Bu sayfa Bursa'nın seçim tarihini tablo olarak değil, dört soruyla okur: il hangi geleneğe yaslanıyor ve bu ne kadar kararlı; 2018→2023'te ulusal dalgadan ne kadar saptı; oy nereye gitti ve bunun ne kadarı kanıtlanabilir; belediyeyi kim, hangi profille kazanıyor. Bütün sayılar YSK il sonuçlarından ve sitenin il modellerinden gelir; il için ayrıca kestirim yapılmaz.
Üstte 1950–2011 genel seçimlerinde ilin oyunun altı siyasi geleneğe dağılımı; altta 1984'ten bugüne belediye başkanlığını kazanan gelenek. Renk parti değil gelenek söyler.
| Yıl | merkez sağ | merkez sol | Millî Görüş/AK Parti | milliyetçi | Kürt siyaseti | diğer |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1950 | 58,7 | 41,3 | — | — | — | — |
| 1957 | 58,1 | 36,5 | — | 5,3 | — | 0,1 |
| 1961 | 63,1 | 29,3 | — | 5,6 | — | 2,0 |
| 1965 | 68,6 | 23,1 | — | 3,1 | — | 5,2 |
| 1969 | 64,3 | 25,0 | — | — | — | 10,7 |
| 1973 | 58,3 | 28,0 | 9,4 | — | — | 4,2 |
| 1977 | 51,7 | 36,7 | 5,5 | 2,9 | — | 3,2 |
| 1983 | 47,4 | 26,6 | — | — | — | 25,9 |
| 1987 | 62,9 | 28,2 | 6,3 | — | — | 2,6 |
| 1991 | 59,2 | 27,1 | 13,7 | — | — | 0,0 |
| 1995 | 46,2 | 26,9 | 18,8 | — | — | 8,1 |
| 1999 | 28,8 | 32,0 | 15,4 | 14,5 | — | 9,3 |
| 2002 | 11,5 | 15,3 | 41,3 | 6,5 | — | 25,5 |
| 2007 | 5,6 | 18,4 | 50,8 | 14,3 | — | 10,9 |
| 2011 | — | 25,0 | 53,0 | 14,4 | — | 7,6 |
Belediye başkanlığı 1984–2024. 1984–2024, 9 seçim kaydı · büyükşehir
Kutunun üzerine gelin: kazanan adı ve dönem partisi görünür.
1984'ten 2024'e 9 belediye başkanlığı seçiminin 4'ü Millî Görüş/AK Parti geleneğinde: Bursa bu ölçüyle rekabetçi bir il (hâkim gelenek payı %44; 81 il içinde 54. sırada, 1 = en kararlı). Belediye 3 kez gelenek değiştirdi; en uzun kesintisiz dönem 4 seçimle Millî Görüş/AK Parti geleneğinin. Son seçimi (2024) merkez sol kazandı; bir önceki seçimden el değiştirmişti. Daha uzun pencerede (1950–2011, 15 genel seçim) ilin en büyük geleneği merkez sağ: ortalama %33 (Türkiye %29). Ülke ortalamasından en çok ayrıldığı yer merkez sağ: +4,1 puan.
Her şeritte 81 ilin dağılımı soluk noktalarla, bu il koyu noktayla, Türkiye ortalaması ince çizgiyle gösterilir. Sıfırın sağı ve solu göstergeye göre açıklanır.
İktidar bloğu (AK Parti+MHP) 2018→2023 milletvekili oyunda bu ilde 5,7 puan kaybetti; Türkiye ortalaması 4,4. Yani Bursa ulusal dalgadan 1,3 puan daha çok etkilendi (81 il içinde kayıp sırası 30., 1 = en çok kaybeden). 2023 cumhurbaşkanlığında Erdoğan bu ilde ittifak partilerinin toplamından beklenenin 0,0 puan altında kaldı (Gelman–King artığı; sırası 44.). 2018'de aynı artık −0,1 idi — iki seçimde de sıfıra yakın: seçmen aday oyuyla blok oyunu ayırmıyor. Aday primi 2023: Erdoğan +0,3, Kılıçdaroğlu −0,9 puan (aday oyu − kendi blokunun mv toplamı). Erdoğan blokunun üstüne çıktı, Kılıçdaroğlu altında kaldı.
Üstte partilerin bu ildeki milletvekili oyu değişimi (geçerli oy payı, puan). Altta kapalı-sistem bilanço ve bu bilançoyu üretebilecek en küçük seçmen hareketi: il düzeyinde kim kimden oy aldı sorusuna kestirim değil, alt sınır verilir.
| Kategori | 2018 | 2023 | Fark (puan) |
|---|---|---|---|
| AK Parti | %42,3 | %39,0 | −3,3 |
| MHP | %9,8 | %8,6 | −1,2 |
| YRP | — | %3,5 | +3,5 |
| CHP | %20,8 | %24,4 | +3,6 |
| İYİ | %11,4 | %11,9 | +0,5 |
| HDP/YSP | %5,2 | %4,5 | −0,7 |
| Diğer | %2,1 | %8,1 | +6,0 |
| Yeni seçmen | %8,3 | — | −8,3 |
| Ayrılan | — | %0,0 | +0,0 |
En küçük yer değiştirme. Bu tabloyu üretebilecek en küçük toplam hareket tabanın %13,6'sı (yeni seçmen ve ayrılanlar dahil). Bunun içinde parti değiştirmek zorunda olan seçmen en az %5,3'ü (Türkiye il ortalaması %10,2; 81 il içinde Bursa 67. en oynak il, 1 = en oynak). İkisi de alt sınırdır: gerçek hareket daha büyük olabilir, daha küçük olamaz. En küçük çözümde en büyük akışlar: Yeni seçmen → CHP 3,6 puan; Yeni seçmen → YRP 3,5 puan; AK Parti → Diğer 3,3 puan; Yeni seçmen → Diğer 1,2 puan. Bu, aynı toplamı veren çözümlerden biridir: kesin olan toplam ve net bilançodur, tek tek akışlar değil.
Sandığın tek başına kanıtladığı (Duncan–Davis alt sınırı): 2018 iktidar seçmeninin 2023'te blokta (AK Parti+MHP+YRP) kalan payı en az %6. Bu sınırlar hiçbir modele dayanmaz; yalnız iki seçimin toplamlarından çıkar.
Geçerli oy payıyla (üstteki çubuklar) en büyük kayıp AK Parti (−7,1 puan), en büyük kazanç SP → YRP (+1,9). Çubuklar geçerli oyu, bilanço ise yeni/ayrılan seçmeni de içeren ortak tabanı paylaştırır; iki sayı bu yüzden bire bir örtüşmez, ikisi de kesindir.
Kırk yıllık kazanan arşivinden bu ilin nasıl aday seçtiği; varsa büyükşehir yarışlarında aday primi (adayın oyu − partisinin taban oyu).
Bu il nasıl aday seçiyor? Bursa 1984-2004 arasında Türkiye'nin en oynak büyükşehirlerinden biriydi: ANAP-DYP-ANAP-DSP sırasıyla merkez sağ ve merkez sol arasında gidip geldi ve hiçbir başkana ikinci dönem vermedi. 2004'ten itibaren 20 yıl AKP'de kalan başkanlık, 2024'te uzun süredir Nilüfer'i yöneten Bozbey'le CHP'ye geçti. Kazanan profili belirgin biçimde imar-şehircilik yetkinliği vurgusu taşıyor: mühendis ve mimarlar (Saker, Altepe, Bozbey) öne çıkıyor. İlçe belediye başkanlığı, büyükşehir adaylığının ana kuluçka alanı; sanayi kentinin seçmeni proje ve kent yönetimi karnesine bakıyor.
Bursa yerelde ağırlıklı ama kapalı olmayan bir il: 4/9 seçim Millî Görüş/AK Parti; 3 el değişimi.
2018→2023'te il ulusal dalgayla neredeyse birebir hareket etti (kayıp 5,7 vs 4,4): burada oyu oynatan ulusal gündemdi, yerel bir dinamik eklenmedi.
Cumhurbaşkanlığı yarışında aday etkisi bu ilde sıfıra yakın: seçmen blok oyuyla aday oyunu ayırmıyor.
Parti değiştiren seçmen az: en az %5,3 (ülke il ortalaması %10,2), 67. sıra. Bursa oyunu az oynatan, blokları oturmuş bir il; ulusal dalga buraya sönümlenerek gelir.
2024 yerel seçiminde belediye el değiştirdi: 2023'teki ulusal tablo yerelde bir yıl içinde farklı bir sonuç üretti.