Bu sayfa Sakarya'nın seçim tarihini tablo olarak değil, dört soruyla okur: il hangi geleneğe yaslanıyor ve bu ne kadar kararlı; 2018→2023'te ulusal dalgadan ne kadar saptı; oy nereye gitti ve bunun ne kadarı kanıtlanabilir; belediyeyi kim, hangi profille kazanıyor. Bütün sayılar YSK il sonuçlarından ve sitenin il modellerinden gelir; il için ayrıca kestirim yapılmaz.
Üstte 1950–2011 genel seçimlerinde ilin oyunun altı siyasi geleneğe dağılımı; altta 1984'ten bugüne belediye başkanlığını kazanan gelenek. Renk parti değil gelenek söyler.
| Yıl | merkez sağ | merkez sol | Millî Görüş/AK Parti | milliyetçi | Kürt siyaseti | diğer |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1957 | 58,9 | 35,9 | — | 5,2 | — | — |
| 1961 | 38,4 | 28,0 | — | 12,4 | — | 21,2 |
| 1965 | 57,3 | 21,1 | — | 6,8 | — | 14,8 |
| 1969 | 53,5 | 28,5 | — | — | — | 18,0 |
| 1973 | 50,1 | 24,7 | 18,2 | — | — | 7,0 |
| 1977 | 44,3 | 36,1 | 10,6 | 4,2 | — | 4,8 |
| 1983 | 49,5 | 27,7 | — | — | — | 22,8 |
| 1987 | 61,3 | 24,5 | 10,6 | — | — | 3,6 |
| 1991 | 53,9 | 22,4 | 23,3 | — | — | 0,5 |
| 1995 | 44,3 | 18,4 | 28,2 | — | — | 9,1 |
| 1999 | 29,1 | 19,3 | 24,4 | 17,6 | — | 9,6 |
| 2002 | 6,2 | 6,9 | 43,8 | 4,8 | — | 38,3 |
| 2007 | 6,1 | 9,2 | 53,1 | 11,4 | — | 20,1 |
| 2011 | — | 16,2 | 61,6 | 15,0 | — | 7,2 |
Belediye başkanlığı 1984–2024. 1963–2024, 10 seçim kaydı · büyükşehir
Kutunun üzerine gelin: kazanan adı ve dönem partisi görünür.
1963'ten 2024'e 10 belediye başkanlığı seçiminin 7'si Millî Görüş/AK Parti geleneğinde: Sakarya bu ölçüyle ağırlıklı bir il (hâkim gelenek payı %70; 81 il içinde 13. sırada, 1 = en kararlı). Belediye 2 kez gelenek değiştirdi; en uzun kesintisiz dönem 7 seçimle Millî Görüş/AK Parti geleneğinin. Son seçimi (2024) Millî Görüş/AK Parti kazandı ve bu, üst üste 7. kazanımı. Daha uzun pencerede (1957–2011, 14 genel seçim) ilin en büyük geleneği merkez sağ: ortalama %32 (Türkiye %29). Ülke ortalamasından en çok ayrıldığı yer merkez sol: −8,3 puan.
Her şeritte 81 ilin dağılımı soluk noktalarla, bu il koyu noktayla, Türkiye ortalaması ince çizgiyle gösterilir. Sıfırın sağı ve solu göstergeye göre açıklanır.
İktidar bloğu (AK Parti+MHP) 2018→2023 milletvekili oyunda bu ilde 7,5 puan kaybetti; Türkiye ortalaması 4,4. Yani Sakarya ulusal dalgadan 3,1 puan daha çok etkilendi (81 il içinde kayıp sırası 14., 1 = en çok kaybeden). 2023 cumhurbaşkanlığında Erdoğan bu ilde ittifak partilerinin toplamından beklenenin 0,2 puan altında kaldı (Gelman–King artığı; sırası 51.). 2018'de aynı artık +0,2 idi — iki seçimde de sıfıra yakın: seçmen aday oyuyla blok oyunu ayırmıyor. Aday primi 2023: Erdoğan +0,5, Kılıçdaroğlu −1,8 puan (aday oyu − kendi blokunun mv toplamı). Erdoğan blokunun üstüne çıktı, Kılıçdaroğlu altında kaldı.
Üstte partilerin bu ildeki milletvekili oyu değişimi (geçerli oy payı, puan). Altta kapalı-sistem bilanço ve bu bilançoyu üretebilecek en küçük seçmen hareketi: il düzeyinde kim kimden oy aldı sorusuna kestirim değil, alt sınır verilir.
| Kategori | 2018 | 2023 | Fark (puan) |
|---|---|---|---|
| AK Parti | %52,7 | %47,3 | −5,4 |
| MHP | %12,4 | %12,0 | −0,3 |
| YRP | — | %5,0 | +5,0 |
| CHP | %12,4 | %16,4 | +4,0 |
| İYİ | %8,5 | %10,9 | +2,4 |
| HDP/YSP | %2,4 | %1,7 | −0,7 |
| Diğer | %2,2 | %6,6 | +4,5 |
| Yeni seçmen | %9,4 | — | −9,4 |
| Ayrılan | — | %0,0 | +0,0 |
En küçük yer değiştirme. Bu tabloyu üretebilecek en küçük toplam hareket tabanın %15,8'i (yeni seçmen ve ayrılanlar dahil). Bunun içinde parti değiştirmek zorunda olan seçmen en az %6,4'ü (Türkiye il ortalaması %10,2; 81 il içinde Sakarya 60. en oynak il, 1 = en oynak). İkisi de alt sınırdır: gerçek hareket daha büyük olabilir, daha küçük olamaz. En küçük çözümde en büyük akışlar: Yeni seçmen → YRP 5,0 puan; Yeni seçmen → CHP 4,0 puan; AK Parti → Diğer 4,0 puan; AK Parti → İYİ 1,4 puan. Bu, aynı toplamı veren çözümlerden biridir: kesin olan toplam ve net bilançodur, tek tek akışlar değil.
Sandığın tek başına kanıtladığı (Duncan–Davis alt sınırı): 2018 iktidar seçmeninin 2023'te blokta (AK Parti+MHP+YRP) kalan payı en az %45. Bu sınırlar hiçbir modele dayanmaz; yalnız iki seçimin toplamlarından çıkar.
Geçerli oy payıyla (üstteki çubuklar) en büyük kayıp AK Parti (−10,9 puan), en büyük kazanç SP → YRP (+2,9). Çubuklar geçerli oyu, bilanço ise yeni/ayrılan seçmeni de içeren ortak tabanı paylaştırır; iki sayı bu yüzden bire bir örtüşmez, ikisi de kesindir.
Kırk yıllık kazanan arşivinden bu ilin nasıl aday seçtiği; varsa büyükşehir yarışlarında aday primi (adayın oyu − partisinin taban oyu).
Bu il nasıl aday seçiyor? Sakarya, 1994'te RP'nin kazanmasından bu yana Türkiye'nin en istikrarlı milli görüş-AKP illerinden biri; 1980'lerde ANAP-SHP salınımı yaşayan Adapazarı, 1994 sonrası bir daha bu çizginin dışına çıkmadı. Aday profili parti teşkilatı ve ilçe belediyeciliği kademelerinden yetişen, muhafazakar tabanla organik bağı olan yerel isimlere dayanıyor. Uzun görev süresi tipik: Aziz Duran üç seçim üst üste kazandı ve 1999 depremi sonrası kentin yeniden kuruluşunu yönetti; 2000'de kurulan büyükşehir statüsü bu sürekliliği pekiştirdi. Yarışın asıl belirleyicisi genel seçim değil, iktidar partisinin aday tercihi görünümünde.
Sakarya yerelde ağırlıklı ama kapalı olmayan bir il: 7/10 seçim Millî Görüş/AK Parti; 2 el değişimi.
İktidar bloğu bu ilde ulusal ortalamadan 3,1 puan daha çok kaybetti; 2023'te kaymanın yoğunlaştığı illerden biri.
Cumhurbaşkanlığı yarışında aday etkisi bu ilde sıfıra yakın: seçmen blok oyuyla aday oyunu ayırmıyor.
Parti değiştiren seçmen ülke ortalamasına yakın: en az %6,4 (ortalama %10,2); Sakarya bu ölçüde ne kale ne oynak, ortalama bir il.