Bu sayfa Şanlıurfa'nın seçim tarihini tablo olarak değil, dört soruyla okur: il hangi geleneğe yaslanıyor ve bu ne kadar kararlı; 2018→2023'te ulusal dalgadan ne kadar saptı; oy nereye gitti ve bunun ne kadarı kanıtlanabilir; belediyeyi kim, hangi profille kazanıyor. Bütün sayılar YSK il sonuçlarından ve sitenin il modellerinden gelir; il için ayrıca kestirim yapılmaz.
Üstte 1950–2011 genel seçimlerinde ilin oyunun altı siyasi geleneğe dağılımı; altta 1984'ten bugüne belediye başkanlığını kazanan gelenek. Renk parti değil gelenek söyler.
| Yıl | merkez sağ | merkez sol | Millî Görüş/AK Parti | milliyetçi | Kürt siyaseti | diğer |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1950 | 51,9 | 48,1 | — | — | — | — |
| 1957 | 45,4 | 52,1 | — | 2,5 | — | — |
| 1961 | 20,6 | 42,9 | — | 6,1 | — | 30,4 |
| 1965 | 34,9 | 30,6 | — | — | — | 34,5 |
| 1969 | 43,5 | 22,5 | — | — | — | 34,0 |
| 1973 | 50,6 | 29,0 | 17,6 | — | — | 2,9 |
| 1977 | 32,9 | 33,5 | 19,5 | 6,0 | — | 8,1 |
| 1983 | 34,5 | 27,6 | — | — | — | 38,0 |
| 1987 | 54,5 | 21,8 | 11,9 | — | — | 11,8 |
| 1991 | 56,2 | 22,6 | 17,9 | — | — | 3,2 |
| 1995 | 42,1 | 4,2 | 26,2 | — | — | 27,5 |
| 1999 | 37,8 | 4,6 | 21,4 | 8,5 | — | 27,7 |
| 2002 | 16,5 | 9,9 | 22,9 | 7,9 | — | 42,8 |
| 2007 | 6,3 | 4,8 | 59,8 | 5,4 | — | 23,8 |
| 2011 | — | 3,2 | 63,5 | 3,3 | — | 30,0 |
Belediye başkanlığı 1984–2024. 1984–2024, 9 seçim kaydı · büyükşehir
Kutunun üzerine gelin: kazanan adı ve dönem partisi görünür.
1984'ten 2024'e 9 belediye başkanlığı seçiminin 8'i Millî Görüş/AK Parti geleneğinde: Şanlıurfa bu ölçüyle bir kale (hâkim gelenek payı %89; 81 il içinde 3. sırada, 1 = en kararlı). Belediye 2 kez gelenek değiştirdi; en uzun kesintisiz dönem 5 seçimle Millî Görüş/AK Parti geleneğinin. Son seçimi (2024) Millî Görüş/AK Parti kazandı ve bu, üst üste 3. kazanımı. Daha uzun pencerede (1950–2011, 15 genel seçim) ilin en büyük geleneği merkez sağ: ortalama %29 (Türkiye %29). Ülke ortalamasından en çok ayrıldığı yer merkez sol: −12,2 puan.
Her şeritte 81 ilin dağılımı soluk noktalarla, bu il koyu noktayla, Türkiye ortalaması ince çizgiyle gösterilir. Sıfırın sağı ve solu göstergeye göre açıklanır.
İktidar bloğu (AK Parti+MHP) 2018→2023 milletvekili oyunda bu ilde 6,6 puan kaybetti; Türkiye ortalaması 4,4. Yani Şanlıurfa ulusal dalgadan 2,2 puan daha çok etkilendi (81 il içinde kayıp sırası 19., 1 = en çok kaybeden). 2023 cumhurbaşkanlığında Erdoğan bu ilde ittifak partilerinin toplamından beklenenin 6,3 puan üstünde kaldı (Gelman–King artığı; sırası 3.). 2018'de aynı artık +4,3 idi — iki seçimde de aynı yönde: aday etkisi bu ilde kalıcı. Aday primi 2023: Erdoğan +6,7, Kılıçdaroğlu −1,3 puan (aday oyu − kendi blokunun mv toplamı). Erdoğan blokunun üstüne çıktı, Kılıçdaroğlu altında kaldı. 2018'de HDP oyu %28,9: bu ilde blok hesapları Kürt siyasi hareketinin ağırlığı dikkate alınmadan okunmamalı.
Üstte partilerin bu ildeki milletvekili oyu değişimi (geçerli oy payı, puan). Altta kapalı-sistem bilanço ve bu bilançoyu üretebilecek en küçük seçmen hareketi: il düzeyinde kim kimden oy aldı sorusuna kestirim değil, alt sınır verilir.
| Kategori | 2018 | 2023 | Fark (puan) |
|---|---|---|---|
| AK Parti | %47,1 | %43,0 | −4,1 |
| MHP | %8,3 | %9,4 | +1,1 |
| YRP | — | %2,9 | +2,9 |
| CHP | %3,5 | %8,0 | +4,6 |
| İYİ | %1,7 | %4,6 | +2,9 |
| HDP/YSP | %25,9 | %24,8 | −1,1 |
| Diğer | %3,0 | %7,3 | +4,2 |
| Yeni seçmen | %10,5 | — | −10,5 |
| Ayrılan | — | %0,0 | +0,0 |
En küçük yer değiştirme. Bu tabloyu üretebilecek en küçük toplam hareket tabanın %15,8'i (yeni seçmen ve ayrılanlar dahil). Bunun içinde parti değiştirmek zorunda olan seçmen en az %5,2'si (Türkiye il ortalaması %10,2; 81 il içinde Şanlıurfa 68. en oynak il, 1 = en oynak). İkisi de alt sınırdır: gerçek hareket daha büyük olabilir, daha küçük olamaz. En küçük çözümde en büyük akışlar: Yeni seçmen → Diğer 4,2 puan; AK Parti → CHP 4,1 puan; Yeni seçmen → İYİ 2,9 puan; Yeni seçmen → YRP 1,9 puan. Bu, aynı toplamı veren çözümlerden biridir: kesin olan toplam ve net bilançodur, tek tek akışlar değil.
Sandığın tek başına kanıtladığı (Duncan–Davis alt sınırı): 2018 iktidar seçmeninin 2023'te blokta (AK Parti+MHP+YRP) kalan payı en az %19. Bu sınırlar hiçbir modele dayanmaz; yalnız iki seçimin toplamlarından çıkar.
Geçerli oy payıyla (üstteki çubuklar) en büyük kayıp AK Parti (−9,7 puan), en büyük kazanç CHP (+4,2). Çubuklar geçerli oyu, bilanço ise yeni/ayrılan seçmeni de içeren ortak tabanı paylaştırır; iki sayı bu yüzden bire bir örtüşmez, ikisi de kesindir.
Kırk yıllık kazanan arşivinden bu ilin nasıl aday seçtiği; varsa büyükşehir yarışlarında aday primi (adayın oyu − partisinin taban oyu).
Bu il nasıl aday seçiyor? Şanlıurfa 1984'ten bu yana ağırlıklı olarak muhafazakâr-sağ partilerin kazandığı bir ildir: 1984-1999 arası Millî Görüş çizgisi (RP/FP), 2004-2019 arası AKP (2009'da bağımsız Fakıbaba parantezi), 2024'te ise Yeniden Refah Partisi kazanmıştır. İl 2014'te büyükşehir statüsüne geçmiş, ilk büyükşehir başkanı eski vali Celalettin Güvenç olmuştur. Görevdeki başkanın milletvekilliğine geçmesi ve yerine meclis oyuyla başkan seçilmesi iki kez yaşanmıştır (1991, 2015). Kürt siyasi hareketi partileri bu ilde il merkezi/büyükşehir başkanlığı kazanmamıştır; 2024 sonucu, Millî Görüş geleneğinin kentteki tarihsel tabanının sürekliliği bağlamında değerlendirilmektedir.
Deprem, maruziyeti ilden ile değişen tek büyük şok; bu il 11 afet ilinden biri.
Resmî hasar tespitlerine göre Şanlıurfa'da hasar oranı %28,4. Deprem illerinde iktidar bloğunun 2018→2023 mv kaybı ortalama 4,1 puan, diğer illerde 4,5; Şanlıurfa'de 6,6. Doz-tepki modelinde (2018 tabanı ve Kürt oyu kontrollü, HC3) hasar katsayısı −0,18 (p=.033): hasar arttıkça kayıp azalıyor — cezalandırma değil, toparlanma/bağlılık örüntüsü. Model ayrıntısı ve plasebo testi: Analiz.
Şanlıurfa yerel siyasette bir kale: kırk yılda 8/9 seçim tek gelenekte. Bu tür illerde başkanlık yarışı partiler arası değil, hâkim geleneğin içinde (aday seçimi, hizip) kazanılır.
İktidar bloğu bu ilde ulusal ortalamadan 2,2 puan daha çok kaybetti; 2023'te kaymanın yoğunlaştığı illerden biri.
Erdoğan'ın kişisel etkisi bu ilde iki seçimde de aynı yönde (+4,3 → +6,3): aday partisinden güçlü — il için kalıcı bir örüntü.
Parti değiştiren seçmen az: en az %5,2 (ülke il ortalaması %10,2), 68. sıra. Şanlıurfa oyunu az oynatan, blokları oturmuş bir il; ulusal dalga buraya sönümlenerek gelir.
Deprem ili: hasar oranı %28,4. Türkiye genelinde hasar arttıkça iktidar kaybı azaldı (doz katsayısı −0,18, p=.033); Şanlıurfa bu örüntüye uymuyor (kaybı 6,6, deprem dışı iller ort. 4,5).