Bu sayfa Aydın'ın seçim tarihini tablo olarak değil, dört soruyla okur: il hangi geleneğe yaslanıyor ve bu ne kadar kararlı; 2018→2023'te ulusal dalgadan ne kadar saptı; oy nereye gitti ve bunun ne kadarı kanıtlanabilir; belediyeyi kim, hangi profille kazanıyor. Bütün sayılar YSK il sonuçlarından ve sitenin il modellerinden gelir; il için ayrıca kestirim yapılmaz.
Üstte 1950–2011 genel seçimlerinde ilin oyunun altı siyasi geleneğe dağılımı; altta 1984'ten bugüne belediye başkanlığını kazanan gelenek. Renk parti değil gelenek söyler.
| Yıl | merkez sağ | merkez sol | Millî Görüş/AK Parti | milliyetçi | Kürt siyaseti | diğer |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1950 | 89,6 | 7,1 | — | 3,3 | — | — |
| 1957 | 60,8 | 37,1 | — | 2,2 | — | — |
| 1961 | 64,4 | 30,9 | — | 3,8 | — | 0,9 |
| 1965 | 72,3 | 21,0 | — | 3,0 | — | 3,7 |
| 1969 | 62,4 | 26,0 | — | — | — | 11,6 |
| 1973 | 63,5 | 30,1 | 3,0 | — | — | 3,4 |
| 1977 | 51,7 | 38,5 | 2,8 | 2,9 | — | 4,2 |
| 1983 | 40,2 | 29,6 | — | — | — | 30,2 |
| 1987 | 62,6 | 32,1 | 3,1 | — | — | 2,3 |
| 1991 | 63,5 | 29,3 | 6,7 | — | — | 0,5 |
| 1995 | 51,2 | 26,4 | 8,7 | — | — | 13,7 |
| 1999 | 31,1 | 29,1 | 4,9 | 19,9 | — | 15,1 |
| 2002 | 19,8 | 20,7 | 18,3 | 12,0 | — | 29,2 |
| 2007 | 9,9 | 24,4 | 29,2 | 25,9 | — | 10,6 |
| 2011 | — | 38,1 | 35,5 | 18,2 | — | 8,2 |
Belediye başkanlığı 1984–2024. 1984–2024, 9 seçim kaydı · büyükşehir
Kutunun üzerine gelin: kazanan adı ve dönem partisi görünür.
1984'ten 2024'e 9 belediye başkanlığı seçiminin 4'ü merkez sağ geleneğinde: Aydın bu ölçüyle rekabetçi bir il (hâkim gelenek payı %44; 81 il içinde 54. sırada, 1 = en kararlı). Belediye 2 kez gelenek değiştirdi; en uzun kesintisiz dönem 4 seçimle merkez sağ geleneğinin. Son seçimi (2024) merkez sol kazandı ve bu, üst üste 4. kazanımı. Daha uzun pencerede (1950–2011, 15 genel seçim) ilin en büyük geleneği merkez sağ: ortalama %39 (Türkiye %29). Ülke ortalamasından en çok ayrıldığı yer merkez sağ: +10,4 puan.
Her şeritte 81 ilin dağılımı soluk noktalarla, bu il koyu noktayla, Türkiye ortalaması ince çizgiyle gösterilir. Sıfırın sağı ve solu göstergeye göre açıklanır.
İktidar bloğu (AK Parti+MHP) 2018→2023 milletvekili oyunda bu ilde 2,5 puan kaybetti; Türkiye ortalaması 4,4. Yani Aydın ulusal dalgadan 1,9 puan daha az etkilendi (81 il içinde kayıp sırası 62., 1 = en çok kaybeden). 2023 cumhurbaşkanlığında Erdoğan bu ilde ittifak partilerinin toplamından beklenenin 0,1 puan üstünde kaldı (Gelman–King artığı; sırası 39.). 2018'de aynı artık −1,6 idi — yön ya da büyüklük değişti; aday etkisi bu ilde kararlı değil. Aday primi 2023: Erdoğan +0,0, Kılıçdaroğlu +0,2 puan (aday oyu − kendi blokunun mv toplamı). İki aday da kendi bloğunun üstüne çıktı.
Üstte partilerin bu ildeki milletvekili oyu değişimi (geçerli oy payı, puan). Altta kapalı-sistem bilanço ve bu bilançoyu üretebilecek en küçük seçmen hareketi: il düzeyinde kim kimden oy aldı sorusuna kestirim değil, alt sınır verilir.
| Kategori | 2018 | 2023 | Fark (puan) |
|---|---|---|---|
| AK Parti | %30,7 | %28,7 | −2,1 |
| MHP | %7,7 | %8,6 | +1,0 |
| YRP | — | %0,8 | +0,8 |
| CHP | %32,1 | %35,6 | +3,4 |
| İYİ | %14,0 | %12,9 | −1,0 |
| HDP/YSP | %8,9 | %7,3 | −1,5 |
| Diğer | %1,2 | %6,1 | +4,9 |
| Yeni seçmen | %5,4 | — | −5,4 |
| Ayrılan | — | %0,0 | +0,0 |
En küçük yer değiştirme. Bu tabloyu üretebilecek en küçük toplam hareket tabanın %10,0'ü (yeni seçmen ve ayrılanlar dahil). Bunun içinde parti değiştirmek zorunda olan seçmen en az %4,6'sı (Türkiye il ortalaması %10,2; 81 il içinde Aydın 71. en oynak il, 1 = en oynak). İkisi de alt sınırdır: gerçek hareket daha büyük olabilir, daha küçük olamaz. En küçük çözümde en büyük akışlar: Yeni seçmen → CHP 3,4 puan; AK Parti → Diğer 2,1 puan; Yeni seçmen → Diğer 1,2 puan; İYİ → Diğer 1,0 puan. Bu, aynı toplamı veren çözümlerden biridir: kesin olan toplam ve net bilançodur, tek tek akışlar değil.
Bu ilde bloklar %50'nin altında kaldığı için iki seçimin toplamları tek başına "kim kimden aldı" sorusunu sınırlamıyor (Duncan–Davis alt sınırı sıfır); il için oy geçişi iddiaları ancak yukarıdaki alt sınır çözümü ve ulusal modelle birlikte okunabilir.
Geçerli oy payıyla (üstteki çubuklar) en büyük kayıp AK Parti (−3,8 puan), en büyük kazanç CHP (+1,6). Çubuklar geçerli oyu, bilanço ise yeni/ayrılan seçmeni de içeren ortak tabanı paylaştırır; iki sayı bu yüzden bire bir örtüşmez, ikisi de kesindir.
Kırk yıllık kazanan arşivinden bu ilin nasıl aday seçtiği; varsa büyükşehir yarışlarında aday primi (adayın oyu − partisinin taban oyu).
Bu il nasıl aday seçiyor? Aydın'da 1984-2004 arası merkez sağ (ANAP/DYP, ardından AK Parti) kazanırken, 2009'dan itibaren CHP'li Özlem Çerçioğlu dört seçim üst üste kazanarak ili tek isimle özdeşleştirdi. Kazanan profil, uzun süre görünür olmuş, kişisel tanınırlığı parti kimliğinin önüne geçen adaydır; Hüseyin Aksu döneminde de benzer bir 'efsane başkan' kişiselleşmesi görülmüştü. Milletvekilliği veya uzun belediye deneyimi gibi kurumsal geçmiş, aday profilinin standart parçasıdır. Çerçioğlu'nun 2025'te AK Parti'ye katıldığı ve göreve devam ettiği kayıtlara olgusal not olarak eklenmelidir.
Aydın yerelde ağırlıklı ama kapalı olmayan bir il: 4/9 seçim merkez sağ; 2 el değişimi.
İktidar bloğu bu ilde ulusal ortalamadan 1,9 puan daha az kaybetti; il, 2023'te iktidar açısından tampon işlevi gördü.
Parti değiştiren seçmen az: en az %4,6 (ülke il ortalaması %10,2), 71. sıra. Aydın oyunu az oynatan, blokları oturmuş bir il; ulusal dalga buraya sönümlenerek gelir.