Bu sayfa Aksaray'ın seçim tarihini tablo olarak değil, dört soruyla okur: il hangi geleneğe yaslanıyor ve bu ne kadar kararlı; 2018→2023'te ulusal dalgadan ne kadar saptı; oy nereye gitti ve bunun ne kadarı kanıtlanabilir; belediyeyi kim, hangi profille kazanıyor. Bütün sayılar YSK il sonuçlarından ve sitenin il modellerinden gelir; il için ayrıca kestirim yapılmaz.
Üstte 1950–2011 genel seçimlerinde ilin oyunun altı siyasi geleneğe dağılımı; altta 1984'ten bugüne belediye başkanlığını kazanan gelenek. Renk parti değil gelenek söyler.
| Yıl | merkez sağ | merkez sol | Millî Görüş/AK Parti | milliyetçi | Kürt siyaseti | diğer |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1991 | 48,4 | 21,2 | 25,8 | — | — | 4,5 |
| 1995 | 36,6 | 15,8 | 29,6 | — | — | 18,0 |
| 1999 | 25,1 | 9,9 | 16,8 | 33,0 | — | 15,2 |
| 2002 | 9,8 | 11,3 | 48,1 | 11,4 | — | 19,4 |
| 2007 | 4,2 | 10,4 | 63,4 | 16,1 | — | 5,9 |
| 2011 | — | 11,7 | 66,1 | 18,0 | — | 4,2 |
Belediye başkanlığı 1984–2024. 1984–2024, 9 seçim kaydı
Kutunun üzerine gelin: kazanan adı ve dönem partisi görünür.
1984'ten 2024'e 9 belediye başkanlığı seçiminin 6'sı Millî Görüş/AK Parti geleneğinde: Aksaray bu ölçüyle ağırlıklı bir il (hâkim gelenek payı %67; 81 il içinde 14. sırada, 1 = en kararlı). Belediye 4 kez gelenek değiştirdi; en uzun kesintisiz dönem 5 seçimle Millî Görüş/AK Parti geleneğinin. Son seçimi (2024) Millî Görüş/AK Parti kazandı ve bu, üst üste 5. kazanımı. Daha uzun pencerede (1991–2011, 6 genel seçim) ilin en büyük geleneği Millî Görüş/AK Parti: ortalama %44 (Türkiye %22). Ülke ortalamasından en çok ayrıldığı yer Millî Görüş/AK Parti: +21,4 puan.
Her şeritte 81 ilin dağılımı soluk noktalarla, bu il koyu noktayla, Türkiye ortalaması ince çizgiyle gösterilir. Sıfırın sağı ve solu göstergeye göre açıklanır.
İktidar bloğu (AK Parti+MHP) 2018→2023 milletvekili oyunda bu ilde 9,5 puan kaybetti; Türkiye ortalaması 4,4. Yani Aksaray ulusal dalgadan 5,1 puan daha çok etkilendi (81 il içinde kayıp sırası 3., 1 = en çok kaybeden). 2023 cumhurbaşkanlığında Erdoğan bu ilde ittifak partilerinin toplamından beklenenin 3,6 puan üstünde kaldı (Gelman–King artığı; sırası 6.). 2018'de aynı artık +1,1 idi — iki seçimde de aynı yönde: aday etkisi bu ilde kalıcı.
Üstte partilerin bu ildeki milletvekili oyu değişimi (geçerli oy payı, puan). Altta kapalı-sistem bilanço ve bu bilançoyu üretebilecek en küçük seçmen hareketi: il düzeyinde kim kimden oy aldı sorusuna kestirim değil, alt sınır verilir.
| Kategori | 2018 | 2023 | Fark (puan) |
|---|---|---|---|
| AK Parti | %52,0 | %43,8 | −8,2 |
| MHP | %19,0 | %20,8 | +1,8 |
| YRP | — | %2,6 | +2,6 |
| CHP | %9,2 | %0,8 | −8,4 |
| İYİ | %9,8 | %24,5 | +14,7 |
| HDP/YSP | %1,5 | %0,9 | −0,6 |
| Diğer | %1,2 | %6,6 | +5,4 |
| Yeni seçmen | %7,3 | — | −7,3 |
| Ayrılan | — | %0,0 | +0,0 |
En küçük yer değiştirme. Bu tabloyu üretebilecek en küçük toplam hareket tabanın %24,5'i (yeni seçmen ve ayrılanlar dahil). Bunun içinde parti değiştirmek zorunda olan seçmen en az %17,2'si (Türkiye il ortalaması %10,2; 81 il içinde Aksaray 7. en oynak il, 1 = en oynak). İkisi de alt sınırdır: gerçek hareket daha büyük olabilir, daha küçük olamaz. En küçük çözümde en büyük akışlar: CHP → İYİ 8,4 puan; AK Parti → İYİ 6,4 puan; Yeni seçmen → Diğer 4,8 puan; Yeni seçmen → YRP 2,6 puan. Bu, aynı toplamı veren çözümlerden biridir: kesin olan toplam ve net bilançodur, tek tek akışlar değil.
Sandığın tek başına kanıtladığı (Duncan–Davis alt sınırı): 2018 iktidar seçmeninin 2023'te blokta (AK Parti+MHP+YRP) kalan payı en az %54. Bu sınırlar hiçbir modele dayanmaz; yalnız iki seçimin toplamlarından çıkar.
Geçerli oy payıyla (üstteki çubuklar) en büyük kayıp AK Parti (−12,4 puan), en büyük kazanç İYİ (+14,0). Çubuklar geçerli oyu, bilanço ise yeni/ayrılan seçmeni de içeren ortak tabanı paylaştırır; iki sayı bu yüzden bire bir örtüşmez, ikisi de kesindir.
Kırk yıllık kazanan arşivinden bu ilin nasıl aday seçtiği; varsa büyükşehir yarışlarında aday primi (adayın oyu − partisinin taban oyu).
Bu il nasıl aday seçiyor? Aksaray 1989'a dek Niğde'ye bağlı ilçeydi; 1984 ve Mart 1989 seçimleri ilçe belediyesi için yapılmış, il statüsü Haziran 1989'da verilmiştir. 1984-1999 arasında ANAP, SHP, RP ve MHP'nin birer dönemle değiştiği hareketli bir tablo vardır. 2004'ten bu yana beş seçim kesintisiz AK Parti'de kalmış ve il, çalışma setindeki en istikrarlı tek parti hakimiyetlerinden birini sergilemiştir. Başkanlık sonrası TBMM'ye geçiş (Palta, Ertuğrul) tekrarlanan bir kariyer kalıbıdır.
Aksaray yerelde salınımlı bir il: 4 kez gelenek değiştirdi. Burada aday ve konjonktür parti etiketinden ağır basıyor; il-özgü prim ölçüsü ulusal ortalamadan çok sapabilir.
İktidar bloğu bu ilde ulusal ortalamadan 5,1 puan daha çok kaybetti; 2023'te kaymanın yoğunlaştığı illerden biri.
Erdoğan'ın kişisel etkisi bu ilde iki seçimde de aynı yönde (+1,1 → +3,6): aday partisinden güçlü — il için kalıcı bir örüntü.
2018→2023 arasında seçmenin en az %17,2'si parti değiştirdi — 81 il içinde 7. sıra: Aksaray Türkiye'nin en oynak illerinden. Burada 'sadık taban' varsayımı zayıf; ilde her seçim yeniden kurulan bir koalisyon var.
Sandık verisi tek başına şunu kanıtlıyor: 2018 iktidar seçmeninin en az %54'ü 2023'te blokta kaldı — 'taban çözüldü' anlatısı bu il için veriyle tutmaz.