Bu sayfa Bingöl'ün seçim tarihini tablo olarak değil, dört soruyla okur: il hangi geleneğe yaslanıyor ve bu ne kadar kararlı; 2018→2023'te ulusal dalgadan ne kadar saptı; oy nereye gitti ve bunun ne kadarı kanıtlanabilir; belediyeyi kim, hangi profille kazanıyor. Bütün sayılar YSK il sonuçlarından ve sitenin il modellerinden gelir; il için ayrıca kestirim yapılmaz.
Üstte 1950–2011 genel seçimlerinde ilin oyunun altı siyasi geleneğe dağılımı; altta 1984'ten bugüne belediye başkanlığını kazanan gelenek. Renk parti değil gelenek söyler.
| Yıl | merkez sağ | merkez sol | Millî Görüş/AK Parti | milliyetçi | Kürt siyaseti | diğer |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1950 | 82,9 | 1,6 | — | — | — | 15,5 |
| 1957 | 41,4 | 40,2 | — | 6,9 | — | 11,5 |
| 1961 | — | 31,1 | — | 11,7 | — | 57,2 |
| 1965 | 25,3 | 35,7 | — | 3,8 | — | 35,3 |
| 1969 | 14,2 | 12,2 | — | — | — | 73,5 |
| 1973 | 31,2 | 23,3 | 25,5 | — | — | 20,0 |
| 1977 | 29,6 | 25,4 | 25,4 | 1,1 | — | 18,5 |
| 1983 | 44,2 | 29,2 | — | — | — | 26,6 |
| 1987 | 58,1 | 17,4 | 22,2 | — | — | 2,3 |
| 1991 | 44,0 | 18,6 | 33,8 | — | — | 3,6 |
| 1995 | 27,2 | 6,2 | 51,6 | — | — | 15,1 |
| 1999 | 24,2 | 2,2 | 24,4 | 11,2 | — | 38,0 |
| 2002 | 6,5 | 7,9 | 31,7 | 8,8 | — | 45,1 |
| 2007 | 4,2 | 4,1 | 71,1 | 2,5 | — | 18,0 |
| 2011 | — | 3,1 | 67,1 | 1,3 | — | 28,5 |
Belediye başkanlığı 1984–2024. 1984–2024, 9 seçim kaydı
Kutunun üzerine gelin: kazanan adı ve dönem partisi görünür.
1984'ten 2024'e 9 belediye başkanlığı seçiminin 6'sı Millî Görüş/AK Parti geleneğinde: Bingöl bu ölçüyle ağırlıklı bir il (hâkim gelenek payı %67; 81 il içinde 14. sırada, 1 = en kararlı). Belediye 4 kez gelenek değiştirdi; en uzun kesintisiz dönem 5 seçimle Millî Görüş/AK Parti geleneğinin. Son seçimi (2024) Millî Görüş/AK Parti kazandı ve bu, üst üste 5. kazanımı. Daha uzun pencerede (1950–2011, 15 genel seçim) ilin en büyük geleneği Millî Görüş/AK Parti: ortalama %33 (Türkiye %22). Ülke ortalamasından en çok ayrıldığı yer merkez sol: −13,6 puan.
Her şeritte 81 ilin dağılımı soluk noktalarla, bu il koyu noktayla, Türkiye ortalaması ince çizgiyle gösterilir. Sıfırın sağı ve solu göstergeye göre açıklanır.
İktidar bloğu (AK Parti+MHP) 2018→2023 milletvekili oyunda bu ilde −1,6 puan kaybetti; Türkiye ortalaması 4,4. Yani Bingöl ulusal dalgadan 6,0 puan daha az etkilendi (81 il içinde kayıp sırası 76., 1 = en çok kaybeden). 2023 cumhurbaşkanlığında Erdoğan bu ilde ittifak partilerinin toplamından beklenenin 1,8 puan üstünde kaldı (Gelman–King artığı; sırası 13.). 2018'de aynı artık +7,0 idi — iki seçimde de aynı yönde: aday etkisi bu ilde kalıcı. Aday primi 2023: Erdoğan +2,4, Kılıçdaroğlu +0,8 puan (aday oyu − kendi blokunun mv toplamı). İki aday da kendi bloğunun üstüne çıktı. 2018'de HDP oyu %26,8: bu ilde blok hesapları Kürt siyasi hareketinin ağırlığı dikkate alınmadan okunmamalı.
Üstte partilerin bu ildeki milletvekili oyu değişimi (geçerli oy payı, puan). Altta kapalı-sistem bilanço ve bu bilançoyu üretebilecek en küçük seçmen hareketi: il düzeyinde kim kimden oy aldı sorusuna kestirim değil, alt sınır verilir.
| Kategori | 2018 | 2023 | Fark (puan) |
|---|---|---|---|
| AK Parti | %53,7 | %39,2 | −14,6 |
| MHP | %5,7 | %13,6 | +7,9 |
| YRP | — | %9,9 | +9,9 |
| CHP | %2,2 | %5,8 | +3,6 |
| İYİ | %4,0 | %2,0 | −1,9 |
| HDP/YSP | %26,0 | %23,9 | −2,1 |
| Diğer | %5,5 | %5,5 | +0,0 |
| Yeni seçmen | %2,8 | — | −2,8 |
| Ayrılan | — | %0,0 | +0,0 |
En küçük yer değiştirme. Bu tabloyu üretebilecek en küçük toplam hareket tabanın %21,4'ü (yeni seçmen ve ayrılanlar dahil). Bunun içinde parti değiştirmek zorunda olan seçmen en az %18,6'sı (Türkiye il ortalaması %10,2; 81 il içinde Bingöl 5. en oynak il, 1 = en oynak). İkisi de alt sınırdır: gerçek hareket daha büyük olabilir, daha küçük olamaz. En küçük çözümde en büyük akışlar: AK Parti → YRP 9,9 puan; AK Parti → MHP 3,8 puan; Yeni seçmen → CHP 2,8 puan; HDP/YSP → MHP 2,1 puan. Bu, aynı toplamı veren çözümlerden biridir: kesin olan toplam ve net bilançodur, tek tek akışlar değil.
Sandığın tek başına kanıtladığı (Duncan–Davis alt sınırı): 2018 iktidar seçmeninin 2023'te blokta (AK Parti+MHP+YRP) kalan payı en az %37. Bu sınırlar hiçbir modele dayanmaz; yalnız iki seçimin toplamlarından çıkar.
Geçerli oy payıyla (üstteki çubuklar) en büyük kayıp AK Parti (−16,1 puan), en büyük kazanç SP → YRP (+8,9). Çubuklar geçerli oyu, bilanço ise yeni/ayrılan seçmeni de içeren ortak tabanı paylaştırır; iki sayı bu yüzden bire bir örtüşmez, ikisi de kesindir.
Kırk yıllık kazanan arşivinden bu ilin nasıl aday seçtiği; varsa büyükşehir yarışlarında aday primi (adayın oyu − partisinin taban oyu).
Bu il nasıl aday seçiyor? Bingöl il merkezi 1984-1999 arasında ANAP, SHP, RP ve HADEP'in birer seçim kazandığı geçişken bir yapıdaydı; 1994'te RP'nin ve 1999'da HADEP'in kazanması ilin hem Milli Görüş hem Kürt siyasi hareketi damarlarını gösterir. 2004'ten itibaren beş seçim üst üste AK Parti kazanarak ili bölgedeki en istikrarlı kalelerinden birine dönüştürdü. AK Parti dönemi büyük ölçüde tek dönemlik başkan rotasyonuyla işlemiş, ancak Erdal Arıkan 2024'te yeniden seçilmiştir. 2024'te DEM Parti ve Yeniden Refah'ın yükselişiyle kazanan oyu %34'e gerilemiş, yarış yeniden çok kutuplu hale gelmiştir.
Bingöl yerelde salınımlı bir il: 4 kez gelenek değiştirdi. Burada aday ve konjonktür parti etiketinden ağır basıyor; il-özgü prim ölçüsü ulusal ortalamadan çok sapabilir.
İktidar bloğu bu ilde ulusal ortalamadan 6,0 puan daha az kaybetti; il, 2023'te iktidar açısından tampon işlevi gördü.
Erdoğan'ın kişisel etkisi bu ilde iki seçimde de aynı yönde (+7,0 → +1,8): aday partisinden güçlü — il için kalıcı bir örüntü.
2018→2023 arasında seçmenin en az %18,6'sı parti değiştirdi — 81 il içinde 5. sıra: Bingöl Türkiye'nin en oynak illerinden. Burada 'sadık taban' varsayımı zayıf; ilde her seçim yeniden kurulan bir koalisyon var.