Bu sayfa Adıyaman'ın seçim tarihini tablo olarak değil, dört soruyla okur: il hangi geleneğe yaslanıyor ve bu ne kadar kararlı; 2018→2023'te ulusal dalgadan ne kadar saptı; oy nereye gitti ve bunun ne kadarı kanıtlanabilir; belediyeyi kim, hangi profille kazanıyor. Bütün sayılar YSK il sonuçlarından ve sitenin il modellerinden gelir; il için ayrıca kestirim yapılmaz.
Üstte 1950–2011 genel seçimlerinde ilin oyunun altı siyasi geleneğe dağılımı; altta 1984'ten bugüne belediye başkanlığını kazanan gelenek. Renk parti değil gelenek söyler.
| Yıl | merkez sağ | merkez sol | Millî Görüş/AK Parti | milliyetçi | Kürt siyaseti | diğer |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1957 | 49,8 | 49,9 | — | 0,3 | — | — |
| 1961 | 2,9 | 37,5 | — | 10,7 | — | 48,9 |
| 1965 | 41,8 | 26,7 | — | — | — | 31,5 |
| 1969 | 28,1 | 31,2 | — | — | — | 40,7 |
| 1973 | 31,6 | 33,2 | 22,4 | — | — | 12,8 |
| 1977 | 28,7 | 41,9 | 19,2 | 5,1 | — | 5,1 |
| 1983 | 37,6 | 31,1 | — | — | — | 31,2 |
| 1987 | 56,0 | 28,9 | 11,4 | — | — | 3,7 |
| 1991 | 43,8 | 28,5 | 24,1 | — | — | 3,6 |
| 1995 | 33,3 | 13,8 | 32,6 | — | — | 20,4 |
| 1999 | 27,4 | 6,3 | 27,5 | 10,6 | — | 28,1 |
| 2002 | 9,8 | 13,4 | 41,4 | 4,8 | — | 30,7 |
| 2007 | 3,5 | 13,9 | 65,3 | 5,2 | — | 12,0 |
| 2011 | — | 16,6 | 67,3 | 4,6 | — | 11,5 |
Belediye başkanlığı 1984–2024. 1984–2024, 9 seçim kaydı
Kutunun üzerine gelin: kazanan adı ve dönem partisi görünür.
1984'ten 2024'e 9 belediye başkanlığı seçiminin 6'sı Millî Görüş/AK Parti geleneğinde: Adıyaman bu ölçüyle ağırlıklı bir il (hâkim gelenek payı %67; 81 il içinde 14. sırada, 1 = en kararlı). Belediye 3 kez gelenek değiştirdi; en uzun kesintisiz dönem 6 seçimle Millî Görüş/AK Parti geleneğinin. Son seçimi (2024) merkez sol kazandı; bir önceki seçimden el değiştirmişti. Daha uzun pencerede (1957–2011, 14 genel seçim) ilin en büyük geleneği Millî Görüş/AK Parti: ortalama %32 (Türkiye %22). Ülke ortalamasından en çok ayrıldığı yer Millî Görüş/AK Parti: +9,7 puan.
Her şeritte 81 ilin dağılımı soluk noktalarla, bu il koyu noktayla, Türkiye ortalaması ince çizgiyle gösterilir. Sıfırın sağı ve solu göstergeye göre açıklanır.
İktidar bloğu (AK Parti+MHP) 2018→2023 milletvekili oyunda bu ilde 3,0 puan kaybetti; Türkiye ortalaması 4,4. Yani Adıyaman ulusal dalgadan 1,5 puan daha az etkilendi (81 il içinde kayıp sırası 56., 1 = en çok kaybeden). 2023 cumhurbaşkanlığında Erdoğan bu ilde ittifak partilerinin toplamından beklenenin 4,4 puan üstünde kaldı (Gelman–King artığı; sırası 4.). 2018'de aynı artık +4,6 idi — iki seçimde de aynı yönde: aday etkisi bu ilde kalıcı. 2018'de HDP oyu %15,4: bu ilde blok hesapları Kürt siyasi hareketinin ağırlığı dikkate alınmadan okunmamalı.
Üstte partilerin bu ildeki milletvekili oyu değişimi (geçerli oy payı, puan). Altta kapalı-sistem bilanço ve bu bilançoyu üretebilecek en küçük seçmen hareketi: il düzeyinde kim kimden oy aldı sorusuna kestirim değil, alt sınır verilir.
| Kategori | 2018 | 2023 | Fark (puan) |
|---|---|---|---|
| AK Parti | %55,1 | %48,2 | −6,9 |
| MHP | %9,1 | %4,0 | −5,2 |
| YRP | — | %4,4 | +4,4 |
| CHP | %12,1 | %17,3 | +5,2 |
| İYİ | %5,3 | %0,1 | −5,2 |
| HDP/YSP | %15,4 | %11,1 | −4,3 |
| Diğer | %3,0 | %7,3 | +4,3 |
| Yeni seçmen | %0,0 | — | +0,0 |
| Ayrılan | — | %7,8 | +7,8 |
En küçük yer değiştirme. Bu tabloyu üretebilecek en küçük toplam hareket tabanın %21,6'sı (yeni seçmen ve ayrılanlar dahil). Bunun içinde parti değiştirmek zorunda olan seçmen en az %13,8'i (Türkiye il ortalaması %10,2; 81 il içinde Adıyaman 23. en oynak il, 1 = en oynak). İkisi de alt sınırdır: gerçek hareket daha büyük olabilir, daha küçük olamaz. En küçük çözümde en büyük akışlar: AK Parti → Ayrılan 6,9 puan; MHP → CHP 5,2 puan; İYİ → Diğer 4,3 puan; HDP/YSP → YRP 3,5 puan. Bu, aynı toplamı veren çözümlerden biridir: kesin olan toplam ve net bilançodur, tek tek akışlar değil.
Sandığın tek başına kanıtladığı (Duncan–Davis alt sınırı): 2018 iktidar seçmeninin 2023'te blokta (AK Parti+MHP+YRP) kalan payı en az %32. Bu sınırlar hiçbir modele dayanmaz; yalnız iki seçimin toplamlarından çıkar.
Kapalı sistemde 2023 seçmen kitlesi 2018'e göre %7,8 küçüldü (göç/kayıt kaybı); bilanço bunu 'Ayrılan' satırında taşır.
Geçerli oy payıyla (üstteki çubuklar) en büyük kayıp İYİ (−5,1 puan), en büyük kazanç CHP (+6,7). Çubuklar geçerli oyu, bilanço ise yeni/ayrılan seçmeni de içeren ortak tabanı paylaştırır; iki sayı bu yüzden bire bir örtüşmez, ikisi de kesindir.
Kırk yıllık kazanan arşivinden bu ilin nasıl aday seçtiği; varsa büyükşehir yarışlarında aday primi (adayın oyu − partisinin taban oyu).
Bu il nasıl aday seçiyor? Adıyaman merkez, Türkiye'nin en istikrarlı merkez sağ-muhafazakâr il merkezlerinden biri olarak 1994-2024 arasında otuz yıl kesintisiz Millî Görüş çizgisi (RP/FP) ve ardından AKP tarafından yönetilmiştir. 1989-1994 SHP dönemi bu seride tek sosyal demokrat parantezdir. 2024'te CHP adayı Abdurrahman Tutdere'nin kazanması, 6 Şubat 2023 depremlerinin ağır etkilediği ilde uzun süreli parti hâkimiyetinin sona erdiği dikkat çekici bir kırılma olmuştur; Yeniden Refah'ın %13,7'lik oyu muhafazakâr tabandaki bölünmeye işaret etmektedir. Kürt siyasi hareketi partileri bu il merkezinde başkanlık kazanmamıştır.
Deprem, maruziyeti ilden ile değişen tek büyük şok; bu il 11 afet ilinden biri.
Resmî hasar tespitlerine göre Adıyaman'da hasar oranı %8,9. Deprem illerinde iktidar bloğunun 2018→2023 mv kaybı ortalama 4,1 puan, diğer illerde 4,5; Adıyaman'de 3,0. Doz-tepki modelinde (2018 tabanı ve Kürt oyu kontrollü, HC3) hasar katsayısı −0,18 (p=.033): hasar arttıkça kayıp azalıyor — cezalandırma değil, toparlanma/bağlılık örüntüsü. Model ayrıntısı ve plasebo testi: Analiz.
Adıyaman yerelde ağırlıklı ama kapalı olmayan bir il: 6/9 seçim Millî Görüş/AK Parti; 3 el değişimi.
2018→2023'te il ulusal dalgayla neredeyse birebir hareket etti (kayıp 3,0 vs 4,4): burada oyu oynatan ulusal gündemdi, yerel bir dinamik eklenmedi.
Erdoğan'ın kişisel etkisi bu ilde iki seçimde de aynı yönde (+4,6 → +4,4): aday partisinden güçlü — il için kalıcı bir örüntü.
Parti değiştiren seçmen ülke ortalamasına yakın: en az %13,8 (ortalama %10,2); Adıyaman bu ölçüde ne kale ne oynak, ortalama bir il.
Deprem ili: hasar oranı %8,9. Türkiye genelinde hasar arttıkça iktidar kaybı azaldı (doz katsayısı −0,18, p=.033); Adıyaman bu örüntüye uyuyor (kaybı 3,0, deprem dışı iller ort. 4,5).
2024 yerel seçiminde belediye el değiştirdi: 2023'teki ulusal tablo yerelde bir yıl içinde farklı bir sonuç üretti.