Bu sayfa Bitlis'in seçim tarihini tablo olarak değil, dört soruyla okur: il hangi geleneğe yaslanıyor ve bu ne kadar kararlı; 2018→2023'te ulusal dalgadan ne kadar saptı; oy nereye gitti ve bunun ne kadarı kanıtlanabilir; belediyeyi kim, hangi profille kazanıyor. Bütün sayılar YSK il sonuçlarından ve sitenin il modellerinden gelir; il için ayrıca kestirim yapılmaz.
Üstte 1950–2011 genel seçimlerinde ilin oyunun altı siyasi geleneğe dağılımı; altta 1984'ten bugüne belediye başkanlığını kazanan gelenek. Renk parti değil gelenek söyler.
| Yıl | merkez sağ | merkez sol | Millî Görüş/AK Parti | milliyetçi | Kürt siyaseti | diğer |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1950 | 27,8 | 55,7 | — | — | — | 16,5 |
| 1957 | 60,9 | 37,9 | — | 1,2 | — | — |
| 1961 | — | 30,8 | — | 22,3 | — | 46,9 |
| 1965 | 49,2 | 17,4 | — | 1,4 | — | 31,9 |
| 1969 | 36,4 | 28,0 | — | — | — | 35,6 |
| 1973 | 41,7 | 15,5 | 11,3 | — | — | 31,5 |
| 1977 | 34,3 | 17,1 | 27,3 | 0,3 | — | 21,1 |
| 1983 | 27,8 | 5,3 | — | — | — | 66,9 |
| 1987 | 59,4 | 17,0 | 21,1 | — | — | 2,4 |
| 1991 | 41,9 | 23,0 | 27,0 | — | — | 8,1 |
| 1995 | 38,3 | 5,2 | 29,0 | — | — | 27,5 |
| 1999 | 34,5 | 4,7 | 20,8 | 11,4 | — | 28,6 |
| 2002 | 9,3 | 4,5 | 17,7 | 6,4 | — | 62,1 |
| 2007 | 1,7 | 8,6 | 58,8 | 5,7 | — | 25,1 |
| 2011 | — | 1,7 | 50,7 | 3,2 | — | 44,4 |
Belediye başkanlığı 1984–2024. 1984–2024, 9 seçim kaydı
Kutunun üzerine gelin: kazanan adı ve dönem partisi görünür.
1984'ten 2024'e 9 belediye başkanlığı seçiminin 6'sı Millî Görüş/AK Parti geleneğinde: Bitlis bu ölçüyle ağırlıklı bir il (hâkim gelenek payı %67; 81 il içinde 14. sırada, 1 = en kararlı). Belediye 4 kez gelenek değiştirdi; en uzun kesintisiz dönem 4 seçimle Millî Görüş/AK Parti geleneğinin. Son seçimi (2024) Millî Görüş/AK Parti kazandı ve bu, üst üste 2. kazanımı. Daha uzun pencerede (1950–2011, 15 genel seçim) ilin en büyük geleneği diğer: ortalama %32 (Türkiye %13). Ülke ortalamasından en çok ayrıldığı yer diğer: +18,1 puan.
Her şeritte 81 ilin dağılımı soluk noktalarla, bu il koyu noktayla, Türkiye ortalaması ince çizgiyle gösterilir. Sıfırın sağı ve solu göstergeye göre açıklanır.
İktidar bloğu (AK Parti+MHP) 2018→2023 milletvekili oyunda bu ilde 5,6 puan kaybetti; Türkiye ortalaması 4,4. Yani Bitlis ulusal dalgadan 1,2 puan daha çok etkilendi (81 il içinde kayıp sırası 31., 1 = en çok kaybeden). 2023 cumhurbaşkanlığında Erdoğan bu ilde ittifak partilerinin toplamından beklenenin 3,1 puan üstünde kaldı (Gelman–King artığı; sırası 7.). 2018'de aynı artık +2,6 idi — iki seçimde de aynı yönde: aday etkisi bu ilde kalıcı. 2018'de HDP oyu %42,5: bu ilde blok hesapları Kürt siyasi hareketinin ağırlığı dikkate alınmadan okunmamalı.
Üstte partilerin bu ildeki milletvekili oyu değişimi (geçerli oy payı, puan). Altta kapalı-sistem bilanço ve bu bilançoyu üretebilecek en küçük seçmen hareketi: il düzeyinde kim kimden oy aldı sorusuna kestirim değil, alt sınır verilir.
| Kategori | 2018 | 2023 | Fark (puan) |
|---|---|---|---|
| AK Parti | %42,0 | %37,4 | −4,6 |
| MHP | %3,8 | %3,8 | +0,0 |
| YRP | — | %2,1 | +2,1 |
| CHP | %2,6 | %0,8 | −1,8 |
| İYİ | %3,1 | %12,9 | +9,8 |
| HDP/YSP | %39,8 | %39,8 | −0,0 |
| Diğer | %2,4 | %3,2 | +0,9 |
| Yeni seçmen | %6,4 | — | −6,4 |
| Ayrılan | — | %0,0 | +0,0 |
En küçük yer değiştirme. Bu tabloyu üretebilecek en küçük toplam hareket tabanın %12,8'i (yeni seçmen ve ayrılanlar dahil). Bunun içinde parti değiştirmek zorunda olan seçmen en az %6,4'ü (Türkiye il ortalaması %10,2; 81 il içinde Bitlis 61. en oynak il, 1 = en oynak). İkisi de alt sınırdır: gerçek hareket daha büyük olabilir, daha küçük olamaz. En küçük çözümde en büyük akışlar: Yeni seçmen → İYİ 6,4 puan; AK Parti → İYİ 2,5 puan; AK Parti → YRP 2,1 puan; CHP → İYİ 0,9 puan. Bu, aynı toplamı veren çözümlerden biridir: kesin olan toplam ve net bilançodur, tek tek akışlar değil.
Bu ilde bloklar %50'nin altında kaldığı için iki seçimin toplamları tek başına "kim kimden aldı" sorusunu sınırlamıyor (Duncan–Davis alt sınırı sıfır); il için oy geçişi iddiaları ancak yukarıdaki alt sınır çözümü ve ulusal modelle birlikte okunabilir.
Geçerli oy payıyla (üstteki çubuklar) en büyük kayıp AK Parti (−7,5 puan), en büyük kazanç İYİ (+9,6). Çubuklar geçerli oyu, bilanço ise yeni/ayrılan seçmeni de içeren ortak tabanı paylaştırır; iki sayı bu yüzden bire bir örtüşmez, ikisi de kesindir.
Kırk yıllık kazanan arşivinden bu ilin nasıl aday seçtiği; varsa büyükşehir yarışlarında aday primi (adayın oyu − partisinin taban oyu).
Bu il nasıl aday seçiyor? Bitlis'te aday ve aile kimliği parti etiketinden çoğu zaman daha belirleyici olmuştur: Ahmet Muzaffer Geylani 1984'te SODEP'ten, 1989'da ANAP'tan; Yaşar Buhan 1994'te RP'den, 1999'da FP'den seçilmiştir. 2004'ten itibaren il merkezinde AK Parti hâkimiyeti kurulmuş, bu yalnızca 2014'te BDP'li Hüseyin Olan tarafından kesintiye uğratılmıştır. Kazanma eşiği düşüktür; seçimlerin çoğu %25-38 bandında, çok parçalı yarışlarla sonuçlanmıştır. 2024'te AK Parti ile DEM Parti arasındaki bir puanlık fark, ilin iki blok arasında sıkışan rekabetçi yapısını gösterir.
Bitlis yerelde salınımlı bir il: 4 kez gelenek değiştirdi. Burada aday ve konjonktür parti etiketinden ağır basıyor; il-özgü prim ölçüsü ulusal ortalamadan çok sapabilir.
2018→2023'te il ulusal dalgayla neredeyse birebir hareket etti (kayıp 5,6 vs 4,4): burada oyu oynatan ulusal gündemdi, yerel bir dinamik eklenmedi.
Erdoğan'ın kişisel etkisi bu ilde iki seçimde de aynı yönde (+2,6 → +3,1): aday partisinden güçlü — il için kalıcı bir örüntü.
Parti değiştiren seçmen ülke ortalamasına yakın: en az %6,4 (ortalama %10,2); Bitlis bu ölçüde ne kale ne oynak, ortalama bir il.