Bu sayfa Tunceli'nin seçim tarihini tablo olarak değil, dört soruyla okur: il hangi geleneğe yaslanıyor ve bu ne kadar kararlı; 2018→2023'te ulusal dalgadan ne kadar saptı; oy nereye gitti ve bunun ne kadarı kanıtlanabilir; belediyeyi kim, hangi profille kazanıyor. Bütün sayılar YSK il sonuçlarından ve sitenin il modellerinden gelir; il için ayrıca kestirim yapılmaz.
Üstte 1950–2011 genel seçimlerinde ilin oyunun altı siyasi geleneğe dağılımı; altta 1984'ten bugüne belediye başkanlığını kazanan gelenek. Renk parti değil gelenek söyler.
| Yıl | merkez sağ | merkez sol | Millî Görüş/AK Parti | milliyetçi | Kürt siyaseti | diğer |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1950 | 58,7 | 41,3 | — | — | — | — |
| 1957 | 34,8 | 65,2 | — | — | — | — |
| 1961 | — | 35,1 | — | 7,1 | — | 57,7 |
| 1965 | 26,9 | 33,5 | — | — | — | 39,6 |
| 1969 | 21,2 | 17,2 | — | — | — | 61,5 |
| 1973 | 15,3 | 70,0 | 2,6 | — | — | 12,2 |
| 1977 | 8,2 | 66,4 | 1,0 | 4,7 | — | 19,7 |
| 1983 | 16,3 | 63,6 | — | — | — | 20,2 |
| 1987 | 20,3 | 64,7 | 1,3 | — | — | 13,7 |
| 1991 | 14,2 | 59,5 | 5,6 | — | — | 20,7 |
| 1995 | 25,9 | 27,2 | 2,7 | — | — | 44,3 |
| 1999 | 23,7 | 9,1 | 2,4 | 7,2 | — | 57,7 |
| 2002 | 13,2 | 24,6 | 6,7 | 9,8 | — | 45,6 |
| 2007 | 0,9 | 16,6 | 12,3 | 6,4 | — | 63,8 |
| 2011 | — | 57,5 | 15,8 | 2,1 | — | 24,6 |
Belediye başkanlığı 1984–2024. 1984–2024, 9 seçim kaydı
Kutunun üzerine gelin: kazanan adı ve dönem partisi görünür.
1984'ten 2024'e 9 belediye başkanlığı seçiminin 5'i merkez sol geleneğinde: Tunceli bu ölçüyle ağırlıklı bir il (hâkim gelenek payı %56; 81 il içinde 33. sırada, 1 = en kararlı). Belediye 5 kez gelenek değiştirdi; en uzun kesintisiz dönem 3 seçimle merkez sol geleneğinin. Son seçimi (2024) Kürt siyaseti kazandı; bir önceki seçimden el değiştirmişti. Daha uzun pencerede (1950–2011, 15 genel seçim) ilin en büyük geleneği merkez sol: ortalama %45 (Türkiye %28). Ülke ortalamasından en çok ayrıldığı yer Millî Görüş/AK Parti: −18,8 puan.
Her şeritte 81 ilin dağılımı soluk noktalarla, bu il koyu noktayla, Türkiye ortalaması ince çizgiyle gösterilir. Sıfırın sağı ve solu göstergeye göre açıklanır.
İktidar bloğu (AK Parti+MHP) 2018→2023 milletvekili oyunda bu ilde 0,7 puan kaybetti; Türkiye ortalaması 4,4. Yani Tunceli ulusal dalgadan 3,8 puan daha az etkilendi (81 il içinde kayıp sırası 74., 1 = en çok kaybeden). 2023 cumhurbaşkanlığında Erdoğan bu ilde ittifak partilerinin toplamından beklenenin 3,0 puan altında kaldı (Gelman–King artığı; sırası 75.). 2018'de aynı artık −1,1 idi — iki seçimde de aynı yönde: aday etkisi bu ilde kalıcı. Aday primi 2023: Erdoğan −3,6, Kılıçdaroğlu +3,3 puan (aday oyu − kendi blokunun mv toplamı). Kılıçdaroğlu blokunun üstüne çıktı, Erdoğan altında kaldı. 2018'de HDP oyu %51,0: bu ilde blok hesapları Kürt siyasi hareketinin ağırlığı dikkate alınmadan okunmamalı.
Üstte partilerin bu ildeki milletvekili oyu değişimi (geçerli oy payı, puan). Altta kapalı-sistem bilanço ve bu bilançoyu üretebilecek en küçük seçmen hareketi: il düzeyinde kim kimden oy aldı sorusuna kestirim değil, alt sınır verilir.
| Kategori | 2018 | 2023 | Fark (puan) |
|---|---|---|---|
| AK Parti | %14,6 | %13,2 | −1,4 |
| MHP | %5,7 | %5,6 | −0,1 |
| YRP | — | %1,0 | +1,0 |
| CHP | %26,2 | %32,0 | +5,8 |
| İYİ | %1,6 | %2,2 | +0,6 |
| HDP/YSP | %50,8 | %42,7 | −8,0 |
| Diğer | %0,6 | %3,3 | +2,7 |
| Yeni seçmen | %0,5 | — | −0,5 |
| Ayrılan | — | %0,0 | +0,0 |
En küçük yer değiştirme. Bu tabloyu üretebilecek en küçük toplam hareket tabanın %10,1'i (yeni seçmen ve ayrılanlar dahil). Bunun içinde parti değiştirmek zorunda olan seçmen en az %9,6'sı (Türkiye il ortalaması %10,2; 81 il içinde Tunceli 43. en oynak il, 1 = en oynak). İkisi de alt sınırdır: gerçek hareket daha büyük olabilir, daha küçük olamaz. En küçük çözümde en büyük akışlar: HDP/YSP → CHP 5,1 puan; AK Parti → Diğer 1,4 puan; HDP/YSP → Diğer 1,3 puan; HDP/YSP → YRP 1,0 puan. Bu, aynı toplamı veren çözümlerden biridir: kesin olan toplam ve net bilançodur, tek tek akışlar değil.
Bu ilde bloklar %50'nin altında kaldığı için iki seçimin toplamları tek başına "kim kimden aldı" sorusunu sınırlamıyor (Duncan–Davis alt sınırı sıfır); il için oy geçişi iddiaları ancak yukarıdaki alt sınır çözümü ve ulusal modelle birlikte okunabilir.
Geçerli oy payıyla (üstteki çubuklar) en büyük kayıp HDP → YSP (−8,3 puan), en büyük kazanç CHP (+5,6). Çubuklar geçerli oyu, bilanço ise yeni/ayrılan seçmeni de içeren ortak tabanı paylaştırır; iki sayı bu yüzden bire bir örtüşmez, ikisi de kesindir.
Kırk yıllık kazanan arşivinden bu ilin nasıl aday seçtiği; varsa büyükşehir yarışlarında aday primi (adayın oyu − partisinin taban oyu).
Bu il nasıl aday seçiyor? Tunceli, dokuz seçimde altı farklı parti etiketinin (SODEP, Bağımsız, SHP, CHP, DTP/BDP, TKP, DEM) kazandığı, Türkiye'nin en kendine özgü il merkezlerinden biridir; ortak payda tüm kazananların sol-sosyal demokrat yelpazede olmasıdır. 1984-2004 arasında sosyal demokrat gelenek (SODEP-SHP-CHP), 2004-2014 arasında Kürt siyasi hareketiyle eklemlenen sol egemen olmuştur. 2004'te Songül Erol Abdil ve 2009'da Edibe Şahin ile art arda iki kadın başkan seçen ilk il merkezlerinden biridir. 2019'da TKP'li Maçoğlu'nun kazanması, aday kişiliği ve yerel performansın (Ovacık modeli) parti kimliğini aşabildiğini göstermiştir; 2024'te il DEM Parti'ye dönmüştür.
Tunceli yerelde salınımlı bir il: 5 kez gelenek değiştirdi. Burada aday ve konjonktür parti etiketinden ağır basıyor; il-özgü prim ölçüsü ulusal ortalamadan çok sapabilir.
İktidar bloğu bu ilde ulusal ortalamadan 3,8 puan daha az kaybetti; il, 2023'te iktidar açısından tampon işlevi gördü.
Erdoğan'ın kişisel etkisi bu ilde iki seçimde de aynı yönde (−1,1 → −3,0): aday partisinin gerisinde — il için kalıcı bir örüntü.
Parti değiştiren seçmen ülke ortalamasına yakın: en az %9,6 (ortalama %10,2); Tunceli bu ölçüde ne kale ne oynak, ortalama bir il.
2024 yerel seçiminde belediye el değiştirdi: 2023'teki ulusal tablo yerelde bir yıl içinde farklı bir sonuç üretti.