Bu sayfa Ağrı'nın seçim tarihini tablo olarak değil, dört soruyla okur: il hangi geleneğe yaslanıyor ve bu ne kadar kararlı; 2018→2023'te ulusal dalgadan ne kadar saptı; oy nereye gitti ve bunun ne kadarı kanıtlanabilir; belediyeyi kim, hangi profille kazanıyor. Bütün sayılar YSK il sonuçlarından ve sitenin il modellerinden gelir; il için ayrıca kestirim yapılmaz.
Üstte 1950–2011 genel seçimlerinde ilin oyunun altı siyasi geleneğe dağılımı; altta 1984'ten bugüne belediye başkanlığını kazanan gelenek. Renk parti değil gelenek söyler.
| Yıl | merkez sağ | merkez sol | Millî Görüş/AK Parti | milliyetçi | Kürt siyaseti | diğer |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1950 | 64,5 | 35,5 | — | — | — | — |
| 1957 | 50,2 | 41,4 | — | 8,4 | — | 0,0 |
| 1961 | 11,0 | 32,4 | — | 34,3 | — | 22,3 |
| 1965 | 20,9 | 18,6 | — | 0,9 | — | 59,6 |
| 1969 | 36,2 | 26,0 | — | — | — | 37,8 |
| 1973 | 24,2 | 15,5 | 14,8 | — | — | 45,6 |
| 1977 | 21,0 | 12,3 | 6,3 | 6,4 | — | 53,8 |
| 1983 | 33,3 | 33,7 | — | — | — | 33,0 |
| 1987 | 53,9 | 28,9 | 14,1 | — | — | 3,2 |
| 1991 | 54,8 | 17,9 | 22,2 | — | — | 5,1 |
| 1995 | 32,0 | 5,3 | 30,7 | — | — | 32,0 |
| 1999 | 21,9 | 2,8 | 12,8 | 7,7 | — | 54,9 |
| 2002 | 7,8 | 9,6 | 17,7 | 5,3 | — | 59,6 |
| 2007 | 3,0 | 2,6 | 63,0 | 3,9 | — | 27,5 |
| 2011 | — | 2,2 | 47,6 | 2,2 | — | 47,9 |
Belediye başkanlığı 1984–2024. 1984–2024, 9 seçim kaydı
Kutunun üzerine gelin: kazanan adı ve dönem partisi görünür.
1984'ten 2024'e 9 belediye başkanlığı seçiminin 4'ü Millî Görüş/AK Parti geleneğinde: Ağrı bu ölçüyle rekabetçi bir il (hâkim gelenek payı %44; 81 il içinde 54. sırada, 1 = en kararlı). Belediye 7 kez gelenek değiştirdi; en uzun kesintisiz dönem 2 seçimle Millî Görüş/AK Parti geleneğinin. Son seçimi (2024) Kürt siyaseti kazandı; bir önceki seçimden el değiştirmişti. Daha uzun pencerede (1950–2011, 15 genel seçim) ilin en büyük geleneği diğer: ortalama %35 (Türkiye %13). Ülke ortalamasından en çok ayrıldığı yer diğer: +21,2 puan.
Her şeritte 81 ilin dağılımı soluk noktalarla, bu il koyu noktayla, Türkiye ortalaması ince çizgiyle gösterilir. Sıfırın sağı ve solu göstergeye göre açıklanır.
İktidar bloğu (AK Parti+MHP) 2018→2023 milletvekili oyunda bu ilde 1,4 puan kaybetti; Türkiye ortalaması 4,4. Yani Ağrı ulusal dalgadan 3,0 puan daha az etkilendi (81 il içinde kayıp sırası 69., 1 = en çok kaybeden). 2023 cumhurbaşkanlığında Erdoğan bu ilde ittifak partilerinin toplamından beklenenin 2,2 puan üstünde kaldı (Gelman–King artığı; sırası 10.). 2018'de aynı artık +1,4 idi — iki seçimde de aynı yönde: aday etkisi bu ilde kalıcı. Aday primi 2023: Erdoğan +1,8, Kılıçdaroğlu −1,4 puan (aday oyu − kendi blokunun mv toplamı). Erdoğan blokunun üstüne çıktı, Kılıçdaroğlu altında kaldı. 2018'de HDP oyu %62,2: bu ilde blok hesapları Kürt siyasi hareketinin ağırlığı dikkate alınmadan okunmamalı.
Üstte partilerin bu ildeki milletvekili oyu değişimi (geçerli oy payı, puan). Altta kapalı-sistem bilanço ve bu bilançoyu üretebilecek en küçük seçmen hareketi: il düzeyinde kim kimden oy aldı sorusuna kestirim değil, alt sınır verilir.
| Kategori | 2018 | 2023 | Fark (puan) |
|---|---|---|---|
| AK Parti | %28,8 | %23,5 | −5,3 |
| MHP | %2,5 | %2,4 | −0,1 |
| YRP | — | %1,8 | +1,8 |
| CHP | %2,9 | %10,3 | +7,4 |
| İYİ | %1,7 | %1,6 | −0,1 |
| HDP/YSP | %62,2 | %50,4 | −11,8 |
| Diğer | %1,9 | %2,7 | +0,8 |
| Yeni seçmen | %0,0 | — | +0,0 |
| Ayrılan | — | %7,3 | +7,3 |
En küçük yer değiştirme. Bu tabloyu üretebilecek en küçük toplam hareket tabanın %17,4'ü (yeni seçmen ve ayrılanlar dahil). Bunun içinde parti değiştirmek zorunda olan seçmen en az %10,0'ü (Türkiye il ortalaması %10,2; 81 il içinde Ağrı 37. en oynak il, 1 = en oynak). İkisi de alt sınırdır: gerçek hareket daha büyük olabilir, daha küçük olamaz. En küçük çözümde en büyük akışlar: HDP/YSP → CHP 7,4 puan; AK Parti → Ayrılan 5,3 puan; HDP/YSP → Ayrılan 2,0 puan; HDP/YSP → YRP 1,8 puan. Bu, aynı toplamı veren çözümlerden biridir: kesin olan toplam ve net bilançodur, tek tek akışlar değil.
Sandığın tek başına kanıtladığı (Duncan–Davis alt sınırı): 2018 HDP tabanının YSP'ye giden payı en az %20. Bu sınırlar hiçbir modele dayanmaz; yalnız iki seçimin toplamlarından çıkar.
Kapalı sistemde 2023 seçmen kitlesi 2018'e göre %7,3 küçüldü (göç/kayıt kaybı); bilanço bunu 'Ayrılan' satırında taşır.
Geçerli oy payıyla (üstteki çubuklar) en büyük kayıp HDP → YSP (−7,8 puan), en büyük kazanç CHP (+8,2). Çubuklar geçerli oyu, bilanço ise yeni/ayrılan seçmeni de içeren ortak tabanı paylaştırır; iki sayı bu yüzden bire bir örtüşmez, ikisi de kesindir.
Kırk yıllık kazanan arşivinden bu ilin nasıl aday seçtiği; varsa büyükşehir yarışlarında aday primi (adayın oyu − partisinin taban oyu).
Bu il nasıl aday seçiyor? Ağrı, Türkiye'deki parti sistemi dalgalanmalarını neredeyse birebir izleyen bir il merkezi profili çizer: 1984-1994 arasında merkez sağ ve merkez sol (ANAP, SHP), 1994'te RP, 1999'da HADEP, 2004-2009'da AK Parti kazandı. 2014 sonrası yarışma esas olarak Kürt siyasi hareketi partileri (BDP, DEM) ile AK Parti arasında salınıma dönüştü ve 2014, 2019, 2024 seçimlerinde el değiştirdi. İlin en belirgin özelliği tek dönemliliktir; kırk yılda hiçbir isim art arda yeniden seçilmemiştir. Aday profili yerel eşraftan giderek ulusal görünürlüğü olan profesyonel siyasetçilere kaymıştır.
Ağrı yerelde salınımlı bir il: 7 kez gelenek değiştirdi. Burada aday ve konjonktür parti etiketinden ağır basıyor; il-özgü prim ölçüsü ulusal ortalamadan çok sapabilir.
İktidar bloğu bu ilde ulusal ortalamadan 3,0 puan daha az kaybetti; il, 2023'te iktidar açısından tampon işlevi gördü.
Erdoğan'ın kişisel etkisi bu ilde iki seçimde de aynı yönde (+1,4 → +2,2): aday partisinden güçlü — il için kalıcı bir örüntü.
Parti değiştiren seçmen ülke ortalamasına yakın: en az %10,0 (ortalama %10,2); Ağrı bu ölçüde ne kale ne oynak, ortalama bir il.
2024 yerel seçiminde belediye el değiştirdi: 2023'teki ulusal tablo yerelde bir yıl içinde farklı bir sonuç üretti.