Bu sayfa Kocaeli'nin seçim tarihini tablo olarak değil, dört soruyla okur: il hangi geleneğe yaslanıyor ve bu ne kadar kararlı; 2018→2023'te ulusal dalgadan ne kadar saptı; oy nereye gitti ve bunun ne kadarı kanıtlanabilir; belediyeyi kim, hangi profille kazanıyor. Bütün sayılar YSK il sonuçlarından ve sitenin il modellerinden gelir; il için ayrıca kestirim yapılmaz.
Üstte 1950–2011 genel seçimlerinde ilin oyunun altı siyasi geleneğe dağılımı; altta 1984'ten bugüne belediye başkanlığını kazanan gelenek. Renk parti değil gelenek söyler.
| Yıl | merkez sağ | merkez sol | Millî Görüş/AK Parti | milliyetçi | Kürt siyaseti | diğer |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1950 | 59,2 | 36,2 | — | 4,6 | — | — |
| 1957 | 50,7 | 43,4 | — | 5,9 | — | — |
| 1961 | 44,8 | 38,8 | — | 14,1 | — | 2,4 |
| 1965 | 55,5 | 29,8 | — | 8,7 | — | 6,1 |
| 1969 | 52,4 | 33,0 | — | — | — | 14,7 |
| 1973 | 41,8 | 33,6 | 18,1 | — | — | 6,4 |
| 1977 | 40,0 | 43,8 | 10,6 | 1,8 | — | 3,8 |
| 1983 | 43,9 | 38,5 | — | — | — | 17,5 |
| 1987 | 47,2 | 37,1 | 13,2 | — | — | 2,5 |
| 1991 | 45,2 | 32,3 | 22,1 | — | — | 0,4 |
| 1995 | 29,5 | 29,2 | 31,7 | — | — | 9,6 |
| 1999 | 22,4 | 22,9 | 22,7 | 14,8 | — | 17,2 |
| 2002 | 6,2 | 18,6 | 42,9 | 6,0 | — | 26,2 |
| 2007 | 5,3 | 19,4 | 49,3 | 10,5 | — | 15,6 |
| 2011 | — | 24,6 | 52,7 | 11,9 | — | 10,7 |
Belediye başkanlığı 1984–2024. 1963–2024, 13 seçim kaydı · büyükşehir
Kutunun üzerine gelin: kazanan adı ve dönem partisi görünür.
1963'ten 2024'e 13 belediye başkanlığı seçiminin 5'i merkez sol geleneğinde: Kocaeli bu ölçüyle rekabetçi bir il (hâkim gelenek payı %38; 81 il içinde 69. sırada, 1 = en kararlı). Belediye 4 kez gelenek değiştirdi; en uzun kesintisiz dönem 5 seçimle Millî Görüş/AK Parti geleneğinin. Son seçimi (2024) Millî Görüş/AK Parti kazandı ve bu, üst üste 5. kazanımı. Daha uzun pencerede (1950–2011, 15 genel seçim) ilin en büyük geleneği Millî Görüş/AK Parti: ortalama %30 (Türkiye %22). Ülke ortalamasından en çok ayrıldığı yer Millî Görüş/AK Parti: +7,8 puan.
Her şeritte 81 ilin dağılımı soluk noktalarla, bu il koyu noktayla, Türkiye ortalaması ince çizgiyle gösterilir. Sıfırın sağı ve solu göstergeye göre açıklanır.
İktidar bloğu (AK Parti+MHP) 2018→2023 milletvekili oyunda bu ilde 5,8 puan kaybetti; Türkiye ortalaması 4,4. Yani Kocaeli ulusal dalgadan 1,4 puan daha çok etkilendi (81 il içinde kayıp sırası 28., 1 = en çok kaybeden). 2023 cumhurbaşkanlığında Erdoğan bu ilde ittifak partilerinin toplamından beklenenin 0,1 puan üstünde kaldı (Gelman–King artığı; sırası 38.). 2018'de aynı artık +0,5 idi — iki seçimde de sıfıra yakın: seçmen aday oyuyla blok oyunu ayırmıyor. Aday primi 2023: Erdoğan +0,5, Kılıçdaroğlu −0,5 puan (aday oyu − kendi blokunun mv toplamı). Erdoğan blokunun üstüne çıktı, Kılıçdaroğlu altında kaldı.
Üstte partilerin bu ildeki milletvekili oyu değişimi (geçerli oy payı, puan). Altta kapalı-sistem bilanço ve bu bilançoyu üretebilecek en küçük seçmen hareketi: il düzeyinde kim kimden oy aldı sorusuna kestirim değil, alt sınır verilir.
| Kategori | 2018 | 2023 | Fark (puan) |
|---|---|---|---|
| AK Parti | %42,5 | %39,7 | −2,8 |
| MHP | %10,0 | %8,4 | −1,6 |
| YRP | — | %5,7 | +5,7 |
| CHP | %17,7 | %24,0 | +6,2 |
| İYİ | %9,1 | %9,5 | +0,4 |
| HDP/YSP | %6,5 | %5,8 | −0,7 |
| Diğer | %2,2 | %6,9 | +4,7 |
| Yeni seçmen | %12,0 | — | −12,0 |
| Ayrılan | — | %0,0 | +0,0 |
En küçük yer değiştirme. Bu tabloyu üretebilecek en küçük toplam hareket tabanın %17,1'i (yeni seçmen ve ayrılanlar dahil). Bunun içinde parti değiştirmek zorunda olan seçmen en az %5,1'i (Türkiye il ortalaması %10,2; 81 il içinde Kocaeli 69. en oynak il, 1 = en oynak). İkisi de alt sınırdır: gerçek hareket daha büyük olabilir, daha küçük olamaz. En küçük çözümde en büyük akışlar: Yeni seçmen → CHP 5,8 puan; Yeni seçmen → YRP 5,7 puan; AK Parti → Diğer 2,8 puan; MHP → Diğer 1,2 puan. Bu, aynı toplamı veren çözümlerden biridir: kesin olan toplam ve net bilançodur, tek tek akışlar değil.
Sandığın tek başına kanıtladığı (Duncan–Davis alt sınırı): 2018 iktidar seçmeninin 2023'te blokta (AK Parti+MHP+YRP) kalan payı en az %12. Bu sınırlar hiçbir modele dayanmaz; yalnız iki seçimin toplamlarından çıkar.
Geçerli oy payıyla (üstteki çubuklar) en büyük kayıp AK Parti (−8,6 puan), en büyük kazanç CHP (+3,8). Çubuklar geçerli oyu, bilanço ise yeni/ayrılan seçmeni de içeren ortak tabanı paylaştırır; iki sayı bu yüzden bire bir örtüşmez, ikisi de kesindir.
Kırk yıllık kazanan arşivinden bu ilin nasıl aday seçtiği; varsa büyükşehir yarışlarında aday primi (adayın oyu − partisinin taban oyu).
Bu il nasıl aday seçiyor? Kocaeli, kazanan başkanı uzun süre görevde tutan bir il: 1989-2004 sosyal demokrat Sirmen dönemi, 2004'ten bu yana kesintisiz AKP dönemi. Sanayi kenti kimliğine rağmen aday profili teknokrattan çok yerel eşraf ve teşkilat içinden geliyor; Karaosmanoğlu RP'den yetişme kademeli bir kariyerin (belde başkanlığı → il başkanlığı → büyükşehir) ürünü. Son dönemde profil akademisyen-yönetici tipine (Büyükakın) kaydı. İlin yerlisi olmak ve yerel teşkilatta uzun yıllar hizmet fiilen ön koşul görünüyor; 2002'de Sirmen'in milletvekilliğine geçişi gibi devirler dışında başkanlık seçim yenilgisiyle değil aday değişikliğiyle el değiştiriyor.
Kocaeli yerelde salınımlı bir il: 4 kez gelenek değiştirdi. Burada aday ve konjonktür parti etiketinden ağır basıyor; il-özgü prim ölçüsü ulusal ortalamadan çok sapabilir.
2018→2023'te il ulusal dalgayla neredeyse birebir hareket etti (kayıp 5,8 vs 4,4): burada oyu oynatan ulusal gündemdi, yerel bir dinamik eklenmedi.
Cumhurbaşkanlığı yarışında aday etkisi bu ilde sıfıra yakın: seçmen blok oyuyla aday oyunu ayırmıyor.
Parti değiştiren seçmen az: en az %5,1 (ülke il ortalaması %10,2), 69. sıra. Kocaeli oyunu az oynatan, blokları oturmuş bir il; ulusal dalga buraya sönümlenerek gelir.