Bu sayfa Tokat'ın seçim tarihini tablo olarak değil, dört soruyla okur: il hangi geleneğe yaslanıyor ve bu ne kadar kararlı; 2018→2023'te ulusal dalgadan ne kadar saptı; oy nereye gitti ve bunun ne kadarı kanıtlanabilir; belediyeyi kim, hangi profille kazanıyor. Bütün sayılar YSK il sonuçlarından ve sitenin il modellerinden gelir; il için ayrıca kestirim yapılmaz.
Üstte 1950–2011 genel seçimlerinde ilin oyunun altı siyasi geleneğe dağılımı; altta 1984'ten bugüne belediye başkanlığını kazanan gelenek. Renk parti değil gelenek söyler.
| Yıl | merkez sağ | merkez sol | Millî Görüş/AK Parti | milliyetçi | Kürt siyaseti | diğer |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1950 | 55,6 | 44,4 | — | — | — | — |
| 1957 | 44,9 | 50,7 | — | 4,4 | — | — |
| 1961 | 15,9 | 38,2 | — | 5,7 | — | 40,2 |
| 1965 | 50,0 | 36,6 | — | — | — | 13,4 |
| 1969 | 34,8 | 17,6 | — | — | — | 47,5 |
| 1973 | 32,5 | 29,8 | 18,2 | — | — | 19,6 |
| 1977 | 31,2 | 42,2 | 10,4 | 10,6 | — | 5,6 |
| 1983 | 48,3 | 32,8 | — | — | — | 18,9 |
| 1987 | 51,9 | 31,9 | 8,7 | — | — | 7,4 |
| 1991 | 41,2 | 29,4 | 28,9 | — | — | 0,4 |
| 1995 | 31,4 | 21,0 | 30,7 | — | — | 16,9 |
| 1999 | 19,9 | 9,3 | 20,4 | 29,2 | — | 21,2 |
| 2002 | 9,0 | 19,7 | 44,0 | 11,2 | — | 16,1 |
| 2007 | 3,1 | 18,9 | 51,9 | 17,0 | — | 9,0 |
| 2011 | — | 23,5 | 55,9 | 15,8 | — | 4,8 |
Belediye başkanlığı 1984–2024. 1977–2024, 10 seçim kaydı
Kutunun üzerine gelin: kazanan adı ve dönem partisi görünür.
1977'den 2024'e 10 belediye başkanlığı seçiminin 6'sı Millî Görüş/AK Parti geleneğinde: Tokat bu ölçüyle ağırlıklı bir il (hâkim gelenek payı %60; 81 il içinde 31. sırada, 1 = en kararlı). Belediye 3 kez gelenek değiştirdi; en uzun kesintisiz dönem 6 seçimle Millî Görüş/AK Parti geleneğinin. Son seçimi (2024) milliyetçi kazandı; bir önceki seçimden el değiştirmişti. Daha uzun pencerede (1950–2011, 15 genel seçim) ilin en büyük geleneği merkez sağ: ortalama %28 (Türkiye %29). Ülke ortalamasından en çok ayrıldığı yer merkez sağ: −0,8 puan.
Her şeritte 81 ilin dağılımı soluk noktalarla, bu il koyu noktayla, Türkiye ortalaması ince çizgiyle gösterilir. Sıfırın sağı ve solu göstergeye göre açıklanır.
İktidar bloğu (AK Parti+MHP) 2018→2023 milletvekili oyunda bu ilde 4,5 puan kaybetti; Türkiye ortalaması 4,4. Yani Tokat ulusal dalgadan 0,1 puan daha çok etkilendi (81 il içinde kayıp sırası 41., 1 = en çok kaybeden). 2023 cumhurbaşkanlığında Erdoğan bu ilde ittifak partilerinin toplamından beklenenin 0,8 puan üstünde kaldı (Gelman–King artığı; sırası 21.). 2018'de aynı artık −0,3 idi — yön ya da büyüklük değişti; aday etkisi bu ilde kararlı değil. Aday primi 2023: Erdoğan +1,4, Kılıçdaroğlu −1,4 puan (aday oyu − kendi blokunun mv toplamı). Erdoğan blokunun üstüne çıktı, Kılıçdaroğlu altında kaldı.
Üstte partilerin bu ildeki milletvekili oyu değişimi (geçerli oy payı, puan). Altta kapalı-sistem bilanço ve bu bilançoyu üretebilecek en küçük seçmen hareketi: il düzeyinde kim kimden oy aldı sorusuna kestirim değil, alt sınır verilir.
| Kategori | 2018 | 2023 | Fark (puan) |
|---|---|---|---|
| AK Parti | %49,0 | %37,4 | −11,6 |
| MHP | %16,1 | %22,1 | +6,0 |
| YRP | — | %2,3 | +2,3 |
| CHP | %20,3 | %20,7 | +0,4 |
| İYİ | %9,2 | %11,0 | +1,9 |
| HDP/YSP | %2,0 | %0,6 | −1,4 |
| Diğer | %1,6 | %5,9 | +4,3 |
| Yeni seçmen | %1,8 | — | −1,8 |
| Ayrılan | — | %0,0 | +0,0 |
En küçük yer değiştirme. Bu tabloyu üretebilecek en küçük toplam hareket tabanın %14,8'i (yeni seçmen ve ayrılanlar dahil). Bunun içinde parti değiştirmek zorunda olan seçmen en az %13,0'u (Türkiye il ortalaması %10,2; 81 il içinde Tokat 25. en oynak il, 1 = en oynak). İkisi de alt sınırdır: gerçek hareket daha büyük olabilir, daha küçük olamaz. En küçük çözümde en büyük akışlar: AK Parti → MHP 6,0 puan; AK Parti → Diğer 4,3 puan; Yeni seçmen → İYİ 1,8 puan; HDP/YSP → YRP 1,4 puan. Bu, aynı toplamı veren çözümlerden biridir: kesin olan toplam ve net bilançodur, tek tek akışlar değil.
Sandığın tek başına kanıtladığı (Duncan–Davis alt sınırı): 2018 iktidar seçmeninin 2023'te blokta (AK Parti+MHP+YRP) kalan payı en az %41. Bu sınırlar hiçbir modele dayanmaz; yalnız iki seçimin toplamlarından çıkar.
Geçerli oy payıyla (üstteki çubuklar) en büyük kayıp AK Parti (−12,5 puan), en büyük kazanç MHP (+5,7). Çubuklar geçerli oyu, bilanço ise yeni/ayrılan seçmeni de içeren ortak tabanı paylaştırır; iki sayı bu yüzden bire bir örtüşmez, ikisi de kesindir.
Kırk yıllık kazanan arşivinden bu ilin nasıl aday seçtiği; varsa büyükşehir yarışlarında aday primi (adayın oyu − partisinin taban oyu).
Bu il nasıl aday seçiyor? Tokat il merkezinde 1994'te Nizamettin Aydın ile başlayan Millî Görüş (RP/FP) dönemi, 2004'ten itibaren AK Parti ile aynı gelenek içinde 2024'e dek sürdü ve il otuz yıl boyunca muhafazakâr belediyecilik çizgisinde kaldı. İlin en belirgin kalıbı ikişer dönemlik başkanlık ritmidir: Aydın (1994-2004), Prof. Dr. Adnan Çiçek (2004-2014) ve Av. Eyüp Eroğlu (2014-2024) art arda ikişer seçim kazanmıştır. 1989'da seçilen İsmet Saraçoğlu, 1980-1984 askeri yönetim döneminde de görevlendirmeyle aynı makamda bulunmuş bir isimdi. 2024'te MHP adayı Mehmet Kemal Yazıcıoğlu'nun %54,86 ile açık farkla kazanması, iktidarı milliyetçi-muhafazakâr blok içinde el değiştirten bir sonuçtur.
Tokat yerelde ağırlıklı ama kapalı olmayan bir il: 6/10 seçim Millî Görüş/AK Parti; 3 el değişimi.
2018→2023'te il ulusal dalgayla neredeyse birebir hareket etti (kayıp 4,5 vs 4,4): burada oyu oynatan ulusal gündemdi, yerel bir dinamik eklenmedi.
Parti değiştiren seçmen ülke ortalamasına yakın: en az %13,0 (ortalama %10,2); Tokat bu ölçüde ne kale ne oynak, ortalama bir il.
2024 yerel seçiminde belediye el değiştirdi: 2023'teki ulusal tablo yerelde bir yıl içinde farklı bir sonuç üretti.