Bu sayfa Van'ın seçim tarihini tablo olarak değil, dört soruyla okur: il hangi geleneğe yaslanıyor ve bu ne kadar kararlı; 2018→2023'te ulusal dalgadan ne kadar saptı; oy nereye gitti ve bunun ne kadarı kanıtlanabilir; belediyeyi kim, hangi profille kazanıyor. Bütün sayılar YSK il sonuçlarından ve sitenin il modellerinden gelir; il için ayrıca kestirim yapılmaz.
Üstte 1950–2011 genel seçimlerinde ilin oyunun altı siyasi geleneğe dağılımı; altta 1984'ten bugüne belediye başkanlığını kazanan gelenek. Renk parti değil gelenek söyler.
| Yıl | merkez sağ | merkez sol | Millî Görüş/AK Parti | milliyetçi | Kürt siyaseti | diğer |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1950 | 35,1 | 43,2 | — | — | — | 21,7 |
| 1957 | 42,1 | 56,7 | — | 1,2 | — | — |
| 1961 | 7,9 | 32,6 | — | 21,4 | — | 38,0 |
| 1965 | 30,2 | 45,2 | — | — | — | 24,6 |
| 1969 | 27,2 | 10,4 | — | — | — | 62,4 |
| 1973 | 23,7 | 10,3 | 7,0 | — | — | 59,0 |
| 1977 | 15,4 | 19,4 | 20,4 | 2,8 | — | 42,0 |
| 1983 | 31,8 | 23,9 | — | — | — | 44,4 |
| 1987 | 39,4 | 23,8 | 17,4 | — | — | 19,4 |
| 1991 | 52,8 | 24,1 | 22,5 | — | — | 0,7 |
| 1995 | 26,5 | 4,4 | 23,7 | — | — | 45,4 |
| 1999 | 20,8 | 4,1 | 18,9 | 8,0 | — | 48,1 |
| 2002 | 6,5 | 5,2 | 25,9 | 3,2 | — | 59,3 |
| 2007 | 2,7 | 4,1 | 53,2 | 3,2 | — | 36,7 |
| 2011 | — | 3,8 | 40,2 | 3,0 | — | 53,0 |
Belediye başkanlığı 1984–2024. 1984–2024, 9 seçim kaydı · büyükşehir
Kutunun üzerine gelin: kazanan adı ve dönem partisi görünür.
1984'ten 2024'e 9 belediye başkanlığı seçiminin 5'i Kürt siyaseti geleneğinde: Van bu ölçüyle ağırlıklı bir il (hâkim gelenek payı %56; 81 il içinde 33. sırada, 1 = en kararlı). Belediye 3 kez gelenek değiştirdi; en uzun kesintisiz dönem 4 seçimle Kürt siyaseti geleneğinin. Son seçimi (2024) Kürt siyaseti kazandı ve bu, üst üste 4. kazanımı. Daha uzun pencerede (1950–2011, 15 genel seçim) ilin en büyük geleneği diğer: ortalama %41 (Türkiye %13). Ülke ortalamasından en çok ayrıldığı yer diğer: +27,2 puan.
Her şeritte 81 ilin dağılımı soluk noktalarla, bu il koyu noktayla, Türkiye ortalaması ince çizgiyle gösterilir. Sıfırın sağı ve solu göstergeye göre açıklanır.
İktidar bloğu (AK Parti+MHP) 2018→2023 milletvekili oyunda bu ilde 0,5 puan kaybetti; Türkiye ortalaması 4,4. Yani Van ulusal dalgadan 3,9 puan daha az etkilendi (81 il içinde kayıp sırası 75., 1 = en çok kaybeden). 2023 cumhurbaşkanlığında Erdoğan bu ilde ittifak partilerinin toplamından beklenenin 1,5 puan üstünde kaldı (Gelman–King artığı; sırası 15.). 2018'de aynı artık +1,6 idi — iki seçimde de aynı yönde: aday etkisi bu ilde kalıcı. 2018'de HDP oyu %59,3: bu ilde blok hesapları Kürt siyasi hareketinin ağırlığı dikkate alınmadan okunmamalı.
Üstte partilerin bu ildeki milletvekili oyu değişimi (geçerli oy payı, puan). Altta kapalı-sistem bilanço ve bu bilançoyu üretebilecek en küçük seçmen hareketi: il düzeyinde kim kimden oy aldı sorusuna kestirim değil, alt sınır verilir.
| Kategori | 2018 | 2023 | Fark (puan) |
|---|---|---|---|
| AK Parti | %31,4 | %26,1 | −5,3 |
| MHP | %3,0 | %5,1 | +2,1 |
| YRP | — | %3,1 | +3,1 |
| CHP | %2,6 | %8,7 | +6,1 |
| İYİ | %1,3 | %0,1 | −1,1 |
| HDP/YSP | %58,5 | %52,8 | −5,7 |
| Diğer | %1,9 | %4,1 | +2,2 |
| Yeni seçmen | %1,3 | — | −1,3 |
| Ayrılan | — | %0,0 | +0,0 |
En küçük yer değiştirme. Bu tabloyu üretebilecek en küçük toplam hareket tabanın %13,5'i (yeni seçmen ve ayrılanlar dahil). Bunun içinde parti değiştirmek zorunda olan seçmen en az %12,1'i (Türkiye il ortalaması %10,2; 81 il içinde Van 29. en oynak il, 1 = en oynak). İkisi de alt sınırdır: gerçek hareket daha büyük olabilir, daha küçük olamaz. En küçük çözümde en büyük akışlar: HDP/YSP → YRP 3,1 puan; AK Parti → CHP 3,1 puan; AK Parti → Diğer 2,2 puan; HDP/YSP → MHP 2,1 puan. Bu, aynı toplamı veren çözümlerden biridir: kesin olan toplam ve net bilançodur, tek tek akışlar değil.
Sandığın tek başına kanıtladığı (Duncan–Davis alt sınırı): 2018 HDP tabanının YSP'ye giden payı en az %19. Bu sınırlar hiçbir modele dayanmaz; yalnız iki seçimin toplamlarından çıkar.
Geçerli oy payıyla (üstteki çubuklar) en büyük kayıp HDP → YSP (−6,5 puan), en büyük kazanç CHP (+6,1). Çubuklar geçerli oyu, bilanço ise yeni/ayrılan seçmeni de içeren ortak tabanı paylaştırır; iki sayı bu yüzden bire bir örtüşmez, ikisi de kesindir.
Kırk yıllık kazanan arşivinden bu ilin nasıl aday seçtiği; varsa büyükşehir yarışlarında aday primi (adayın oyu − partisinin taban oyu).
Bu il nasıl aday seçiyor? Van'da 1984-1994 arasında üç seçim üst üste RP kazanarak ili Milli Görüş geleneğinin Doğu'daki erken kalelerinden biri yaptı. 1999'da HADEP'e geçiş, il siyasetinin eksenini kalıcı biçimde değiştirdi; 2004'teki AK Parti dönemi dışında 1999'dan bu yana tüm seçimleri Kürt siyasi hareketi partileri (HADEP, DTP, BDP, HDP, DEM) kazandı. 2014'te büyükşehir statüsüne geçen ilde 2016, 2019 ve 2025'te seçilmiş başkanların yerine İçişleri Bakanlığı görevlendirmeleri yapıldı. Aday profili avukatlık ve milletvekilliği geçmişi olan profesyonel siyasetçilere evrilmiş, 2019'da il ilk kadın büyükşehir belediye başkanını seçmiştir.
Van yerelde ağırlıklı ama kapalı olmayan bir il: 5/9 seçim Kürt siyaseti; 3 el değişimi.
İktidar bloğu bu ilde ulusal ortalamadan 3,9 puan daha az kaybetti; il, 2023'te iktidar açısından tampon işlevi gördü.
Erdoğan'ın kişisel etkisi bu ilde iki seçimde de aynı yönde (+1,6 → +1,5): aday partisinden güçlü — il için kalıcı bir örüntü.
Parti değiştiren seçmen ülke ortalamasına yakın: en az %12,1 (ortalama %10,2); Van bu ölçüde ne kale ne oynak, ortalama bir il.