Bu sayfa İzmir'in seçim tarihini tablo olarak değil, dört soruyla okur: il hangi geleneğe yaslanıyor ve bu ne kadar kararlı; 2018→2023'te ulusal dalgadan ne kadar saptı; oy nereye gitti ve bunun ne kadarı kanıtlanabilir; belediyeyi kim, hangi profille kazanıyor. Bütün sayılar YSK il sonuçlarından ve sitenin il modellerinden gelir; il için ayrıca kestirim yapılmaz.
Üstte 1950–2011 genel seçimlerinde ilin oyunun altı siyasi geleneğe dağılımı; altta 1984'ten bugüne belediye başkanlığını kazanan gelenek. Renk parti değil gelenek söyler.
| Yıl | merkez sağ | merkez sol | Millî Görüş/AK Parti | milliyetçi | Kürt siyaseti | diğer |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1950 | 56,7 | 41,4 | — | 1,8 | — | — |
| 1957 | 54,7 | 44,1 | — | 1,2 | — | 0,0 |
| 1961 | 55,1 | 39,6 | — | 3,1 | — | 2,2 |
| 1965 | 62,2 | 29,8 | — | 2,8 | — | 5,2 |
| 1969 | 55,2 | 36,4 | — | — | — | 8,4 |
| 1973 | 47,2 | 44,1 | 4,2 | — | — | 4,6 |
| 1977 | 39,7 | 52,7 | 2,9 | 1,7 | — | 3,1 |
| 1983 | 34,5 | 37,2 | — | — | — | 28,2 |
| 1987 | 51,5 | 44,8 | 2,3 | — | — | 1,5 |
| 1991 | 53,2 | 40,0 | 6,0 | — | — | 0,9 |
| 1995 | 42,7 | 38,3 | 8,4 | — | — | 10,6 |
| 1999 | 25,4 | 40,3 | 4,9 | 11,1 | — | 18,4 |
| 2002 | 9,3 | 29,1 | 17,2 | 7,8 | — | 36,6 |
| 2007 | 5,2 | 35,5 | 30,5 | 13,9 | — | 15,0 |
| 2011 | — | 43,7 | 36,8 | 11,3 | — | 8,3 |
Belediye başkanlığı 1984–2024. 1984–2024, 9 seçim kaydı · büyükşehir
Kutunun üzerine gelin: kazanan adı ve dönem partisi görünür.
1984'ten 2024'e 9 belediye başkanlığı seçiminin 7'si merkez sol geleneğinde: İzmir bu ölçüyle bir kale (hâkim gelenek payı %78; 81 il içinde 7. sırada, 1 = en kararlı). Belediye 3 kez gelenek değiştirdi; en uzun kesintisiz dönem 6 seçimle merkez sol geleneğinin. Son seçimi (2024) merkez sol kazandı ve bu, üst üste 6. kazanımı. Daha uzun pencerede (1950–2011, 15 genel seçim) ilin en büyük geleneği merkez sol: ortalama %39 (Türkiye %28). Ülke ortalamasından en çok ayrıldığı yer merkez sol: +11,4 puan.
Her şeritte 81 ilin dağılımı soluk noktalarla, bu il koyu noktayla, Türkiye ortalaması ince çizgiyle gösterilir. Sıfırın sağı ve solu göstergeye göre açıklanır.
İktidar bloğu (AK Parti+MHP) 2018→2023 milletvekili oyunda bu ilde 3,5 puan kaybetti; Türkiye ortalaması 4,4. Yani İzmir ulusal dalgadan 1,0 puan daha az etkilendi (81 il içinde kayıp sırası 52., 1 = en çok kaybeden). 2023 cumhurbaşkanlığında Erdoğan bu ilde ittifak partilerinin toplamından beklenenin 0,3 puan üstünde kaldı (Gelman–King artığı; sırası 35.). 2018'de aynı artık −1,1 idi — yön ya da büyüklük değişti; aday etkisi bu ilde kararlı değil. Aday primi 2023: Erdoğan −0,0, Kılıçdaroğlu +0,7 puan (aday oyu − kendi blokunun mv toplamı). Kılıçdaroğlu blokunun üstüne çıktı, Erdoğan altında kaldı. 2018'de HDP oyu %11,5: bu ilde blok hesapları Kürt siyasi hareketinin ağırlığı dikkate alınmadan okunmamalı.
Üstte partilerin bu ildeki milletvekili oyu değişimi (geçerli oy payı, puan). Altta kapalı-sistem bilanço ve bu bilançoyu üretebilecek en küçük seçmen hareketi: il düzeyinde kim kimden oy aldı sorusuna kestirim değil, alt sınır verilir.
| Kategori | 2018 | 2023 | Fark (puan) |
|---|---|---|---|
| AK Parti | %27,3 | %25,3 | −2,1 |
| MHP | %6,0 | %5,4 | −0,6 |
| YRP | — | %0,9 | +0,9 |
| CHP | %39,4 | %40,9 | +1,5 |
| İYİ | %10,4 | %11,4 | +1,0 |
| HDP/YSP | %10,9 | %7,5 | −3,4 |
| Diğer | %1,3 | %8,7 | +7,4 |
| Yeni seçmen | %4,7 | — | −4,7 |
| Ayrılan | — | %0,0 | +0,0 |
En küçük yer değiştirme. Bu tabloyu üretebilecek en küçük toplam hareket tabanın %10,8'i (yeni seçmen ve ayrılanlar dahil). Bunun içinde parti değiştirmek zorunda olan seçmen en az %6,1'i (Türkiye il ortalaması %10,2; 81 il içinde İzmir 63. en oynak il, 1 = en oynak). İkisi de alt sınırdır: gerçek hareket daha büyük olabilir, daha küçük olamaz. En küçük çözümde en büyük akışlar: HDP/YSP → Diğer 2,4 puan; Yeni seçmen → Diğer 2,3 puan; AK Parti → Diğer 2,1 puan; Yeni seçmen → CHP 1,5 puan. Bu, aynı toplamı veren çözümlerden biridir: kesin olan toplam ve net bilançodur, tek tek akışlar değil.
Sandığın tek başına kanıtladığı (Duncan–Davis alt sınırı): 2018 CHP+İYİ seçmeninin 2023'te yine bu ikiliyi seçen payı en az %4. Bu sınırlar hiçbir modele dayanmaz; yalnız iki seçimin toplamlarından çıkar.
Geçerli oy payıyla (üstteki çubuklar) en büyük kayıp HDP → YSP (−4,0 puan), en büyük kazanç İYİ (+0,5). Çubuklar geçerli oyu, bilanço ise yeni/ayrılan seçmeni de içeren ortak tabanı paylaştırır; iki sayı bu yüzden bire bir örtüşmez, ikisi de kesindir.
Kırk yıllık kazanan arşivinden bu ilin nasıl aday seçtiği; varsa büyükşehir yarışlarında aday primi (adayın oyu − partisinin taban oyu).
Bu il nasıl aday seçiyor? İzmir'de 1984-1999 arası merkez sağ (ANAP/DYP) ile sosyal demokratlar dönüşümlü kazanırken, 1999'dan itibaren merkez sol (DSP, sonra CHP) kesintisiz üstünlük kurdu. Kazanan profil, kent orta sınıfına hitap eden, üniversite mezunu, teknokrat-profesyonel adaydır; sert ideolojik söylem yerine hizmet ve kent kimliği vurgusu öne çıkar. Son iki seçimde ilçe belediye başkanlığından yetişme (Seferihisar'dan Soyer, Karşıyaka'dan Tugay) yerelde sınanmış adaylar tercih edildi. 2004'te Piriştina'nın görev başında vefatı üzerine belediye meclisi Aziz Kocaoğlu'nu başkan seçti; Kocaoğlu sonraki üç seçimi kazandı.
Büyükşehir aday primi. Adayın oyu ile partisinin/ittifakının taban oyu arasındaki fark (puan). Bu ilde arşivde profil çıkarılmış adaylar:
| Yıl | Aday | Parti | Oy | Prim | Sonuç |
|---|---|---|---|---|---|
| 2024 | Cemil Tugay | CHP | %48,9 | +8,0 | kazandı (Dağ %37,1) |
| 2024 | Hamza Dağ | AK Parti | %37,1 | +6,5 | kaybetti (Tugay %48,9) |
Ayrıntı ve karşılaştırma: Aday primi sayfası.
İzmir yerel siyasette bir kale: kırk yılda 7/9 seçim tek gelenekte. Bu tür illerde başkanlık yarışı partiler arası değil, hâkim geleneğin içinde (aday seçimi, hizip) kazanılır.
2018→2023'te il ulusal dalgayla neredeyse birebir hareket etti (kayıp 3,5 vs 4,4): burada oyu oynatan ulusal gündemdi, yerel bir dinamik eklenmedi.
Parti değiştiren seçmen ülke ortalamasına yakın: en az %6,1 (ortalama %10,2); İzmir bu ölçüde ne kale ne oynak, ortalama bir il.