Bu sayfa Muş'un seçim tarihini tablo olarak değil, dört soruyla okur: il hangi geleneğe yaslanıyor ve bu ne kadar kararlı; 2018→2023'te ulusal dalgadan ne kadar saptı; oy nereye gitti ve bunun ne kadarı kanıtlanabilir; belediyeyi kim, hangi profille kazanıyor. Bütün sayılar YSK il sonuçlarından ve sitenin il modellerinden gelir; il için ayrıca kestirim yapılmaz.
Üstte 1950–2011 genel seçimlerinde ilin oyunun altı siyasi geleneğe dağılımı; altta 1984'ten bugüne belediye başkanlığını kazanan gelenek. Renk parti değil gelenek söyler.
| Yıl | merkez sağ | merkez sol | Millî Görüş/AK Parti | milliyetçi | Kürt siyaseti | diğer |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1950 | 91,3 | 8,7 | — | — | — | — |
| 1957 | 43,5 | 44,5 | — | 8,1 | — | 3,9 |
| 1961 | 20,4 | 31,3 | — | 4,3 | — | 43,9 |
| 1965 | 18,3 | 19,1 | — | 8,0 | — | 54,6 |
| 1969 | 10,3 | 16,9 | — | — | — | 72,8 |
| 1973 | 15,4 | 17,3 | 14,7 | — | — | 52,5 |
| 1977 | 18,0 | 16,4 | 17,9 | 0,2 | — | 47,5 |
| 1983 | 45,8 | 18,8 | — | — | — | 35,3 |
| 1987 | 52,5 | 23,9 | 13,6 | — | — | 10,1 |
| 1991 | 30,8 | 41,4 | 23,3 | — | — | 4,4 |
| 1995 | 27,6 | 7,2 | 29,7 | — | — | 35,4 |
| 1999 | 22,8 | 9,1 | 10,9 | 4,4 | — | 52,8 |
| 2002 | 11,6 | 6,2 | 16,9 | 3,1 | — | 62,2 |
| 2007 | 6,1 | 3,1 | 38,6 | 2,3 | — | 49,8 |
| 2011 | — | 4,1 | 42,8 | 4,4 | — | 48,6 |
Belediye başkanlığı 1984–2024. 1984–2024, 9 seçim kaydı
Kutunun üzerine gelin: kazanan adı ve dönem partisi görünür.
1984'ten 2024'e 9 belediye başkanlığı seçiminin 5'i Millî Görüş/AK Parti geleneğinde: Muş bu ölçüyle ağırlıklı bir il (hâkim gelenek payı %56; 81 il içinde 33. sırada, 1 = en kararlı). Belediye 4 kez gelenek değiştirdi; en uzun kesintisiz dönem 4 seçimle Millî Görüş/AK Parti geleneğinin. Son seçimi (2024) Kürt siyaseti kazandı; bir önceki seçimden el değiştirmişti. Daha uzun pencerede (1950–2011, 15 genel seçim) ilin en büyük geleneği diğer: ortalama %41 (Türkiye %13). Ülke ortalamasından en çok ayrıldığı yer diğer: +27,5 puan.
Her şeritte 81 ilin dağılımı soluk noktalarla, bu il koyu noktayla, Türkiye ortalaması ince çizgiyle gösterilir. Sıfırın sağı ve solu göstergeye göre açıklanır.
İktidar bloğu (AK Parti+MHP) 2018→2023 milletvekili oyunda bu ilde −4,5 puan kaybetti; Türkiye ortalaması 4,4. Yani Muş ulusal dalgadan 8,9 puan daha az etkilendi (81 il içinde kayıp sırası 79., 1 = en çok kaybeden). 2023 cumhurbaşkanlığında Erdoğan bu ilde ittifak partilerinin toplamından beklenenin 1,5 puan altında kaldı (Gelman–King artığı; sırası 65.). 2018'de aynı artık +3,3 idi — yön ya da büyüklük değişti; aday etkisi bu ilde kararlı değil. 2018'de HDP oyu %54,4: bu ilde blok hesapları Kürt siyasi hareketinin ağırlığı dikkate alınmadan okunmamalı.
Üstte partilerin bu ildeki milletvekili oyu değişimi (geçerli oy payı, puan). Altta kapalı-sistem bilanço ve bu bilançoyu üretebilecek en küçük seçmen hareketi: il düzeyinde kim kimden oy aldı sorusuna kestirim değil, alt sınır verilir.
| Kategori | 2018 | 2023 | Fark (puan) |
|---|---|---|---|
| AK Parti | %32,4 | %21,1 | −11,4 |
| MHP | %3,7 | %16,2 | +12,5 |
| YRP | — | %2,8 | +2,8 |
| CHP | %2,5 | %0,8 | −1,7 |
| İYİ | %4,3 | %5,4 | +1,1 |
| HDP/YSP | %54,4 | %49,5 | −5,0 |
| Diğer | %2,6 | %2,9 | +0,3 |
| Yeni seçmen | %0,0 | — | +0,0 |
| Ayrılan | — | %1,3 | +1,3 |
En küçük yer değiştirme. Bu tabloyu üretebilecek en küçük toplam hareket tabanın %18,0'i (yeni seçmen ve ayrılanlar dahil). Bunun içinde parti değiştirmek zorunda olan seçmen en az %16,7'si (Türkiye il ortalaması %10,2; 81 il içinde Muş 9. en oynak il, 1 = en oynak). İkisi de alt sınırdır: gerçek hareket daha büyük olabilir, daha küçük olamaz. En küçük çözümde en büyük akışlar: AK Parti → MHP 7,0 puan; HDP/YSP → MHP 5,0 puan; AK Parti → YRP 2,8 puan; AK Parti → Ayrılan 1,3 puan. Bu, aynı toplamı veren çözümlerden biridir: kesin olan toplam ve net bilançodur, tek tek akışlar değil.
Sandığın tek başına kanıtladığı (Duncan–Davis alt sınırı): 2018 HDP tabanının YSP'ye giden payı en az %7. Bu sınırlar hiçbir modele dayanmaz; yalnız iki seçimin toplamlarından çıkar.
Kapalı sistemde 2023 seçmen kitlesi 2018'e göre %1,3 küçüldü (göç/kayıt kaybı); bilanço bunu 'Ayrılan' satırında taşır.
Geçerli oy payıyla (üstteki çubuklar) en büyük kayıp AK Parti (−11,1 puan), en büyük kazanç MHP (+12,7). Çubuklar geçerli oyu, bilanço ise yeni/ayrılan seçmeni de içeren ortak tabanı paylaştırır; iki sayı bu yüzden bire bir örtüşmez, ikisi de kesindir.
Kırk yıllık kazanan arşivinden bu ilin nasıl aday seçtiği; varsa büyükşehir yarışlarında aday primi (adayın oyu − partisinin taban oyu).
Bu il nasıl aday seçiyor? Muş il merkezi 1984-1999 arasında merkez sağ partiler (ANAP, DYP, RP, MHP) arasında el değiştiren, aday kişiliğinin belirleyici olduğu bir yapı sergiledi; 1989'da DYP-RP arasındaki 5 binde birlik fark ve 1999'da %21,7 ile kazanılan çok parçalı yarış bunun göstergesidir. 2004'ten 2019'a kadar beş dönem kesintisiz AK Parti kazandı ve il, bölgede AK Parti'nin en istikrarlı merkezlerinden biri oldu. Bu dönemde Necmettin Dede ve Feyat Asya'nın ikişer dönem üst üste seçilmesi güçlü bir yeniden seçilme geleneği yarattı. 2024'te DEM Parti'nin kazanması, kırk yıl sonra Kürt siyasi hareketinin il merkezindeki ilk galibiyetiyle önemli bir eksen değişimidir.
Muş yerelde salınımlı bir il: 4 kez gelenek değiştirdi. Burada aday ve konjonktür parti etiketinden ağır basıyor; il-özgü prim ölçüsü ulusal ortalamadan çok sapabilir.
İktidar bloğu bu ilde ulusal ortalamadan 8,9 puan daha az kaybetti; il, 2023'te iktidar açısından tampon işlevi gördü.
2018→2023 arasında seçmenin en az %16,7'si parti değiştirdi — 81 il içinde 9. sıra: Muş Türkiye'nin en oynak illerinden. Burada 'sadık taban' varsayımı zayıf; ilde her seçim yeniden kurulan bir koalisyon var.
2024 yerel seçiminde belediye el değiştirdi: 2023'teki ulusal tablo yerelde bir yıl içinde farklı bir sonuç üretti.