Bu sayfa Uşak'ın seçim tarihini tablo olarak değil, dört soruyla okur: il hangi geleneğe yaslanıyor ve bu ne kadar kararlı; 2018→2023'te ulusal dalgadan ne kadar saptı; oy nereye gitti ve bunun ne kadarı kanıtlanabilir; belediyeyi kim, hangi profille kazanıyor. Bütün sayılar YSK il sonuçlarından ve sitenin il modellerinden gelir; il için ayrıca kestirim yapılmaz.
Üstte 1950–2011 genel seçimlerinde ilin oyunun altı siyasi geleneğe dağılımı; altta 1984'ten bugüne belediye başkanlığını kazanan gelenek. Renk parti değil gelenek söyler.
| Yıl | merkez sağ | merkez sol | Millî Görüş/AK Parti | milliyetçi | Kürt siyaseti | diğer |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1957 | 32,8 | 42,3 | — | 24,9 | — | — |
| 1961 | 20,7 | 41,7 | — | 37,6 | — | — |
| 1965 | 55,1 | 33,1 | — | — | — | 11,7 |
| 1969 | 43,5 | 36,7 | — | — | — | 19,8 |
| 1973 | 46,6 | 39,0 | 6,7 | — | — | 7,6 |
| 1977 | 40,6 | 47,4 | 5,9 | 3,1 | — | 3,0 |
| 1983 | 41,3 | 35,2 | — | — | — | 23,5 |
| 1987 | 54,2 | 38,9 | 3,9 | — | — | 3,1 |
| 1991 | 44,7 | 37,9 | 12,2 | — | — | 5,2 |
| 1995 | 37,1 | 36,7 | 14,0 | — | — | 12,1 |
| 1999 | 21,4 | 29,6 | 7,3 | 23,4 | — | 18,4 |
| 2002 | 10,8 | 24,4 | 26,9 | 10,5 | — | 27,3 |
| 2007 | 5,2 | 22,5 | 43,3 | 19,6 | — | 9,5 |
| 2011 | — | 29,8 | 49,7 | 16,3 | — | 4,2 |
Belediye başkanlığı 1984–2024. 1984–2024, 9 seçim kaydı
Kutunun üzerine gelin: kazanan adı ve dönem partisi görünür.
1984'ten 2024'e 9 belediye başkanlığı seçiminin 3'ü Millî Görüş/AK Parti geleneğinde: Uşak bu ölçüyle rekabetçi bir il (hâkim gelenek payı %33; 81 il içinde 71. sırada, 1 = en kararlı). Belediye 7 kez gelenek değiştirdi; en uzun kesintisiz dönem 2 seçimle Millî Görüş/AK Parti geleneğinin. Son seçimi (2024) merkez sol kazandı; bir önceki seçimden el değiştirmişti. Daha uzun pencerede (1957–2011, 14 genel seçim) ilin en büyük geleneği merkez sol: ortalama %33 (Türkiye %28). Ülke ortalamasından en çok ayrıldığı yer merkez sol: +5,5 puan.
Her şeritte 81 ilin dağılımı soluk noktalarla, bu il koyu noktayla, Türkiye ortalaması ince çizgiyle gösterilir. Sıfırın sağı ve solu göstergeye göre açıklanır.
İktidar bloğu (AK Parti+MHP) 2018→2023 milletvekili oyunda bu ilde 7,2 puan kaybetti; Türkiye ortalaması 4,4. Yani Uşak ulusal dalgadan 2,8 puan daha çok etkilendi (81 il içinde kayıp sırası 15., 1 = en çok kaybeden). 2023 cumhurbaşkanlığında Erdoğan bu ilde ittifak partilerinin toplamından beklenenin 0,6 puan üstünde kaldı (Gelman–King artığı; sırası 25.). 2018'de aynı artık −1,2 idi — yön ya da büyüklük değişti; aday etkisi bu ilde kararlı değil. Aday primi 2023: Erdoğan +0,8, Kılıçdaroğlu −3,3 puan (aday oyu − kendi blokunun mv toplamı). Erdoğan blokunun üstüne çıktı, Kılıçdaroğlu altında kaldı.
Üstte partilerin bu ildeki milletvekili oyu değişimi (geçerli oy payı, puan). Altta kapalı-sistem bilanço ve bu bilançoyu üretebilecek en küçük seçmen hareketi: il düzeyinde kim kimden oy aldı sorusuna kestirim değil, alt sınır verilir.
| Kategori | 2018 | 2023 | Fark (puan) |
|---|---|---|---|
| AK Parti | %42,3 | %36,0 | −6,3 |
| MHP | %10,3 | %9,4 | −0,9 |
| YRP | — | %1,4 | +1,4 |
| CHP | %27,5 | %29,0 | +1,5 |
| İYİ | %12,4 | %17,4 | +5,0 |
| HDP/YSP | %3,0 | %1,6 | −1,4 |
| Diğer | %1,9 | %5,1 | +3,3 |
| Yeni seçmen | %2,7 | — | −2,7 |
| Ayrılan | — | %0,0 | +0,0 |
En küçük yer değiştirme. Bu tabloyu üretebilecek en küçük toplam hareket tabanın %11,3'ü (yeni seçmen ve ayrılanlar dahil). Bunun içinde parti değiştirmek zorunda olan seçmen en az %8,6'sı (Türkiye il ortalaması %10,2; 81 il içinde Uşak 47. en oynak il, 1 = en oynak). İkisi de alt sınırdır: gerçek hareket daha büyük olabilir, daha küçük olamaz. En küçük çözümde en büyük akışlar: AK Parti → Diğer 3,3 puan; AK Parti → İYİ 2,7 puan; Yeni seçmen → CHP 1,5 puan; HDP/YSP → İYİ 1,4 puan. Bu, aynı toplamı veren çözümlerden biridir: kesin olan toplam ve net bilançodur, tek tek akışlar değil.
Bu ilde bloklar %50'nin altında kaldığı için iki seçimin toplamları tek başına "kim kimden aldı" sorusunu sınırlamıyor (Duncan–Davis alt sınırı sıfır); il için oy geçişi iddiaları ancak yukarıdaki alt sınır çözümü ve ulusal modelle birlikte okunabilir.
Geçerli oy payıyla (üstteki çubuklar) en büyük kayıp AK Parti (−7,4 puan), en büyük kazanç İYİ (+4,7). Çubuklar geçerli oyu, bilanço ise yeni/ayrılan seçmeni de içeren ortak tabanı paylaştırır; iki sayı bu yüzden bire bir örtüşmez, ikisi de kesindir.
Kırk yıllık kazanan arşivinden bu ilin nasıl aday seçtiği; varsa büyükşehir yarışlarında aday primi (adayın oyu − partisinin taban oyu).
Bu il nasıl aday seçiyor? Uşak, dokuz seçimde beş farklı parti geleneğinin (ANAP, SHP, DYP, MHP, AK Parti, CHP) kazandığı, Türkiye ortalamasına duyarlı bir salınım ilidir; görevdeki başkanın koltuğunu koruması burada kural değildir. MHP'nin 1999 ve 2009'da kazanması, milliyetçi geleneğin ilde kalıcı bir taban tuttuğunu gösterir. Kazanan profil, büyük şehirlerdeki teknokrat tipinden çok, kent ölçeğinde yüz yüze ilişki kurabilen, esnaf ve yerel eşrafla bağlantılı adaydır. 2024'te CHP milletvekilliğinden gelen Özkan Yalım'ın kazanması, tanınırlığı yüksek ismin parti rüzgârıyla birleştiği örnektir.
Uşak yerelde salınımlı bir il: 7 kez gelenek değiştirdi. Burada aday ve konjonktür parti etiketinden ağır basıyor; il-özgü prim ölçüsü ulusal ortalamadan çok sapabilir.
İktidar bloğu bu ilde ulusal ortalamadan 2,8 puan daha çok kaybetti; 2023'te kaymanın yoğunlaştığı illerden biri.
Parti değiştiren seçmen ülke ortalamasına yakın: en az %8,6 (ortalama %10,2); Uşak bu ölçüde ne kale ne oynak, ortalama bir il.
2024 yerel seçiminde belediye el değiştirdi: 2023'teki ulusal tablo yerelde bir yıl içinde farklı bir sonuç üretti.