Bu sayfa Iğdır'ın seçim tarihini tablo olarak değil, dört soruyla okur: il hangi geleneğe yaslanıyor ve bu ne kadar kararlı; 2018→2023'te ulusal dalgadan ne kadar saptı; oy nereye gitti ve bunun ne kadarı kanıtlanabilir; belediyeyi kim, hangi profille kazanıyor. Bütün sayılar YSK il sonuçlarından ve sitenin il modellerinden gelir; il için ayrıca kestirim yapılmaz.
Üstte 1950–2011 genel seçimlerinde ilin oyunun altı siyasi geleneğe dağılımı; altta 1984'ten bugüne belediye başkanlığını kazanan gelenek. Renk parti değil gelenek söyler.
| Yıl | merkez sağ | merkez sol | Millî Görüş/AK Parti | milliyetçi | Kürt siyaseti | diğer |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1995 | 25,2 | 21,2 | 9,4 | — | — | 44,2 |
| 1999 | 20,0 | 4,1 | 12,9 | 17,0 | — | 45,9 |
| 2002 | 9,9 | 14,8 | 6,5 | 13,3 | — | 55,5 |
| 2007 | 4,3 | 8,4 | 28,9 | 15,2 | — | 43,3 |
| 2011 | — | 1,7 | 28,3 | 34,1 | — | 35,9 |
Belediye başkanlığı 1984–2024. 1994–2024, 7 seçim kaydı
Kutunun üzerine gelin: kazanan adı ve dönem partisi görünür.
1994'ten 2024'e 7 belediye başkanlığı seçiminin 4'ü Kürt siyaseti geleneğinde: Iğdır bu ölçüyle ağırlıklı bir il (hâkim gelenek payı %57; 81 il içinde 32. sırada, 1 = en kararlı). Belediye 2 kez gelenek değiştirdi; en uzun kesintisiz dönem 4 seçimle Kürt siyaseti geleneğinin. Son seçimi (2024) Kürt siyaseti kazandı ve bu, üst üste 4. kazanımı. Daha uzun pencerede (1995–2011, 5 genel seçim) ilin en büyük geleneği diğer: ortalama %44 (Türkiye %13). Ülke ortalamasından en çok ayrıldığı yer diğer: +30,9 puan.
Her şeritte 81 ilin dağılımı soluk noktalarla, bu il koyu noktayla, Türkiye ortalaması ince çizgiyle gösterilir. Sıfırın sağı ve solu göstergeye göre açıklanır.
İktidar bloğu (AK Parti+MHP) 2018→2023 milletvekili oyunda bu ilde 4,2 puan kaybetti; Türkiye ortalaması 4,4. Yani Iğdır ulusal dalgadan 0,3 puan daha az etkilendi (81 il içinde kayıp sırası 45., 1 = en çok kaybeden). 2023 cumhurbaşkanlığında Erdoğan bu ilde ittifak partilerinin toplamından beklenenin 15,1 puan altında kaldı (Gelman–King artığı; sırası 81.). 2018'de aynı artık −13,5 idi — iki seçimde de aynı yönde: aday etkisi bu ilde kalıcı. Aday primi 2023: Erdoğan −15,2, Kılıçdaroğlu +5,8 puan (aday oyu − kendi blokunun mv toplamı). Kılıçdaroğlu blokunun üstüne çıktı, Erdoğan altında kaldı. 2018'de HDP oyu %44,2: bu ilde blok hesapları Kürt siyasi hareketinin ağırlığı dikkate alınmadan okunmamalı.
Üstte partilerin bu ildeki milletvekili oyu değişimi (geçerli oy payı, puan). Altta kapalı-sistem bilanço ve bu bilançoyu üretebilecek en küçük seçmen hareketi: il düzeyinde kim kimden oy aldı sorusuna kestirim değil, alt sınır verilir.
| Kategori | 2018 | 2023 | Fark (puan) |
|---|---|---|---|
| AK Parti | %18,9 | %35,2 | +16,3 |
| MHP | %21,8 | %4,8 | −17,1 |
| YRP | — | %0,5 | +0,5 |
| CHP | %2,6 | %6,6 | +4,0 |
| İYİ | %5,4 | %6,6 | +1,2 |
| HDP/YSP | %40,4 | %43,5 | +3,1 |
| Diğer | %2,2 | %2,9 | +0,7 |
| Yeni seçmen | %8,7 | — | −8,7 |
| Ayrılan | — | %0,0 | +0,0 |
En küçük yer değiştirme. Bu tabloyu üretebilecek en küçük toplam hareket tabanın %25,8'i (yeni seçmen ve ayrılanlar dahil). Bunun içinde parti değiştirmek zorunda olan seçmen en az %17,1'i (Türkiye il ortalaması %10,2; 81 il içinde Iğdır 8. en oynak il, 1 = en oynak). İkisi de alt sınırdır: gerçek hareket daha büyük olabilir, daha küçük olamaz. En küçük çözümde en büyük akışlar: MHP → AK Parti 16,3 puan; Yeni seçmen → CHP 4,0 puan; Yeni seçmen → HDP/YSP 3,1 puan; Yeni seçmen → İYİ 0,9 puan. Bu, aynı toplamı veren çözümlerden biridir: kesin olan toplam ve net bilançodur, tek tek akışlar değil.
Bu ilde bloklar %50'nin altında kaldığı için iki seçimin toplamları tek başına "kim kimden aldı" sorusunu sınırlamıyor (Duncan–Davis alt sınırı sıfır); il için oy geçişi iddiaları ancak yukarıdaki alt sınır çözümü ve ulusal modelle birlikte okunabilir.
Geçerli oy payıyla (üstteki çubuklar) en büyük kayıp MHP (−19,1 puan), en büyük kazanç AK Parti (+14,5). Çubuklar geçerli oyu, bilanço ise yeni/ayrılan seçmeni de içeren ortak tabanı paylaştırır; iki sayı bu yüzden bire bir örtüşmez, ikisi de kesindir.
Kırk yıllık kazanan arşivinden bu ilin nasıl aday seçtiği; varsa büyükşehir yarışlarında aday primi (adayın oyu − partisinin taban oyu).
Bu il nasıl aday seçiyor? Iğdır, 1992'de il olmasından bu yana Türkiye'nin en keskin iki kutuplu yerel rekabetlerinden birini sergiler: MHP ile Kürt siyasi hareketi partileri (DTP, BDP, HDP, DEM) neredeyse her seçimde başa baş yarışır. 1999-2009 arasında MHP'den DTP'ye geçiş, 2019'da yüzde 50,1'e karşı 46,6'lık sonuç bu kutuplaşmanın ölçüsüdür. 2009 sonrası dört seçimin dördünü de Kürt siyasi hareketi adayları kazanmış, ancak 2020'de İçişleri Bakanlığı görevlendirmesi yapılmıştır. Mehmet Nuri Güneş'in 15 yıl arayla ikinci kez seçilmesi, aday kişiliğinden çok parti çizgisine dayalı oy davranışına işaret eder.
Iğdır yerelde ağırlıklı ama kapalı olmayan bir il: 4/7 seçim Kürt siyaseti; 2 el değişimi.
2018→2023'te il ulusal dalgayla neredeyse birebir hareket etti (kayıp 4,2 vs 4,4): burada oyu oynatan ulusal gündemdi, yerel bir dinamik eklenmedi.
Erdoğan'ın kişisel etkisi bu ilde iki seçimde de aynı yönde (−13,5 → −15,1): aday partisinin gerisinde — il için kalıcı bir örüntü.
2018→2023 arasında seçmenin en az %17,1'i parti değiştirdi — 81 il içinde 8. sıra: Iğdır Türkiye'nin en oynak illerinden. Burada 'sadık taban' varsayımı zayıf; ilde her seçim yeniden kurulan bir koalisyon var.