Bu sayfa Balıkesir'in seçim tarihini tablo olarak değil, dört soruyla okur: il hangi geleneğe yaslanıyor ve bu ne kadar kararlı; 2018→2023'te ulusal dalgadan ne kadar saptı; oy nereye gitti ve bunun ne kadarı kanıtlanabilir; belediyeyi kim, hangi profille kazanıyor. Bütün sayılar YSK il sonuçlarından ve sitenin il modellerinden gelir; il için ayrıca kestirim yapılmaz.
Üstte 1950–2011 genel seçimlerinde ilin oyunun altı siyasi geleneğe dağılımı; altta 1984'ten bugüne belediye başkanlığını kazanan gelenek. Renk parti değil gelenek söyler.
| Yıl | merkez sağ | merkez sol | Millî Görüş/AK Parti | milliyetçi | Kürt siyaseti | diğer |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1950 | 93,4 | 6,6 | — | — | — | — |
| 1957 | 54,7 | 43,6 | — | 1,6 | — | — |
| 1961 | 58,5 | 35,7 | — | 4,2 | — | 1,6 |
| 1965 | 62,9 | 28,4 | — | 3,5 | — | 5,3 |
| 1969 | 56,3 | 28,2 | — | — | — | 15,5 |
| 1973 | 53,0 | 32,1 | 8,6 | — | — | 6,2 |
| 1977 | 51,7 | 37,5 | 4,8 | 2,8 | — | 3,3 |
| 1983 | 45,2 | 27,6 | — | — | — | 27,2 |
| 1987 | 60,7 | 32,0 | 4,8 | — | — | 2,5 |
| 1991 | 59,4 | 29,9 | 10,2 | — | — | 0,5 |
| 1995 | 48,4 | 28,7 | 15,0 | — | — | 7,9 |
| 1999 | 32,2 | 31,1 | 9,5 | 16,0 | — | 11,1 |
| 2002 | 14,9 | 19,7 | 33,6 | 7,9 | — | 23,9 |
| 2007 | 8,9 | 24,3 | 41,5 | 15,8 | — | 9,5 |
| 2011 | — | 33,8 | 46,5 | 13,9 | — | 5,8 |
Belediye başkanlığı 1984–2024. 1984–2024, 9 seçim kaydı · büyükşehir
Kutunun üzerine gelin: kazanan adı ve dönem partisi görünür.
1984'ten 2024'e 9 belediye başkanlığı seçiminin 4'ü merkez sağ geleneğinde: Balıkesir bu ölçüyle rekabetçi bir il (hâkim gelenek payı %44; 81 il içinde 54. sırada, 1 = en kararlı). Belediye 4 kez gelenek değiştirdi; en uzun kesintisiz dönem 4 seçimle merkez sağ geleneğinin. Son seçimi (2024) merkez sol kazandı; bir önceki seçimden el değiştirmişti. Daha uzun pencerede (1950–2011, 15 genel seçim) ilin en büyük geleneği merkez sağ: ortalama %39 (Türkiye %29). Ülke ortalamasından en çok ayrıldığı yer merkez sağ: +9,5 puan.
Her şeritte 81 ilin dağılımı soluk noktalarla, bu il koyu noktayla, Türkiye ortalaması ince çizgiyle gösterilir. Sıfırın sağı ve solu göstergeye göre açıklanır.
İktidar bloğu (AK Parti+MHP) 2018→2023 milletvekili oyunda bu ilde 4,0 puan kaybetti; Türkiye ortalaması 4,4. Yani Balıkesir ulusal dalgadan 0,4 puan daha az etkilendi (81 il içinde kayıp sırası 46., 1 = en çok kaybeden). 2023 cumhurbaşkanlığında Erdoğan bu ilde ittifak partilerinin toplamından beklenenin 0,0 puan üstünde kaldı (Gelman–King artığı; sırası 41.). 2018'de aynı artık −0,4 idi — iki seçimde de sıfıra yakın: seçmen aday oyuyla blok oyunu ayırmıyor. Aday primi 2023: Erdoğan +0,1, Kılıçdaroğlu −0,9 puan (aday oyu − kendi blokunun mv toplamı). Erdoğan blokunun üstüne çıktı, Kılıçdaroğlu altında kaldı.
Üstte partilerin bu ildeki milletvekili oyu değişimi (geçerli oy payı, puan). Altta kapalı-sistem bilanço ve bu bilançoyu üretebilecek en küçük seçmen hareketi: il düzeyinde kim kimden oy aldı sorusuna kestirim değil, alt sınır verilir.
| Kategori | 2018 | 2023 | Fark (puan) |
|---|---|---|---|
| AK Parti | %40,3 | %34,7 | −5,6 |
| MHP | %7,4 | %8,2 | +0,8 |
| YRP | — | %2,1 | +2,1 |
| CHP | %29,5 | %31,5 | +1,9 |
| İYİ | %14,3 | %14,6 | +0,3 |
| HDP/YSP | %4,1 | %2,3 | −1,9 |
| Diğer | %1,7 | %6,7 | +5,1 |
| Yeni seçmen | %2,8 | — | −2,8 |
| Ayrılan | — | %0,0 | +0,0 |
En küçük yer değiştirme. Bu tabloyu üretebilecek en küçük toplam hareket tabanın %10,2'si (yeni seçmen ve ayrılanlar dahil). Bunun içinde parti değiştirmek zorunda olan seçmen en az %7,4'ü (Türkiye il ortalaması %10,2; 81 il içinde Balıkesir 53. en oynak il, 1 = en oynak). İkisi de alt sınırdır: gerçek hareket daha büyük olabilir, daha küçük olamaz. En küçük çözümde en büyük akışlar: AK Parti → Diğer 3,6 puan; AK Parti → CHP 1,9 puan; Yeni seçmen → YRP 1,6 puan; HDP/YSP → Diğer 1,4 puan. Bu, aynı toplamı veren çözümlerden biridir: kesin olan toplam ve net bilançodur, tek tek akışlar değil.
Bu ilde bloklar %50'nin altında kaldığı için iki seçimin toplamları tek başına "kim kimden aldı" sorusunu sınırlamıyor (Duncan–Davis alt sınırı sıfır); il için oy geçişi iddiaları ancak yukarıdaki alt sınır çözümü ve ulusal modelle birlikte okunabilir.
Geçerli oy payıyla (üstteki çubuklar) en büyük kayıp AK Parti (−6,7 puan), en büyük kazanç CHP (+1,1). Çubuklar geçerli oyu, bilanço ise yeni/ayrılan seçmeni de içeren ortak tabanı paylaştırır; iki sayı bu yüzden bire bir örtüşmez, ikisi de kesindir.
Kırk yıllık kazanan arşivinden bu ilin nasıl aday seçtiği; varsa büyükşehir yarışlarında aday primi (adayın oyu − partisinin taban oyu).
Bu il nasıl aday seçiyor? Balıkesir 2024'e kadar kesintisiz sağ geleneklerin (ANAP, DYP, AK Parti, MHP) kazandığı bir ildi; rekabet uzun süre sağ partiler arasında geçti. Kazanan profil, kent ve ilçe teşkilatlarında sınanmış, yerel eşrafla bağlantılı, tanınır isimdir; milletvekilliği (Ahmet Edip Uğur) ve ilçe belediye başkanlığı (Yücel Yılmaz) iki tipik yükselme kanalıdır. Görev süresi içi devirler kurumsal işlemiştir: Uğur'un 2017'de görevden ayrılması üzerine büyükşehir meclisi Zekai Kafaoğlu'nu başkan seçmiştir (olgusal not). 2024'te CHP'li Ahmet Akın'ın yüzde 51 ile kazanması, ilde merkez solun ilk büyükşehir dönemini başlatmıştır.
Balıkesir yerelde salınımlı bir il: 4 kez gelenek değiştirdi. Burada aday ve konjonktür parti etiketinden ağır basıyor; il-özgü prim ölçüsü ulusal ortalamadan çok sapabilir.
2018→2023'te il ulusal dalgayla neredeyse birebir hareket etti (kayıp 4,0 vs 4,4): burada oyu oynatan ulusal gündemdi, yerel bir dinamik eklenmedi.
Cumhurbaşkanlığı yarışında aday etkisi bu ilde sıfıra yakın: seçmen blok oyuyla aday oyunu ayırmıyor.
Parti değiştiren seçmen ülke ortalamasına yakın: en az %7,4 (ortalama %10,2); Balıkesir bu ölçüde ne kale ne oynak, ortalama bir il.
2024 yerel seçiminde belediye el değiştirdi: 2023'teki ulusal tablo yerelde bir yıl içinde farklı bir sonuç üretti.