Bu sayfa Amasya'nın seçim tarihini tablo olarak değil, dört soruyla okur: il hangi geleneğe yaslanıyor ve bu ne kadar kararlı; 2018→2023'te ulusal dalgadan ne kadar saptı; oy nereye gitti ve bunun ne kadarı kanıtlanabilir; belediyeyi kim, hangi profille kazanıyor. Bütün sayılar YSK il sonuçlarından ve sitenin il modellerinden gelir; il için ayrıca kestirim yapılmaz.
Üstte 1950–2011 genel seçimlerinde ilin oyunun altı siyasi geleneğe dağılımı; altta 1984'ten bugüne belediye başkanlığını kazanan gelenek. Renk parti değil gelenek söyler.
| Yıl | merkez sağ | merkez sol | Millî Görüş/AK Parti | milliyetçi | Kürt siyaseti | diğer |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1950 | 53,4 | 46,6 | — | — | — | — |
| 1957 | 46,3 | 46,3 | — | 7,4 | — | — |
| 1961 | 54,0 | 38,8 | — | 7,3 | — | — |
| 1965 | 42,4 | 20,6 | — | 21,6 | — | 15,4 |
| 1969 | 43,6 | 20,1 | — | — | — | 36,2 |
| 1973 | 31,4 | 28,1 | 17,8 | — | — | 22,6 |
| 1977 | 37,7 | 45,2 | 7,3 | 6,3 | — | 3,6 |
| 1983 | 49,8 | 37,2 | — | — | — | 13,0 |
| 1987 | 57,2 | 37,2 | 5,5 | — | — | 0,1 |
| 1991 | 45,8 | 31,1 | 19,3 | — | — | 3,8 |
| 1995 | 33,9 | 27,6 | 23,3 | — | — | 15,2 |
| 1999 | 23,1 | 17,3 | 15,6 | 24,3 | — | 19,7 |
| 2002 | 10,8 | 23,1 | 39,6 | 10,1 | — | 16,4 |
| 2007 | 5,5 | 25,6 | 47,1 | 15,3 | — | 6,5 |
| 2011 | — | 27,9 | 52,2 | 15,0 | — | 4,9 |
Belediye başkanlığı 1984–2024. 1984–2024, 9 seçim kaydı
Kutunun üzerine gelin: kazanan adı ve dönem partisi görünür.
1984'ten 2024'e 9 belediye başkanlığı seçiminin 3'ü milliyetçi geleneğinde: Amasya bu ölçüyle rekabetçi bir il (hâkim gelenek payı %33; 81 il içinde 71. sırada, 1 = en kararlı). Belediye 4 kez gelenek değiştirdi; en uzun kesintisiz dönem 3 seçimle Millî Görüş/AK Parti geleneğinin. Son seçimi (2024) merkez sol kazandı; bir önceki seçimden el değiştirmişti. Daha uzun pencerede (1950–2011, 15 genel seçim) ilin en büyük geleneği merkez sağ: ortalama %32 (Türkiye %29). Ülke ortalamasından en çok ayrıldığı yer diğer: −3,3 puan.
Her şeritte 81 ilin dağılımı soluk noktalarla, bu il koyu noktayla, Türkiye ortalaması ince çizgiyle gösterilir. Sıfırın sağı ve solu göstergeye göre açıklanır.
İktidar bloğu (AK Parti+MHP) 2018→2023 milletvekili oyunda bu ilde 1,3 puan kaybetti; Türkiye ortalaması 4,4. Yani Amasya ulusal dalgadan 3,2 puan daha az etkilendi (81 il içinde kayıp sırası 71., 1 = en çok kaybeden). 2023 cumhurbaşkanlığında Erdoğan bu ilde ittifak partilerinin toplamından beklenenin 2,4 puan altında kaldı (Gelman–King artığı; sırası 71.). 2018'de aynı artık −0,6 idi — yön ya da büyüklük değişti; aday etkisi bu ilde kararlı değil. Aday primi 2023: Erdoğan −1,9, Kılıçdaroğlu +0,2 puan (aday oyu − kendi blokunun mv toplamı). Kılıçdaroğlu blokunun üstüne çıktı, Erdoğan altında kaldı.
Üstte partilerin bu ildeki milletvekili oyu değişimi (geçerli oy payı, puan). Altta kapalı-sistem bilanço ve bu bilançoyu üretebilecek en küçük seçmen hareketi: il düzeyinde kim kimden oy aldı sorusuna kestirim değil, alt sınır verilir.
| Kategori | 2018 | 2023 | Fark (puan) |
|---|---|---|---|
| AK Parti | %46,0 | %39,6 | −6,4 |
| MHP | %12,1 | %16,8 | +4,6 |
| YRP | — | %1,8 | +1,8 |
| CHP | %24,2 | %29,6 | +5,4 |
| İYİ | %11,8 | %7,1 | −4,7 |
| HDP/YSP | %2,2 | %0,7 | −1,6 |
| Diğer | %1,4 | %4,5 | +3,0 |
| Yeni seçmen | %2,2 | — | −2,2 |
| Ayrılan | — | %0,0 | +0,0 |
En küçük yer değiştirme. Bu tabloyu üretebilecek en küçük toplam hareket tabanın %14,9'u (yeni seçmen ve ayrılanlar dahil). Bunun içinde parti değiştirmek zorunda olan seçmen en az %12,7'si (Türkiye il ortalaması %10,2; 81 il içinde Amasya 28. en oynak il, 1 = en oynak). İkisi de alt sınırdır: gerçek hareket daha büyük olabilir, daha küçük olamaz. En küçük çözümde en büyük akışlar: AK Parti → CHP 3,2 puan; AK Parti → MHP 3,1 puan; İYİ → Diğer 2,9 puan; Yeni seçmen → CHP 2,2 puan. Bu, aynı toplamı veren çözümlerden biridir: kesin olan toplam ve net bilançodur, tek tek akışlar değil.
Sandığın tek başına kanıtladığı (Duncan–Davis alt sınırı): 2018 iktidar seçmeninin 2023'te blokta (AK Parti+MHP+YRP) kalan payı en az %28. Bu sınırlar hiçbir modele dayanmaz; yalnız iki seçimin toplamlarından çıkar.
Geçerli oy payıyla (üstteki çubuklar) en büyük kayıp AK Parti (−7,4 puan), en büyük kazanç CHP (+4,9). Çubuklar geçerli oyu, bilanço ise yeni/ayrılan seçmeni de içeren ortak tabanı paylaştırır; iki sayı bu yüzden bire bir örtüşmez, ikisi de kesindir.
Kırk yıllık kazanan arşivinden bu ilin nasıl aday seçtiği; varsa büyükşehir yarışlarında aday primi (adayın oyu − partisinin taban oyu).
Bu il nasıl aday seçiyor? Amasya il merkezi, 1994'ten 2024'e kadar kesintisiz milliyetçi-muhafazakâr partilerce (MHP 1994, 1999, 2019; AK Parti 2004-2014) yönetilen bir ildir; 1994'te Ahmet Çekin'in zaferi MHP'nin ilde ilk belediye seçimi kazanması olarak kayda geçmiştir. 1989'da seçilen Ömer Kabakcı'nın görevi 1991'de sona ermiş, dönemi Süleyman Taşdemir (1991-1994) tamamlamıştır; benzer biçimde Mehmet Sarı 2023'te görevden ayrılmış, kalan süreyi Bayram Çelik yürütmüştür. 2024'te CHP'li avukat Turgay Sevindi'nin kazanması, ilde uzun yıllar sonra sosyal demokrat bir belediye dönemi başlatan belirgin bir kırılmadır. Kazananlarda hukukçu-esnaf kökenli yerel eşraf profili ağır basar.
Amasya yerelde salınımlı bir il: 4 kez gelenek değiştirdi. Burada aday ve konjonktür parti etiketinden ağır basıyor; il-özgü prim ölçüsü ulusal ortalamadan çok sapabilir.
İktidar bloğu bu ilde ulusal ortalamadan 3,2 puan daha az kaybetti; il, 2023'te iktidar açısından tampon işlevi gördü.
Parti değiştiren seçmen ülke ortalamasına yakın: en az %12,7 (ortalama %10,2); Amasya bu ölçüde ne kale ne oynak, ortalama bir il.
2024 yerel seçiminde belediye el değiştirdi: 2023'teki ulusal tablo yerelde bir yıl içinde farklı bir sonuç üretti.