Bu sayfa Eskişehir'in seçim tarihini tablo olarak değil, dört soruyla okur: il hangi geleneğe yaslanıyor ve bu ne kadar kararlı; 2018→2023'te ulusal dalgadan ne kadar saptı; oy nereye gitti ve bunun ne kadarı kanıtlanabilir; belediyeyi kim, hangi profille kazanıyor. Bütün sayılar YSK il sonuçlarından ve sitenin il modellerinden gelir; il için ayrıca kestirim yapılmaz.
Üstte 1950–2011 genel seçimlerinde ilin oyunun altı siyasi geleneğe dağılımı; altta 1984'ten bugüne belediye başkanlığını kazanan gelenek. Renk parti değil gelenek söyler.
| Yıl | merkez sağ | merkez sol | Millî Görüş/AK Parti | milliyetçi | Kürt siyaseti | diğer |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1950 | 60,6 | 34,6 | — | 3,8 | — | 1,0 |
| 1957 | 52,1 | 43,1 | — | 4,9 | — | — |
| 1961 | 37,4 | 35,2 | — | 24,7 | — | 2,6 |
| 1965 | 59,6 | 26,9 | — | 6,3 | — | 7,3 |
| 1969 | 57,8 | 26,3 | — | — | — | 15,9 |
| 1973 | 48,7 | 31,9 | 9,2 | — | — | 10,2 |
| 1977 | 46,1 | 41,6 | 4,2 | 5,1 | — | 3,0 |
| 1983 | 51,1 | 29,3 | — | — | — | 19,7 |
| 1987 | 60,9 | 33,5 | 2,9 | — | — | 2,7 |
| 1991 | 56,7 | 32,8 | 10,2 | — | — | 0,4 |
| 1995 | 38,9 | 35,8 | 14,5 | — | — | 10,9 |
| 1999 | 24,9 | 36,2 | 9,7 | 17,4 | — | 11,8 |
| 2002 | 14,0 | 22,6 | 29,6 | 8,9 | — | 24,9 |
| 2007 | 7,1 | 25,4 | 44,5 | 15,6 | — | 7,5 |
| 2011 | — | 35,5 | 44,1 | 14,6 | — | 5,8 |
Belediye başkanlığı 1984–2024. 1984–2024, 9 seçim kaydı · büyükşehir
Kutunun üzerine gelin: kazanan adı ve dönem partisi görünür.
1984'ten 2024'e 9 belediye başkanlığı seçiminin 7'si merkez sol geleneğinde: Eskişehir bu ölçüyle bir kale (hâkim gelenek payı %78; 81 il içinde 7. sırada, 1 = en kararlı). Belediye 3 kez gelenek değiştirdi; en uzun kesintisiz dönem 6 seçimle merkez sol geleneğinin. Son seçimi (2024) merkez sol kazandı ve bu, üst üste 6. kazanımı. Daha uzun pencerede (1950–2011, 15 genel seçim) ilin en büyük geleneği merkez sağ: ortalama %34 (Türkiye %29). Ülke ortalamasından en çok ayrıldığı yer Millî Görüş/AK Parti: −5,1 puan.
Her şeritte 81 ilin dağılımı soluk noktalarla, bu il koyu noktayla, Türkiye ortalaması ince çizgiyle gösterilir. Sıfırın sağı ve solu göstergeye göre açıklanır.
İktidar bloğu (AK Parti+MHP) 2018→2023 milletvekili oyunda bu ilde 6,8 puan kaybetti; Türkiye ortalaması 4,4. Yani Eskişehir ulusal dalgadan 2,4 puan daha çok etkilendi (81 il içinde kayıp sırası 18., 1 = en çok kaybeden). 2023 cumhurbaşkanlığında Erdoğan bu ilde ittifak partilerinin toplamından beklenenin 0,1 puan altında kaldı (Gelman–King artığı; sırası 46.). 2018'de aynı artık −1,1 idi — yön ya da büyüklük değişti; aday etkisi bu ilde kararlı değil. Aday primi 2023: Erdoğan −0,1, Kılıçdaroğlu −1,4 puan (aday oyu − kendi blokunun mv toplamı). Her iki aday da bloğunun altında kaldı.
Üstte partilerin bu ildeki milletvekili oyu değişimi (geçerli oy payı, puan). Altta kapalı-sistem bilanço ve bu bilançoyu üretebilecek en küçük seçmen hareketi: il düzeyinde kim kimden oy aldı sorusuna kestirim değil, alt sınır verilir.
| Kategori | 2018 | 2023 | Fark (puan) |
|---|---|---|---|
| AK Parti | %36,4 | %33,1 | −3,3 |
| MHP | %9,3 | %7,3 | −2,0 |
| YRP | — | %1,4 | +1,4 |
| CHP | %30,3 | %34,1 | +3,7 |
| İYİ | %12,4 | %13,8 | +1,4 |
| HDP/YSP | %4,0 | %2,2 | −1,8 |
| Diğer | %1,4 | %8,0 | +6,6 |
| Yeni seçmen | %6,1 | — | −6,1 |
| Ayrılan | — | %0,0 | +0,0 |
En küçük yer değiştirme. Bu tabloyu üretebilecek en küçük toplam hareket tabanın %13,2'si (yeni seçmen ve ayrılanlar dahil). Bunun içinde parti değiştirmek zorunda olan seçmen en az %7,1'i (Türkiye il ortalaması %10,2; 81 il içinde Eskişehir 54. en oynak il, 1 = en oynak). İkisi de alt sınırdır: gerçek hareket daha büyük olabilir, daha küçük olamaz. En küçük çözümde en büyük akışlar: Yeni seçmen → CHP 3,7 puan; AK Parti → Diğer 3,3 puan; MHP → Diğer 2,0 puan; Yeni seçmen → YRP 1,4 puan. Bu, aynı toplamı veren çözümlerden biridir: kesin olan toplam ve net bilançodur, tek tek akışlar değil.
Bu ilde bloklar %50'nin altında kaldığı için iki seçimin toplamları tek başına "kim kimden aldı" sorusunu sınırlamıyor (Duncan–Davis alt sınırı sıfır); il için oy geçişi iddiaları ancak yukarıdaki alt sınır çözümü ve ulusal modelle birlikte okunabilir.
Geçerli oy payıyla (üstteki çubuklar) en büyük kayıp AK Parti (−5,6 puan), en büyük kazanç CHP (+1,8). Çubuklar geçerli oyu, bilanço ise yeni/ayrılan seçmeni de içeren ortak tabanı paylaştırır; iki sayı bu yüzden bire bir örtüşmez, ikisi de kesindir.
Kırk yıllık kazanan arşivinden bu ilin nasıl aday seçtiği; varsa büyükşehir yarışlarında aday primi (adayın oyu − partisinin taban oyu).
Bu il nasıl aday seçiyor? Eskişehir'in belirleyici olgusu 'Büyükerşen istisnası'dır: Anadolu Üniversitesi'nin kurucu rektörü olan profesör, 1999'dan 2024'e kadar beş seçim kazanarak kenti parti etiketinden bağımsız, kişisel-kentsel bir projeye dönüştürmüştür. 1984-1999 arasında il ANAP-SHP-DYP arasında el değiştiren rekabetçi bir görünümdeyken (1993'te büyükşehir statüsü aldı; 1994'te ilk büyükşehir seçimini DYP'li Aydın Arat kazandı, Arat 1997'de görevdeyken vefat etti), 1999 sonrası kesintisiz sosyal demokrat çizgiye oturmuştur. 2024'te Büyükerşen aday olmamış, CHP'li Ayşe Ünlüce seçilerek gelenek sürmüştür. Kentin üniversite ağırlıklı sosyolojisi, teknokrat-akademisyen aday profiliyle örtüşen Türkiye'deki en net örnektir.
Eskişehir yerel siyasette bir kale: kırk yılda 7/9 seçim tek gelenekte. Bu tür illerde başkanlık yarışı partiler arası değil, hâkim geleneğin içinde (aday seçimi, hizip) kazanılır.
İktidar bloğu bu ilde ulusal ortalamadan 2,4 puan daha çok kaybetti; 2023'te kaymanın yoğunlaştığı illerden biri.
Parti değiştiren seçmen ülke ortalamasına yakın: en az %7,1 (ortalama %10,2); Eskişehir bu ölçüde ne kale ne oynak, ortalama bir il.