Bu sayfa Erzurum'un seçim tarihini tablo olarak değil, dört soruyla okur: il hangi geleneğe yaslanıyor ve bu ne kadar kararlı; 2018→2023'te ulusal dalgadan ne kadar saptı; oy nereye gitti ve bunun ne kadarı kanıtlanabilir; belediyeyi kim, hangi profille kazanıyor. Bütün sayılar YSK il sonuçlarından ve sitenin il modellerinden gelir; il için ayrıca kestirim yapılmaz.
Üstte 1950–2011 genel seçimlerinde ilin oyunun altı siyasi geleneğe dağılımı; altta 1984'ten bugüne belediye başkanlığını kazanan gelenek. Renk parti değil gelenek söyler.
| Yıl | merkez sağ | merkez sol | Millî Görüş/AK Parti | milliyetçi | Kürt siyaseti | diğer |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1950 | 64,3 | 35,7 | — | — | — | — |
| 1957 | 50,2 | 36,1 | — | 13,7 | — | — |
| 1961 | 7,3 | 28,1 | — | 18,7 | — | 46,0 |
| 1965 | 55,8 | 25,5 | — | 7,7 | — | 10,9 |
| 1969 | 55,7 | 22,0 | — | — | — | 22,3 |
| 1973 | 33,6 | 19,7 | 29,5 | — | — | 17,2 |
| 1977 | 43,1 | 21,7 | 15,5 | 12,9 | — | 6,9 |
| 1983 | 58,8 | 16,6 | — | — | — | 24,6 |
| 1987 | 67,0 | 14,2 | 9,8 | — | — | 9,0 |
| 1991 | 50,1 | 12,3 | 37,0 | — | — | 0,5 |
| 1995 | 30,8 | 7,5 | 38,7 | — | — | 23,0 |
| 1999 | 24,1 | 4,7 | 28,3 | 26,2 | — | 16,7 |
| 2002 | 6,3 | 5,8 | 54,6 | 10,9 | — | 22,4 |
| 2007 | 2,6 | 4,7 | 68,3 | 13,1 | — | 11,2 |
| 2011 | — | 4,8 | 69,2 | 13,3 | — | 12,6 |
Belediye başkanlığı 1984–2024. 1984–2024, 9 seçim kaydı · büyükşehir
Kutunun üzerine gelin: kazanan adı ve dönem partisi görünür.
1984'ten 2024'e 9 belediye başkanlığı seçiminin 6'sı Millî Görüş/AK Parti geleneğinde: Erzurum bu ölçüyle ağırlıklı bir il (hâkim gelenek payı %67; 81 il içinde 14. sırada, 1 = en kararlı). Belediye 3 kez gelenek değiştirdi; en uzun kesintisiz dönem 5 seçimle Millî Görüş/AK Parti geleneğinin. Son seçimi (2024) Millî Görüş/AK Parti kazandı ve bu, üst üste 5. kazanımı. Daha uzun pencerede (1950–2011, 15 genel seçim) ilin en büyük geleneği merkez sağ: ortalama %33 (Türkiye %29). Ülke ortalamasından en çok ayrıldığı yer merkez sol: −13,7 puan.
Her şeritte 81 ilin dağılımı soluk noktalarla, bu il koyu noktayla, Türkiye ortalaması ince çizgiyle gösterilir. Sıfırın sağı ve solu göstergeye göre açıklanır.
İktidar bloğu (AK Parti+MHP) 2018→2023 milletvekili oyunda bu ilde 8,5 puan kaybetti; Türkiye ortalaması 4,4. Yani Erzurum ulusal dalgadan 4,1 puan daha çok etkilendi (81 il içinde kayıp sırası 7., 1 = en çok kaybeden). 2023 cumhurbaşkanlığında Erdoğan bu ilde ittifak partilerinin toplamından beklenenin 3,1 puan üstünde kaldı (Gelman–King artığı; sırası 8.). 2018'de aynı artık +0,6 idi — yön ya da büyüklük değişti; aday etkisi bu ilde kararlı değil. Aday primi 2023: Erdoğan +3,8, Kılıçdaroğlu −1,9 puan (aday oyu − kendi blokunun mv toplamı). Erdoğan blokunun üstüne çıktı, Kılıçdaroğlu altında kaldı. 2018'de HDP oyu %12,0: bu ilde blok hesapları Kürt siyasi hareketinin ağırlığı dikkate alınmadan okunmamalı.
Üstte partilerin bu ildeki milletvekili oyu değişimi (geçerli oy payı, puan). Altta kapalı-sistem bilanço ve bu bilançoyu üretebilecek en küçük seçmen hareketi: il düzeyinde kim kimden oy aldı sorusuna kestirim değil, alt sınır verilir.
| Kategori | 2018 | 2023 | Fark (puan) |
|---|---|---|---|
| AK Parti | %54,8 | %43,1 | −11,7 |
| MHP | %18,5 | %16,6 | −2,0 |
| YRP | — | %4,9 | +4,9 |
| CHP | %4,4 | %7,0 | +2,6 |
| İYİ | %8,1 | %9,4 | +1,3 |
| HDP/YSP | %12,0 | %9,8 | −2,1 |
| Diğer | %2,1 | %8,7 | +6,6 |
| Yeni seçmen | %0,0 | — | +0,0 |
| Ayrılan | — | %0,4 | +0,4 |
En küçük yer değiştirme. Bu tabloyu üretebilecek en küçük toplam hareket tabanın %15,8'i (yeni seçmen ve ayrılanlar dahil). Bunun içinde parti değiştirmek zorunda olan seçmen en az %15,3'ü (Türkiye il ortalaması %10,2; 81 il içinde Erzurum 13. en oynak il, 1 = en oynak). İkisi de alt sınırdır: gerçek hareket daha büyük olabilir, daha küçük olamaz. En küçük çözümde en büyük akışlar: AK Parti → YRP 4,9 puan; AK Parti → Diğer 3,8 puan; AK Parti → CHP 2,6 puan; HDP/YSP → Diğer 2,1 puan. Bu, aynı toplamı veren çözümlerden biridir: kesin olan toplam ve net bilançodur, tek tek akışlar değil.
Sandığın tek başına kanıtladığı (Duncan–Davis alt sınırı): 2018 iktidar seçmeninin 2023'te blokta (AK Parti+MHP+YRP) kalan payı en az %52. Bu sınırlar hiçbir modele dayanmaz; yalnız iki seçimin toplamlarından çıkar.
Geçerli oy payıyla (üstteki çubuklar) en büyük kayıp AK Parti (−11,5 puan), en büyük kazanç SP → YRP (+3,2). Çubuklar geçerli oyu, bilanço ise yeni/ayrılan seçmeni de içeren ortak tabanı paylaştırır; iki sayı bu yüzden bire bir örtüşmez, ikisi de kesindir.
Kırk yıllık kazanan arşivinden bu ilin nasıl aday seçtiği; varsa büyükşehir yarışlarında aday primi (adayın oyu − partisinin taban oyu).
Bu il nasıl aday seçiyor? Erzurum, 1993'te büyükşehir statüsü almış ve 1984'ten bu yana yalnızca sağ partilerce yönetilmiştir; sıralama ANAP-DYP-RP-MHP-AK Parti biçiminde dönemin ulusal sağ dalgalarını birebir izler. 1994 RP ve 1999 MHP zaferleri ilin dindar-milliyetçi seçmen tabanının iki kanadını yansıtır. 2004'ten itibaren altı seçim üst üste AK Parti kazanmıştır; 2024'te oy oranı %50,4'e gerileyerek rekabet kısmen artmıştır. Uzun görev süresi (Sekmen 2014'ten bu yana) son dönemin belirgin özelliğidir.
Erzurum yerelde ağırlıklı ama kapalı olmayan bir il: 6/9 seçim Millî Görüş/AK Parti; 3 el değişimi.
İktidar bloğu bu ilde ulusal ortalamadan 4,1 puan daha çok kaybetti; 2023'te kaymanın yoğunlaştığı illerden biri.
2018→2023 arasında seçmenin en az %15,3'ü parti değiştirdi — 81 il içinde 13. sıra: Erzurum Türkiye'nin en oynak illerinden. Burada 'sadık taban' varsayımı zayıf; ilde her seçim yeniden kurulan bir koalisyon var.
Sandık verisi tek başına şunu kanıtlıyor: 2018 iktidar seçmeninin en az %52'si 2023'te blokta kaldı — 'taban çözüldü' anlatısı bu il için veriyle tutmaz.