini ve 2025 sonucunu birlikte gör. Tek köy için kişisel oy geçişi (kim kime kaydı) üretmiyoruz; o veri hiçbir yerde yok — ekolojik çıkarım köyleri havuzlar. Kartta yalnız köyün kendi gerçek rakamları var; geçiş bağlamı ayrı ve ulusal etiketle verilir.
Yarım yüzyılın kazananları: 24 yıllık Denktaş dönemi, sol-sağ salınımı, 2020'de Türkiye ile ilişki ekseninde kutuplaşma, 2025'te CTP'nin ilk turda ezici dönüşü.
Bu, Türkiye "Seçmen Nabzı" yönteminin Kıbrıs'a uyarlanmış hâli — ama birebir kopyası değil. Veri gerçeği omurgayı değiştirdi.
Çünkü anket yok. KKTC'de son on yılda toplam 29 kamuoyu araştırması yayımlandı; Ocak 2022 meclis seçimi tamamen anketsiz geçti. Türkiye modelinin haftalık nabzı bu yoğunlukla beslenemez. Düzenli tek kaynak, 2024'ten beri üç ayda bir yayımlanan CMIRS.
Çünkü YSK sandık verisini açıyor. Türkiye'de il düzeyiyle boğuşuyorduk; KKTC'de köy/mahalle düzeyinde ~200 birim, ekolojik çıkarımı çok daha iyi tanımlıyor. Bu sayfadaki geçiş matrisi, literatürde 2025 seçiminin ilk ampirik oy-geçişi çözümlemesidir.
Çünkü her belediye ayrı bir yarıştır. Ulusal parti payı yerelde az şey söyler; Lefkoşa brifingindeki mantık (marj, katılım, sandığa gitmeyen rezerv, kaleler) YSK'nın sandık bazında başkanlık cetvellerinden 18 belediyenin hepsine ve 239 seçim çevresine uygulandı. Aday oyları resmî Excel'le birebir doğrulandı; kişisel prim aynı sandıktaki meclis (parti-liste) pusulasıyla ölçüldü. 2018 karşılaştırması yalnız 6 ilçe merkezinde mümkün (diğerleri reformla birleşti).
KKTC'nin çoklu-oy sistemi yüzünden parti "blok" oyu tabanın bir kısmıdır; karma/tercih oyu ayrışamaz. Kısıtlı-EKK bazı hücrelerde köşe çözümü üretir (kesin oran için Bayesçi aralık gerekir). Köylerin ~%27'si 2022 belediye reformu sonrası yeniden adlandırıldığı için eşleşmedi — ama eşleşen köyler ulusal sonucu %62,6 ile yeniden ürettiği için (gerçek %62,8) örneklem temsili sağlam; sistematik sapma yok. Coğrafi desen literatürdeki yerli/Türkiye-kökenli ayrımıyla ilişkilendirilir (Porat vd. 2021); bu atlas köy bileşimi hakkında iddia içermez.
Solda aday, partisini çok aşıyor — Erhürman partisi CTP'nin 30 puan üstüne çıktı. Sağda aday partisinin tavanına takılıyor.
Cumhurbaşkanlığında bir aday, partisinin meclis oyunun üstüne ya da altına çıkabilir — kişisel oy primi. Kıbrıs'ta çarpıcı bir asimetri var; aşağıdaki her çizgi bir adayın partisinden sonucuna gidişi.
Bir kez, tek gerçek zirvesinde: 2003–2005 — Annan Planı ve AB üyelik umudunun doruğu. Onun dışında hep sağ az önde.
Partileri iki ana geleneğe topladığımızda elli yıllık denge görünür: sol (CTP çizgisi) 2003–05'te başa geçti, sonra sağ (UBP çizgisi) yeniden öne çıktı. ⚠️ Blok ataması bir yorumdur.
Not: Blok ataması bir yorumdur — sol = CTP/TKP/TDP; sağ = UBP/DP/YDP; merkez/diğer ayrı. En oynak seçim .
1976'dan bugüne meclis seçimlerinde parti oy payları. Sağ-sol iki blok (UBP ↔ CTP) etrafında salınan, ama sürekli bölünüp birleşen bir sistem. 2003–2005 CTP zirvesi (Annan/AB dönemi), sonrasında UBP dönüşü.
UBP birinci (%40), CTP ikinci (%32) — sağın klasik önceliği.
KKTC Cumhuriyet Meclisi 50 sandalyeli; 23 Ocak 2022 erken seçimi. Paylar parti liste (blok) oyu üzerinden — çoklu-oy sisteminde partiye net atfedilen büyüklük.
| Parti | 2022 blok oyu payı | Pay |
|---|
Kaynak: YSK sandık verisi, 238 çevreye toplandı. ⚠️ Çoklu-oy sistemi: oy sütunu seçmen sayısını aşar, karşılaştırmada pay kullanılır.
Her belediye için aynı dört sayıya bakıyoruz — Lefkoşa brifingindeki mantık: marj (birinci − ikinci, oy ve puan), katılım, sandığa gitmeyen ve rezerv oranı = gitmeyen ÷ kazanan oyu. Marj darsa yarış oynaktır; rezerv büyükse kazanan oyun katları sandığa hiç gitmemiş demektir — bir sonraki seçimde sonucu belirleyecek havuz orasıdır. Sol-üst köşe kırılgan kaleler: dar fark + büyük rezerv.
| Belediye | Kazanan | Marj (oy) | Marj (puan) | Katılım | Gitmeyen | Rezerv | Prim |
|---|
Sütun başlığına tıkla, sırala. Rezerv = sandığa gitmeyen ÷ kazanan oyu (1,0 = gitmeyen sayısı kazanan oyuna eşit). Prim = başkanın payı − partisinin belediye meclisi (parti-liste) payı; bağımsız başkanda liste olmadığı için tanımsız (—). Kaynak: YSK 2022 sandık bazında başkanlık cetvelleri, 767 sandık.
Bir belediye seç. Kart, o yarışın kendi matematiğini kuruyor: kayıtlı seçmen, sandığa giden/gitmeyen, adayların oyu, kazananın kaleleri ve zayıf noktaları (köy/mahalle), oyun kaç çevrede yoğunlaştığı, katılımla kazanan payının aynı yönde gidip gitmediği ve rezervin (sandığa gitmeyenlerin) en kalabalık olduğu çevreler. Altta her seçim çevresinin satırı var.
| Köy / Mahalle | Sandık | Kayıtlı | Katılım | Gitmeyen | Önde | Kazanan payı | İkinci payı |
|---|
Cumhurbaşkanlığındaki "aday primi"nin yerel karşılığı. Aynı gün, aynı sandıkta iki pusula var: başkan (kişi) ve belediye meclisi (parti listesi). Başkanın payı partisinin liste payını aşıyorsa fark kişisel oydur; altında kalıyorsa aday partisini taşıyamamış demektir. Bağımsız başkanların listesi olmadığı için onlar ayrı gösterilir: başkanın payı, meclisi kazanan partinin payıyla yan yana.
Başkanlık kişiselleşmiş — bağımsızlar oradan güçlü görünüyor. Parti-listeli MECLİS oyunda ise tablo bambaşka: UBP ile CTP başa baş.
Belediye başkanı tek kişi (kişisel oy); belediye MECLİSİ parti-listedir ve partilerin gerçek yerel gücünü verir. Aşağıda meclis oyu ulusal payları — ve kişiselleşmenin kanıtı: kaç belediyede bağımsız başkan kazanmış ama meclisi bir parti almış.
| Parti | Meclis oyu payı (2022) | Pay |
|---|
UBP ulusalda %40 ama belediyede CTP'ye denk — yerelde 7 puan geride. CTP'nin yerel aday gücü ulusal oyunun üstünde.
Bir parti belediye başkanlığı payıyla meclis (blok) oyu payı arasında fark verebilir — bu, yerel kişisel sermayenin izidir. 2022'nin iki seçimini karşılaştırıyoruz.
| Parti | Belediye payı | Meclis payı | Fark | Örüntü |
|---|
Belediye payı = kazanılan başkanlık / 18. Fark pozitifse parti yerelde ulusaldan güçlü. ⚠️ Küçük N (18 belediye); gösterge, kesin ölçüm değil.
Bağımsızlar. Ulusalda ihmal edilebilir olan bağımsız adaylar belediye oyunun dörtte birini (%24) ve 5 başkanlığı aldı.
Aralık 2022 yerel seçimi belediye reformundan sonra (28→18) yapıldı. Ulusal oyda CTP ve UBP başa baş; ama asıl fark bağımsızların yerel gücü — KKTC'de yerel siyaset ulusaldan çok daha kişiselleşmiş.
Çoğu değil. 18 belediyenin birçoğu çift haneli farkla, bazıları 60+ puanla alındı — ama birkaçı bıçak sırtı geçti.
Her belediye ayrı bir yarış. Aşağıda kazanma marjı (birinci − ikinci parti) ilçe ilçe: kısa çubuk çekişmeli, uzun çubuk güvenli. En çekişmeli Beyarmudu (1,6 puan), en güvenli kaleler bağımsız başkanların olduğu köy belediyeleri.
Renk = kazanan parti (yeşil CTP · turuncu UBP · altın bağımsız/diğer). Kaynak: YSK 2022 belediye başkanlığı sandık verisi, belediyeye toplandı.