Bu sayfa Siirt'in seçim tarihini tablo olarak değil, dört soruyla okur: il hangi geleneğe yaslanıyor ve bu ne kadar kararlı; 2018→2023'te ulusal dalgadan ne kadar saptı; oy nereye gitti ve bunun ne kadarı kanıtlanabilir; belediyeyi kim, hangi profille kazanıyor. Bütün sayılar YSK il sonuçlarından ve sitenin il modellerinden gelir; il için ayrıca kestirim yapılmaz.
Üstte 1950–2011 genel seçimlerinde ilin oyunun altı siyasi geleneğe dağılımı; altta 1984'ten bugüne belediye başkanlığını kazanan gelenek. Renk parti değil gelenek söyler.
| Yıl | merkez sağ | merkez sol | Millî Görüş/AK Parti | milliyetçi | Kürt siyaseti | diğer |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1950 | 59,0 | 41,0 | — | — | — | — |
| 1957 | 49,5 | 49,8 | — | 0,7 | — | — |
| 1961 | — | 47,7 | — | — | — | 52,3 |
| 1965 | 36,7 | 35,8 | — | 2,0 | — | 25,6 |
| 1969 | 25,3 | 18,5 | — | — | — | 56,1 |
| 1973 | 27,4 | 14,2 | 9,5 | — | — | 48,9 |
| 1977 | 17,2 | 15,9 | 22,0 | 0,6 | — | 44,3 |
| 1983 | 34,2 | 29,5 | — | — | — | 36,3 |
| 1987 | 50,8 | 22,1 | 24,1 | — | — | 3,0 |
| 1991 | 34,5 | 38,4 | 19,1 | — | — | 8,0 |
| 1995 | 24,3 | 10,6 | 28,0 | — | — | 37,1 |
| 1999 | 34,7 | 5,1 | 13,4 | 5,0 | — | 41,9 |
| 2002 | 4,8 | 8,9 | 17,6 | 7,1 | — | 61,6 |
| 2007 | 2,9 | 3,5 | 48,8 | 2,8 | — | 42,1 |
| 2011 | — | 2,9 | 48,0 | 1,2 | — | 47,9 |
Belediye başkanlığı 1984–2024. 1984–2024, 9 seçim kaydı
Kutunun üzerine gelin: kazanan adı ve dönem partisi görünür.
1984'ten 2024'e 9 belediye başkanlığı seçiminin 5'i Kürt siyaseti geleneğinde: Siirt bu ölçüyle ağırlıklı bir il (hâkim gelenek payı %56; 81 il içinde 33. sırada, 1 = en kararlı). Belediye 5 kez gelenek değiştirdi; en uzun kesintisiz dönem 4 seçimle Kürt siyaseti geleneğinin. Son seçimi (2024) Kürt siyaseti kazandı ve bu, üst üste 4. kazanımı. Daha uzun pencerede (1950–2011, 15 genel seçim) ilin en büyük geleneği diğer: ortalama %34 (Türkiye %13). Ülke ortalamasından en çok ayrıldığı yer diğer: +21,0 puan.
Her şeritte 81 ilin dağılımı soluk noktalarla, bu il koyu noktayla, Türkiye ortalaması ince çizgiyle gösterilir. Sıfırın sağı ve solu göstergeye göre açıklanır.
İktidar bloğu (AK Parti+MHP) 2018→2023 milletvekili oyunda bu ilde 1,5 puan kaybetti; Türkiye ortalaması 4,4. Yani Siirt ulusal dalgadan 3,0 puan daha az etkilendi (81 il içinde kayıp sırası 68., 1 = en çok kaybeden). 2023 cumhurbaşkanlığında Erdoğan bu ilde ittifak partilerinin toplamından beklenenin 0,5 puan üstünde kaldı (Gelman–King artığı; sırası 30.). 2018'de aynı artık +1,5 idi — yön ya da büyüklük değişti; aday etkisi bu ilde kararlı değil. Aday primi 2023: Erdoğan +0,5, Kılıçdaroğlu +0,4 puan (aday oyu − kendi blokunun mv toplamı). İki aday da kendi bloğunun üstüne çıktı. 2018'de HDP oyu %51,1: bu ilde blok hesapları Kürt siyasi hareketinin ağırlığı dikkate alınmadan okunmamalı.
Üstte partilerin bu ildeki milletvekili oyu değişimi (geçerli oy payı, puan). Altta kapalı-sistem bilanço ve bu bilançoyu üretebilecek en küçük seçmen hareketi: il düzeyinde kim kimden oy aldı sorusuna kestirim değil, alt sınır verilir.
| Kategori | 2018 | 2023 | Fark (puan) |
|---|---|---|---|
| AK Parti | %36,3 | %35,9 | −0,3 |
| MHP | %3,3 | %3,9 | +0,6 |
| YRP | — | %1,2 | +1,2 |
| CHP | %2,4 | %7,7 | +5,4 |
| İYİ | %1,5 | %1,5 | +0,0 |
| HDP/YSP | %47,5 | %46,6 | −0,9 |
| Diğer | %2,1 | %3,1 | +1,0 |
| Yeni seçmen | %7,0 | — | −7,0 |
| Ayrılan | — | %0,0 | +0,0 |
En küçük yer değiştirme. Bu tabloyu üretebilecek en küçük toplam hareket tabanın %8,2'si (yeni seçmen ve ayrılanlar dahil). Bunun içinde parti değiştirmek zorunda olan seçmen en az %1,2'si (Türkiye il ortalaması %10,2; 81 il içinde Siirt 79. en oynak il, 1 = en oynak). İkisi de alt sınırdır: gerçek hareket daha büyük olabilir, daha küçük olamaz. En küçük çözümde en büyük akışlar: Yeni seçmen → CHP 4,2 puan; Yeni seçmen → YRP 1,2 puan; Yeni seçmen → Diğer 1,0 puan; HDP/YSP → CHP 0,9 puan. Bu, aynı toplamı veren çözümlerden biridir: kesin olan toplam ve net bilançodur, tek tek akışlar değil.
Bu ilde bloklar %50'nin altında kaldığı için iki seçimin toplamları tek başına "kim kimden aldı" sorusunu sınırlamıyor (Duncan–Davis alt sınırı sıfır); il için oy geçişi iddiaları ancak yukarıdaki alt sınır çözümü ve ulusal modelle birlikte okunabilir.
Geçerli oy payıyla (üstteki çubuklar) en büyük kayıp HDP → YSP (−4,5 puan), en büyük kazanç CHP (+5,2). Çubuklar geçerli oyu, bilanço ise yeni/ayrılan seçmeni de içeren ortak tabanı paylaştırır; iki sayı bu yüzden bire bir örtüşmez, ikisi de kesindir.
Kırk yıllık kazanan arşivinden bu ilin nasıl aday seçtiği; varsa büyükşehir yarışlarında aday primi (adayın oyu − partisinin taban oyu).
Bu il nasıl aday seçiyor? Siirt il merkezi 1984-1994 arasında ANAP, SHP ve RP arasında dönüşümlü, adayın kişisel-yerel ağırlığının belirleyici olduğu rekabetçi bir yapı sergilemiştir; Fahri Çeliker'in 1989'da ANAP, 1994'te RP adayı olarak yarışması bu esnekliğin örneğidir. 1999'da HADEP'in kazanmasıyla Kürt siyasi hareketi kentte ilk kez belediyeyi almış, 2004'te AKP'nin %53'le kazandığı tek aralık yaşanmış, 2009'dan itibaren DTP-BDP-HDP-DEM Parti çizgisi dört seçimi üst üste ancak Batman'a göre daha dar farklarla (%49 bandında) kazanmıştır. Bu tablo Siirt'i, iki bloğun görece dengeli yarıştığı bir il olarak konumlandırmaktadır. 2016, 2020 ve 2024 sonrasında seçilmiş başkanların yerine İçişleri Bakanlığı görevlendirmeleri yapılmıştır.
Siirt yerelde salınımlı bir il: 5 kez gelenek değiştirdi. Burada aday ve konjonktür parti etiketinden ağır basıyor; il-özgü prim ölçüsü ulusal ortalamadan çok sapabilir.
İktidar bloğu bu ilde ulusal ortalamadan 3,0 puan daha az kaybetti; il, 2023'te iktidar açısından tampon işlevi gördü.
Parti değiştiren seçmen az: en az %1,2 (ülke il ortalaması %10,2), 79. sıra. Siirt oyunu az oynatan, blokları oturmuş bir il; ulusal dalga buraya sönümlenerek gelir.