Bu sayfa Batman'ın seçim tarihini tablo olarak değil, dört soruyla okur: il hangi geleneğe yaslanıyor ve bu ne kadar kararlı; 2018→2023'te ulusal dalgadan ne kadar saptı; oy nereye gitti ve bunun ne kadarı kanıtlanabilir; belediyeyi kim, hangi profille kazanıyor. Bütün sayılar YSK il sonuçlarından ve sitenin il modellerinden gelir; il için ayrıca kestirim yapılmaz.
Üstte 1950–2011 genel seçimlerinde ilin oyunun altı siyasi geleneğe dağılımı; altta 1984'ten bugüne belediye başkanlığını kazanan gelenek. Renk parti değil gelenek söyler.
| Yıl | merkez sağ | merkez sol | Millî Görüş/AK Parti | milliyetçi | Kürt siyaseti | diğer |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1991 | 29,7 | 52,0 | 14,9 | — | — | 3,4 |
| 1995 | 29,8 | 3,2 | 25,8 | — | — | 41,2 |
| 1999 | 24,6 | 2,4 | 13,9 | 2,1 | — | 57,0 |
| 2002 | 9,6 | 6,9 | 20,6 | 2,0 | — | 60,9 |
| 2007 | 5,8 | 3,9 | 46,4 | 0,9 | — | 43,0 |
| 2011 | — | 6,7 | 37,1 | 0,6 | — | 55,6 |
Belediye başkanlığı 1984–2024. 1984–2024, 9 seçim kaydı
Kutunun üzerine gelin: kazanan adı ve dönem partisi görünür.
1984'ten 2024'e 9 belediye başkanlığı seçiminin 5'i Kürt siyaseti geleneğinde: Batman bu ölçüyle ağırlıklı bir il (hâkim gelenek payı %56; 81 il içinde 33. sırada, 1 = en kararlı). Belediye 4 kez gelenek değiştirdi; en uzun kesintisiz dönem 4 seçimle Kürt siyaseti geleneğinin. Son seçimi (2024) Kürt siyaseti kazandı ve bu, üst üste 4. kazanımı. Daha uzun pencerede (1991–2011, 6 genel seçim) ilin en büyük geleneği diğer: ortalama %46 (Türkiye %13). Ülke ortalamasından en çok ayrıldığı yer diğer: +32,9 puan.
Her şeritte 81 ilin dağılımı soluk noktalarla, bu il koyu noktayla, Türkiye ortalaması ince çizgiyle gösterilir. Sıfırın sağı ve solu göstergeye göre açıklanır.
İktidar bloğu (AK Parti+MHP) 2018→2023 milletvekili oyunda bu ilde −5,5 puan kaybetti; Türkiye ortalaması 4,4. Yani Batman ulusal dalgadan 10,0 puan daha az etkilendi (81 il içinde kayıp sırası 80., 1 = en çok kaybeden). 2023 cumhurbaşkanlığında Erdoğan bu ilde ittifak partilerinin toplamından beklenenin 0,4 puan altında kaldı (Gelman–King artığı; sırası 55.). 2018'de aynı artık +6,1 idi — yön ya da büyüklük değişti; aday etkisi bu ilde kararlı değil. 2018'de HDP oyu %62,1: bu ilde blok hesapları Kürt siyasi hareketinin ağırlığı dikkate alınmadan okunmamalı.
Üstte partilerin bu ildeki milletvekili oyu değişimi (geçerli oy payı, puan). Altta kapalı-sistem bilanço ve bu bilançoyu üretebilecek en küçük seçmen hareketi: il düzeyinde kim kimden oy aldı sorusuna kestirim değil, alt sınır verilir.
| Kategori | 2018 | 2023 | Fark (puan) |
|---|---|---|---|
| AK Parti | %21,4 | %29,1 | +7,7 |
| MHP | %1,0 | %1,5 | +0,4 |
| YRP | — | %1,1 | +1,1 |
| CHP | %1,6 | %8,4 | +6,9 |
| İYİ | %1,0 | %0,1 | −0,9 |
| HDP/YSP | %53,4 | %57,6 | +4,2 |
| Diğer | %7,5 | %2,1 | −5,4 |
| Yeni seçmen | %14,0 | — | −14,0 |
| Ayrılan | — | %0,0 | +0,0 |
En küçük yer değiştirme. Bu tabloyu üretebilecek en küçük toplam hareket tabanın %20,3'ü (yeni seçmen ve ayrılanlar dahil). Bunun içinde parti değiştirmek zorunda olan seçmen en az %6,3'ü (Türkiye il ortalaması %10,2; 81 il içinde Batman 62. en oynak il, 1 = en oynak). İkisi de alt sınırdır: gerçek hareket daha büyük olabilir, daha küçük olamaz. En küçük çözümde en büyük akışlar: Yeni seçmen → AK Parti 7,7 puan; Yeni seçmen → CHP 4,8 puan; Diğer → HDP/YSP 4,2 puan; Diğer → CHP 1,2 puan. Bu, aynı toplamı veren çözümlerden biridir: kesin olan toplam ve net bilançodur, tek tek akışlar değil.
Sandığın tek başına kanıtladığı (Duncan–Davis alt sınırı): 2018 HDP tabanının YSP'ye giden payı en az %21. Bu sınırlar hiçbir modele dayanmaz; yalnız iki seçimin toplamlarından çıkar.
Geçerli oy payıyla (üstteki çubuklar) en büyük kayıp HDP → YSP (−4,5 puan), en büyük kazanç CHP (+6,6). Çubuklar geçerli oyu, bilanço ise yeni/ayrılan seçmeni de içeren ortak tabanı paylaştırır; iki sayı bu yüzden bire bir örtüşmez, ikisi de kesindir.
Kırk yıllık kazanan arşivinden bu ilin nasıl aday seçtiği; varsa büyükşehir yarışlarında aday primi (adayın oyu − partisinin taban oyu).
Bu il nasıl aday seçiyor? Batman 1990'da il olmadan önce ANAP'lı Ataullah Hamidi'nin on yıllık ilçe başkanlığıyla merkez sağ bir profil taşımış, 1994'te RP kısa bir dönem kazanmıştır. 1999'dan itibaren altı seçim üst üste Kürt siyasi hareketinin dönem partileri (HADEP, DEHAP destekli SHP, DTP, BDP, HDP, DEM Parti) kazanmış ve Batman bu çizginin en yüksek oy oranlarına ulaştığı illerden biri olmuştur (2004'te %73, 2019'da %66). Parti geleneği aynı kalırken adayın her seçimde değişmesi, kişisel değil örgütsel sürekliliğe dayalı bir model ortaya koymaktadır. 2014 sonrası eş başkanlık pratiği ve 2024'te kadın başkan seçilmesi, hareketin cinsiyet kotası politikalarını yansıtmaktadır. 2016 ve 2019 sonrasında seçilmiş başkanların yerine İçişleri Bakanlığı görevlendirmeleri yapılmıştır.
Batman yerelde salınımlı bir il: 4 kez gelenek değiştirdi. Burada aday ve konjonktür parti etiketinden ağır basıyor; il-özgü prim ölçüsü ulusal ortalamadan çok sapabilir.
İktidar bloğu bu ilde ulusal ortalamadan 10,0 puan daha az kaybetti; il, 2023'te iktidar açısından tampon işlevi gördü.
Parti değiştiren seçmen ülke ortalamasına yakın: en az %6,3 (ortalama %10,2); Batman bu ölçüde ne kale ne oynak, ortalama bir il.