Bu sayfa Çankırı'nın seçim tarihini tablo olarak değil, dört soruyla okur: il hangi geleneğe yaslanıyor ve bu ne kadar kararlı; 2018→2023'te ulusal dalgadan ne kadar saptı; oy nereye gitti ve bunun ne kadarı kanıtlanabilir; belediyeyi kim, hangi profille kazanıyor. Bütün sayılar YSK il sonuçlarından ve sitenin il modellerinden gelir; il için ayrıca kestirim yapılmaz.
Üstte 1950–2011 genel seçimlerinde ilin oyunun altı siyasi geleneğe dağılımı; altta 1984'ten bugüne belediye başkanlığını kazanan gelenek. Renk parti değil gelenek söyler.
| Yıl | merkez sağ | merkez sol | Millî Görüş/AK Parti | milliyetçi | Kürt siyaseti | diğer |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1950 | 61,5 | 25,8 | — | 5,3 | — | 7,3 |
| 1957 | 35,5 | 40,0 | — | 24,6 | — | — |
| 1961 | 14,2 | 23,2 | — | 62,4 | — | 0,2 |
| 1965 | 56,4 | 16,0 | — | 19,9 | — | 7,6 |
| 1969 | 52,7 | 15,3 | — | — | — | 32,0 |
| 1973 | 55,8 | 14,5 | 16,3 | — | — | 13,4 |
| 1977 | 46,8 | 22,5 | 10,0 | 17,0 | — | 3,8 |
| 1983 | 56,8 | 17,2 | — | — | — | 26,0 |
| 1987 | 67,2 | 18,3 | 6,8 | — | — | 7,6 |
| 1991 | 55,1 | 12,0 | 27,9 | — | — | 5,0 |
| 1995 | 41,1 | 9,8 | 27,2 | — | — | 21,9 |
| 1999 | 23,9 | 8,5 | 19,8 | 38,0 | — | 9,8 |
| 2002 | 15,1 | 6,4 | 49,9 | 14,1 | — | 14,5 |
| 2007 | 5,2 | 5,4 | 60,7 | 21,6 | — | 7,2 |
| 2011 | — | 6,1 | 65,6 | 23,1 | — | 5,2 |
Belediye başkanlığı 1984–2024. 1963–2024, 13 seçim kaydı
Kutunun üzerine gelin: kazanan adı ve dönem partisi görünür.
1963'ten 2024'e 13 belediye başkanlığı seçiminin 5'i milliyetçi geleneğinde: Çankırı bu ölçüyle rekabetçi bir il (hâkim gelenek payı %38; 81 il içinde 69. sırada, 1 = en kararlı). Belediye 7 kez gelenek değiştirdi; en uzun kesintisiz dönem 3 seçimle Millî Görüş/AK Parti geleneğinin. Son seçimi (2024) milliyetçi kazandı ve bu, üst üste 2. kazanımı. Daha uzun pencerede (1950–2011, 15 genel seçim) ilin en büyük geleneği merkez sağ: ortalama %38 (Türkiye %29). Ülke ortalamasından en çok ayrıldığı yer merkez sol: −12,7 puan.
Her şeritte 81 ilin dağılımı soluk noktalarla, bu il koyu noktayla, Türkiye ortalaması ince çizgiyle gösterilir. Sıfırın sağı ve solu göstergeye göre açıklanır.
İktidar bloğu (AK Parti+MHP) 2018→2023 milletvekili oyunda bu ilde 2,6 puan kaybetti; Türkiye ortalaması 4,4. Yani Çankırı ulusal dalgadan 1,9 puan daha az etkilendi (81 il içinde kayıp sırası 61., 1 = en çok kaybeden). 2023 cumhurbaşkanlığında Erdoğan bu ilde ittifak partilerinin toplamından beklenenin 5,1 puan altında kaldı (Gelman–King artığı; sırası 79.). 2018'de aynı artık −0,7 idi — yön ya da büyüklük değişti; aday etkisi bu ilde kararlı değil.
Üstte partilerin bu ildeki milletvekili oyu değişimi (geçerli oy payı, puan). Altta kapalı-sistem bilanço ve bu bilançoyu üretebilecek en küçük seçmen hareketi: il düzeyinde kim kimden oy aldı sorusuna kestirim değil, alt sınır verilir.
| Kategori | 2018 | 2023 | Fark (puan) |
|---|---|---|---|
| AK Parti | %56,8 | %42,4 | −14,4 |
| MHP | %18,8 | %30,9 | +12,1 |
| YRP | — | %3,0 | +3,0 |
| CHP | %6,4 | %0,8 | −5,6 |
| İYİ | %11,4 | %17,6 | +6,2 |
| HDP/YSP | %1,1 | %0,6 | −0,4 |
| Diğer | %1,4 | %4,8 | +3,3 |
| Yeni seçmen | %4,0 | — | −4,0 |
| Ayrılan | — | %0,0 | +0,0 |
En küçük yer değiştirme. Bu tabloyu üretebilecek en küçük toplam hareket tabanın %24,5'i (yeni seçmen ve ayrılanlar dahil). Bunun içinde parti değiştirmek zorunda olan seçmen en az %20,5'i (Türkiye il ortalaması %10,2; 81 il içinde Çankırı 4. en oynak il, 1 = en oynak). İkisi de alt sınırdır: gerçek hareket daha büyük olabilir, daha küçük olamaz. En küçük çözümde en büyük akışlar: AK Parti → MHP 11,6 puan; CHP → İYİ 5,6 puan; Yeni seçmen → YRP 3,0 puan; AK Parti → Diğer 2,3 puan. Bu, aynı toplamı veren çözümlerden biridir: kesin olan toplam ve net bilançodur, tek tek akışlar değil.
Sandığın tek başına kanıtladığı (Duncan–Davis alt sınırı): 2018 iktidar seçmeninin 2023'te blokta (AK Parti+MHP+YRP) kalan payı en az %69. Bu sınırlar hiçbir modele dayanmaz; yalnız iki seçimin toplamlarından çıkar.
Geçerli oy payıyla (üstteki çubuklar) en büyük kayıp AK Parti (−16,8 puan), en büyük kazanç MHP (+11,3). Çubuklar geçerli oyu, bilanço ise yeni/ayrılan seçmeni de içeren ortak tabanı paylaştırır; iki sayı bu yüzden bire bir örtüşmez, ikisi de kesindir.
Kırk yıllık kazanan arşivinden bu ilin nasıl aday seçtiği; varsa büyükşehir yarışlarında aday primi (adayın oyu − partisinin taban oyu).
Bu il nasıl aday seçiyor? Çankırı il merkezi 1963'ten bu yana kesintisiz merkez sağ-milliyetçi çizgide kalmıştır; sol partiler bu dönemde merkez belediyesini hiç kazanmamıştır. 1984 sonrası sıralama ANAP-DYP-MHP-AK Parti-MHP biçimindedir ve 1994'ten itibaren yarış esasen MHP ile AK Parti arasında geçmektedir. Kazanan bir kez seçilince genellikle iki-üç dönem görevde kalmakta, İrfan Dinç üç seçim üst üste kazanmıştır. 2019'da MHP'ye geçen başkanlık 2024'te yüzde 59,8 ile pekişmiştir.
Çankırı yerelde salınımlı bir il: 7 kez gelenek değiştirdi. Burada aday ve konjonktür parti etiketinden ağır basıyor; il-özgü prim ölçüsü ulusal ortalamadan çok sapabilir.
İktidar bloğu bu ilde ulusal ortalamadan 1,9 puan daha az kaybetti; il, 2023'te iktidar açısından tampon işlevi gördü.
2018→2023 arasında seçmenin en az %20,5'i parti değiştirdi — 81 il içinde 4. sıra: Çankırı Türkiye'nin en oynak illerinden. Burada 'sadık taban' varsayımı zayıf; ilde her seçim yeniden kurulan bir koalisyon var.
Sandık verisi tek başına şunu kanıtlıyor: 2018 iktidar seçmeninin en az %69'u 2023'te blokta kaldı — 'taban çözüldü' anlatısı bu il için veriyle tutmaz.