Bu sayfa Kars'ın seçim tarihini tablo olarak değil, dört soruyla okur: il hangi geleneğe yaslanıyor ve bu ne kadar kararlı; 2018→2023'te ulusal dalgadan ne kadar saptı; oy nereye gitti ve bunun ne kadarı kanıtlanabilir; belediyeyi kim, hangi profille kazanıyor. Bütün sayılar YSK il sonuçlarından ve sitenin il modellerinden gelir; il için ayrıca kestirim yapılmaz.
Üstte 1950–2011 genel seçimlerinde ilin oyunun altı siyasi geleneğe dağılımı; altta 1984'ten bugüne belediye başkanlığını kazanan gelenek. Renk parti değil gelenek söyler.
| Yıl | merkez sağ | merkez sol | Millî Görüş/AK Parti | milliyetçi | Kürt siyaseti | diğer |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1950 | 41,1 | 58,2 | — | — | — | 0,7 |
| 1957 | 36,8 | 62,5 | — | 0,8 | — | 0,0 |
| 1961 | 21,7 | 47,8 | — | — | — | 30,4 |
| 1965 | 37,3 | 34,3 | — | 2,9 | — | 25,4 |
| 1969 | 42,9 | 33,3 | — | — | — | 23,8 |
| 1973 | 28,4 | 45,5 | 7,7 | — | — | 18,3 |
| 1977 | 18,6 | 52,9 | 9,9 | 8,3 | — | 10,2 |
| 1983 | 24,7 | 34,4 | — | — | — | 40,9 |
| 1987 | 44,8 | 46,3 | 4,1 | — | — | 4,8 |
| 1991 | 43,9 | 48,3 | 7,1 | — | — | 0,7 |
| 1995 | 30,8 | 25,7 | 20,5 | — | — | 23,0 |
| 1999 | 28,2 | 17,0 | 9,8 | 12,8 | — | 32,2 |
| 2002 | 10,7 | 16,7 | 17,2 | 11,8 | — | 43,6 |
| 2007 | 4,1 | 13,4 | 41,2 | 20,0 | — | 21,3 |
| 2011 | — | 16,7 | 42,6 | 17,2 | — | 23,5 |
Belediye başkanlığı 1984–2024. 1984–2024, 9 seçim kaydı
Kutunun üzerine gelin: kazanan adı ve dönem partisi görünür.
1984'ten 2024'e 9 belediye başkanlığı seçiminin 3'ü milliyetçi geleneğinde: Kars bu ölçüyle rekabetçi bir il (hâkim gelenek payı %33; 81 il içinde 71. sırada, 1 = en kararlı). Belediye 6 kez gelenek değiştirdi; en uzun kesintisiz dönem 2 seçimle merkez sol geleneğinin. Son seçimi (2024) milliyetçi kazandı; bir önceki seçimden el değiştirmişti. Daha uzun pencerede (1950–2011, 15 genel seçim) ilin en büyük geleneği merkez sol: ortalama %39 (Türkiye %28). Ülke ortalamasından en çok ayrıldığı yer Millî Görüş/AK Parti: −12,9 puan.
Her şeritte 81 ilin dağılımı soluk noktalarla, bu il koyu noktayla, Türkiye ortalaması ince çizgiyle gösterilir. Sıfırın sağı ve solu göstergeye göre açıklanır.
İktidar bloğu (AK Parti+MHP) 2018→2023 milletvekili oyunda bu ilde 7,7 puan kaybetti; Türkiye ortalaması 4,4. Yani Kars ulusal dalgadan 3,2 puan daha çok etkilendi (81 il içinde kayıp sırası 11., 1 = en çok kaybeden). 2023 cumhurbaşkanlığında Erdoğan bu ilde ittifak partilerinin toplamından beklenenin 2,1 puan üstünde kaldı (Gelman–King artığı; sırası 11.). 2018'de aynı artık +0,2 idi — yön ya da büyüklük değişti; aday etkisi bu ilde kararlı değil. Aday primi 2023: Erdoğan +1,9, Kılıçdaroğlu −4,7 puan (aday oyu − kendi blokunun mv toplamı). Erdoğan blokunun üstüne çıktı, Kılıçdaroğlu altında kaldı. 2018'de HDP oyu %31,9: bu ilde blok hesapları Kürt siyasi hareketinin ağırlığı dikkate alınmadan okunmamalı.
Üstte partilerin bu ildeki milletvekili oyu değişimi (geçerli oy payı, puan). Altta kapalı-sistem bilanço ve bu bilançoyu üretebilecek en küçük seçmen hareketi: il düzeyinde kim kimden oy aldı sorusuna kestirim değil, alt sınır verilir.
| Kategori | 2018 | 2023 | Fark (puan) |
|---|---|---|---|
| AK Parti | %37,9 | %24,8 | −13,1 |
| MHP | %7,2 | %9,4 | +2,1 |
| YRP | — | %1,9 | +1,9 |
| CHP | %14,3 | %15,9 | +1,6 |
| İYİ | %7,4 | %14,3 | +7,0 |
| HDP/YSP | %31,9 | %26,9 | −5,0 |
| Diğer | %1,3 | %3,2 | +1,9 |
| Yeni seçmen | %0,0 | — | +0,0 |
| Ayrılan | — | %3,6 | +3,6 |
En küçük yer değiştirme. Bu tabloyu üretebilecek en küçük toplam hareket tabanın %18,1'i (yeni seçmen ve ayrılanlar dahil). Bunun içinde parti değiştirmek zorunda olan seçmen en az %14,5'i (Türkiye il ortalaması %10,2; 81 il içinde Kars 18. en oynak il, 1 = en oynak). İkisi de alt sınırdır: gerçek hareket daha büyük olabilir, daha küçük olamaz. En küçük çözümde en büyük akışlar: HDP/YSP → İYİ 5,0 puan; AK Parti → Ayrılan 3,6 puan; AK Parti → MHP 2,1 puan; AK Parti → İYİ 1,9 puan. Bu, aynı toplamı veren çözümlerden biridir: kesin olan toplam ve net bilançodur, tek tek akışlar değil.
Bu ilde bloklar %50'nin altında kaldığı için iki seçimin toplamları tek başına "kim kimden aldı" sorusunu sınırlamıyor (Duncan–Davis alt sınırı sıfır); il için oy geçişi iddiaları ancak yukarıdaki alt sınır çözümü ve ulusal modelle birlikte okunabilir.
Kapalı sistemde 2023 seçmen kitlesi 2018'e göre %3,6 küçüldü (göç/kayıt kaybı); bilanço bunu 'Ayrılan' satırında taşır.
Geçerli oy payıyla (üstteki çubuklar) en büyük kayıp AK Parti (−12,1 puan), en büyük kazanç İYİ (+7,5). Çubuklar geçerli oyu, bilanço ise yeni/ayrılan seçmeni de içeren ortak tabanı paylaştırır; iki sayı bu yüzden bire bir örtüşmez, ikisi de kesindir.
Kırk yıllık kazanan arşivinden bu ilin nasıl aday seçtiği; varsa büyükşehir yarışlarında aday primi (adayın oyu − partisinin taban oyu).
Bu il nasıl aday seçiyor? Kars, dokuz seçimde beş farklı partinin (SODEP/SHP, MHP, ANAP, AK Parti, HDP) kazandığı, bölgenin siyaseten en geçişken il merkezidir; bu çeşitlilik ilin çok kimlikli seçmen yapısını yansıtır. Aynı aday farklı partilerden seçilebilmiştir: Alibeyoğlu 1999'da ANAP'tan, 2004'te AK Parti'den kazanmıştır. 2019'da HDP adayı Ayhan Bilgen %29,5 ile seçilmiş; 2020'de görevden ayrılmasının ardından yerine görevlendirme yapılmıştır (olgusal not). 2024'te başkanlığı MHP adayı Ötüken Senger kazanmıştır; 2009 sonrasında hiçbir başkanın ikinci dönem kazanamaması ilin yüksek seçim oynaklığını gösterir.
Kars yerelde salınımlı bir il: 6 kez gelenek değiştirdi. Burada aday ve konjonktür parti etiketinden ağır basıyor; il-özgü prim ölçüsü ulusal ortalamadan çok sapabilir.
İktidar bloğu bu ilde ulusal ortalamadan 3,2 puan daha çok kaybetti; 2023'te kaymanın yoğunlaştığı illerden biri.
Parti değiştiren seçmen ülke ortalamasına yakın: en az %14,5 (ortalama %10,2); Kars bu ölçüde ne kale ne oynak, ortalama bir il.
2024 yerel seçiminde belediye el değiştirdi: 2023'teki ulusal tablo yerelde bir yıl içinde farklı bir sonuç üretti.