Bu sayfa Gümüşhane'nin seçim tarihini tablo olarak değil, dört soruyla okur: il hangi geleneğe yaslanıyor ve bu ne kadar kararlı; 2018→2023'te ulusal dalgadan ne kadar saptı; oy nereye gitti ve bunun ne kadarı kanıtlanabilir; belediyeyi kim, hangi profille kazanıyor. Bütün sayılar YSK il sonuçlarından ve sitenin il modellerinden gelir; il için ayrıca kestirim yapılmaz.
Üstte 1950–2011 genel seçimlerinde ilin oyunun altı siyasi geleneğe dağılımı; altta 1984'ten bugüne belediye başkanlığını kazanan gelenek. Renk parti değil gelenek söyler.
| Yıl | merkez sağ | merkez sol | Millî Görüş/AK Parti | milliyetçi | Kürt siyaseti | diğer |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1950 | 46,3 | 37,3 | — | — | — | 16,4 |
| 1957 | 47,8 | 51,0 | — | 1,2 | — | — |
| 1961 | 26,8 | 37,8 | — | — | — | 35,4 |
| 1965 | 41,1 | 28,6 | — | — | — | 30,3 |
| 1969 | 37,3 | 30,6 | — | — | — | 32,1 |
| 1973 | 38,9 | 19,5 | 24,9 | — | — | 16,7 |
| 1977 | 40,4 | 28,5 | 14,9 | 14,9 | — | 1,3 |
| 1983 | 55,7 | 23,4 | — | — | — | 21,0 |
| 1987 | 67,9 | 14,2 | 13,2 | — | — | 4,8 |
| 1991 | 52,1 | 15,0 | 29,4 | — | — | 3,5 |
| 1995 | 41,1 | 10,0 | 32,1 | — | — | 16,8 |
| 1999 | 30,2 | 5,8 | 23,2 | 32,5 | — | 8,2 |
| 2002 | 13,3 | 8,8 | 42,5 | 16,6 | — | 18,8 |
| 2007 | 4,0 | 7,9 | 60,6 | 19,3 | — | 8,2 |
| 2011 | — | 7,8 | 65,0 | 21,6 | — | 5,6 |
Belediye başkanlığı 1984–2024. 1984–2024, 9 seçim kaydı
Kutunun üzerine gelin: kazanan adı ve dönem partisi görünür.
1984'ten 2024'e 9 belediye başkanlığı seçiminin 4'ü milliyetçi geleneğinde: Gümüşhane bu ölçüyle rekabetçi bir il (hâkim gelenek payı %44; 81 il içinde 54. sırada, 1 = en kararlı). Belediye 3 kez gelenek değiştirdi; en uzun kesintisiz dönem 3 seçimle merkez sağ geleneğinin. Son seçimi (2024) milliyetçi kazandı; bir önceki seçimden el değiştirmişti. Daha uzun pencerede (1950–2011, 15 genel seçim) ilin en büyük geleneği merkez sağ: ortalama %38 (Türkiye %29). Ülke ortalamasından en çok ayrıldığı yer merkez sağ: +8,5 puan.
Her şeritte 81 ilin dağılımı soluk noktalarla, bu il koyu noktayla, Türkiye ortalaması ince çizgiyle gösterilir. Sıfırın sağı ve solu göstergeye göre açıklanır.
İktidar bloğu (AK Parti+MHP) 2018→2023 milletvekili oyunda bu ilde 1,1 puan kaybetti; Türkiye ortalaması 4,4. Yani Gümüşhane ulusal dalgadan 3,3 puan daha az etkilendi (81 il içinde kayıp sırası 72., 1 = en çok kaybeden). 2023 cumhurbaşkanlığında Erdoğan bu ilde ittifak partilerinin toplamından beklenenin 2,9 puan altında kaldı (Gelman–King artığı; sırası 74.). 2018'de aynı artık +1,4 idi — yön ya da büyüklük değişti; aday etkisi bu ilde kararlı değil.
Üstte partilerin bu ildeki milletvekili oyu değişimi (geçerli oy payı, puan). Altta kapalı-sistem bilanço ve bu bilançoyu üretebilecek en küçük seçmen hareketi: il düzeyinde kim kimden oy aldı sorusuna kestirim değil, alt sınır verilir.
| Kategori | 2018 | 2023 | Fark (puan) |
|---|---|---|---|
| AK Parti | %56,9 | %46,2 | −10,7 |
| MHP | %20,6 | %25,6 | +5,0 |
| YRP | — | %2,6 | +2,6 |
| CHP | %7,5 | %0,8 | −6,7 |
| İYİ | %11,3 | %17,7 | +6,4 |
| HDP/YSP | %1,3 | %0,6 | −0,7 |
| Diğer | %2,5 | %4,0 | +1,5 |
| Yeni seçmen | %0,0 | — | +0,0 |
| Ayrılan | — | %2,6 | +2,6 |
En küçük yer değiştirme. Bu tabloyu üretebilecek en küçük toplam hareket tabanın %18,1'i (yeni seçmen ve ayrılanlar dahil). Bunun içinde parti değiştirmek zorunda olan seçmen en az %15,5'i (Türkiye il ortalaması %10,2; 81 il içinde Gümüşhane 12. en oynak il, 1 = en oynak). İkisi de alt sınırdır: gerçek hareket daha büyük olabilir, daha küçük olamaz. En küçük çözümde en büyük akışlar: AK Parti → İYİ 6,4 puan; AK Parti → MHP 3,5 puan; CHP → Ayrılan 2,6 puan; CHP → YRP 2,6 puan. Bu, aynı toplamı veren çözümlerden biridir: kesin olan toplam ve net bilançodur, tek tek akışlar değil.
Sandığın tek başına kanıtladığı (Duncan–Davis alt sınırı): 2018 iktidar seçmeninin 2023'te blokta (AK Parti+MHP+YRP) kalan payı en az %67. Bu sınırlar hiçbir modele dayanmaz; yalnız iki seçimin toplamlarından çıkar.
Kapalı sistemde 2023 seçmen kitlesi 2018'e göre %2,6 küçüldü (göç/kayıt kaybı); bilanço bunu 'Ayrılan' satırında taşır.
Geçerli oy payıyla (üstteki çubuklar) en büyük kayıp AK Parti (−9,5 puan), en büyük kazanç İYİ (+6,8). Çubuklar geçerli oyu, bilanço ise yeni/ayrılan seçmeni de içeren ortak tabanı paylaştırır; iki sayı bu yüzden bire bir örtüşmez, ikisi de kesindir.
Kırk yıllık kazanan arşivinden bu ilin nasıl aday seçtiği; varsa büyükşehir yarışlarında aday primi (adayın oyu − partisinin taban oyu).
Bu il nasıl aday seçiyor? Gümüşhane il merkezi 1984'ten bu yana yalnızca sağ partiler tarafından yönetilmiş, seçmen tercihi ANAP-DYP-MHP-AK Parti hattında dolaşmıştır. Başkanların çok dönem görev yapması (Ağaç 10, Canlı 15, Çimen 10 yıl) belirgin bir örüntüdür. 1999'dan itibaren asıl rekabet MHP ile AK Parti arasındadır; 2024'te MHP dar farkla (%41,6'ya %38,2) kazanarak başkanlığı geri almıştır. Aday değişimi partiler arası el değiştirmelerle çakışma eğilimindedir.
Gümüşhane yerelde ağırlıklı ama kapalı olmayan bir il: 4/9 seçim milliyetçi; 3 el değişimi.
İktidar bloğu bu ilde ulusal ortalamadan 3,3 puan daha az kaybetti; il, 2023'te iktidar açısından tampon işlevi gördü.
2018→2023 arasında seçmenin en az %15,5'i parti değiştirdi — 81 il içinde 12. sıra: Gümüşhane Türkiye'nin en oynak illerinden. Burada 'sadık taban' varsayımı zayıf; ilde her seçim yeniden kurulan bir koalisyon var.
Sandık verisi tek başına şunu kanıtlıyor: 2018 iktidar seçmeninin en az %67'si 2023'te blokta kaldı — 'taban çözüldü' anlatısı bu il için veriyle tutmaz.
2024 yerel seçiminde belediye el değiştirdi: 2023'teki ulusal tablo yerelde bir yıl içinde farklı bir sonuç üretti.