Bu sayfa Giresun'un seçim tarihini tablo olarak değil, dört soruyla okur: il hangi geleneğe yaslanıyor ve bu ne kadar kararlı; 2018→2023'te ulusal dalgadan ne kadar saptı; oy nereye gitti ve bunun ne kadarı kanıtlanabilir; belediyeyi kim, hangi profille kazanıyor. Bütün sayılar YSK il sonuçlarından ve sitenin il modellerinden gelir; il için ayrıca kestirim yapılmaz.
Üstte 1950–2011 genel seçimlerinde ilin oyunun altı siyasi geleneğe dağılımı; altta 1984'ten bugüne belediye başkanlığını kazanan gelenek. Renk parti değil gelenek söyler.
| Yıl | merkez sağ | merkez sol | Millî Görüş/AK Parti | milliyetçi | Kürt siyaseti | diğer |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1950 | 62,4 | 37,6 | — | — | — | — |
| 1957 | 43,9 | 46,2 | — | 9,9 | — | — |
| 1961 | 2,8 | 34,8 | — | 23,4 | — | 39,0 |
| 1965 | 55,0 | 30,5 | — | 5,3 | — | 9,3 |
| 1969 | 40,2 | 23,3 | — | — | — | 36,5 |
| 1973 | 47,5 | 31,7 | 8,7 | — | — | 12,2 |
| 1977 | 40,3 | 37,0 | 8,9 | 9,2 | — | 4,7 |
| 1983 | 47,2 | 22,4 | — | — | — | 30,4 |
| 1987 | 58,9 | 29,6 | 6,7 | — | — | 4,7 |
| 1991 | 60,8 | 22,3 | 16,3 | — | — | 0,5 |
| 1995 | 51,7 | 18,5 | 21,2 | — | — | 8,7 |
| 1999 | 28,1 | 21,5 | 16,4 | 20,6 | — | 13,4 |
| 2002 | 10,0 | 14,1 | 45,5 | 6,9 | — | 23,6 |
| 2007 | 3,9 | 16,2 | 51,3 | 16,0 | — | 12,7 |
| 2011 | — | 23,7 | 59,4 | 11,9 | — | 5,0 |
Belediye başkanlığı 1984–2024. 1984–2024, 9 seçim kaydı
Kutunun üzerine gelin: kazanan adı ve dönem partisi görünür.
1984'ten 2024'e 9 belediye başkanlığı seçiminin 5'i merkez sol geleneğinde: Giresun bu ölçüyle ağırlıklı bir il (hâkim gelenek payı %56; 81 il içinde 33. sırada, 1 = en kararlı). Belediye 7 kez gelenek değiştirdi; en uzun kesintisiz dönem 2 seçimle merkez sol geleneğinin. Son seçimi (2024) merkez sol kazandı; bir önceki seçimden el değiştirmişti. Daha uzun pencerede (1950–2011, 15 genel seçim) ilin en büyük geleneği merkez sağ: ortalama %34 (Türkiye %29). Ülke ortalamasından en çok ayrıldığı yer merkez sağ: +5,1 puan.
Her şeritte 81 ilin dağılımı soluk noktalarla, bu il koyu noktayla, Türkiye ortalaması ince çizgiyle gösterilir. Sıfırın sağı ve solu göstergeye göre açıklanır.
İktidar bloğu (AK Parti+MHP) 2018→2023 milletvekili oyunda bu ilde 3,3 puan kaybetti; Türkiye ortalaması 4,4. Yani Giresun ulusal dalgadan 1,2 puan daha az etkilendi (81 il içinde kayıp sırası 54., 1 = en çok kaybeden). 2023 cumhurbaşkanlığında Erdoğan bu ilde ittifak partilerinin toplamından beklenenin 0,7 puan altında kaldı (Gelman–King artığı; sırası 58.). 2018'de aynı artık +1,4 idi — yön ya da büyüklük değişti; aday etkisi bu ilde kararlı değil. Aday primi 2023: Erdoğan −0,1, Kılıçdaroğlu −1,5 puan (aday oyu − kendi blokunun mv toplamı). Her iki aday da bloğunun altında kaldı.
Üstte partilerin bu ildeki milletvekili oyu değişimi (geçerli oy payı, puan). Altta kapalı-sistem bilanço ve bu bilançoyu üretebilecek en küçük seçmen hareketi: il düzeyinde kim kimden oy aldı sorusuna kestirim değil, alt sınır verilir.
| Kategori | 2018 | 2023 | Fark (puan) |
|---|---|---|---|
| AK Parti | %51,7 | %43,1 | −8,6 |
| MHP | %10,4 | %15,6 | +5,2 |
| YRP | — | %2,5 | +2,5 |
| CHP | %17,1 | %20,7 | +3,5 |
| İYİ | %13,9 | %12,7 | −1,2 |
| HDP/YSP | %1,5 | %0,6 | −0,9 |
| Diğer | %1,7 | %4,9 | +3,1 |
| Yeni seçmen | %3,6 | — | −3,6 |
| Ayrılan | — | %0,0 | +0,0 |
En küçük yer değiştirme. Bu tabloyu üretebilecek en küçük toplam hareket tabanın %14,3'ü (yeni seçmen ve ayrılanlar dahil). Bunun içinde parti değiştirmek zorunda olan seçmen en az %10,7'si (Türkiye il ortalaması %10,2; 81 il içinde Giresun 35. en oynak il, 1 = en oynak). İkisi de alt sınırdır: gerçek hareket daha büyük olabilir, daha küçük olamaz. En küçük çözümde en büyük akışlar: Yeni seçmen → CHP 3,5 puan; AK Parti → Diğer 3,1 puan; AK Parti → MHP 3,1 puan; AK Parti → YRP 2,4 puan. Bu, aynı toplamı veren çözümlerden biridir: kesin olan toplam ve net bilançodur, tek tek akışlar değil.
Sandığın tek başına kanıtladığı (Duncan–Davis alt sınırı): 2018 iktidar seçmeninin 2023'te blokta (AK Parti+MHP+YRP) kalan payı en az %38. Bu sınırlar hiçbir modele dayanmaz; yalnız iki seçimin toplamlarından çıkar.
Geçerli oy payıyla (üstteki çubuklar) en büyük kayıp AK Parti (−10,5 puan), en büyük kazanç MHP (+4,8). Çubuklar geçerli oyu, bilanço ise yeni/ayrılan seçmeni de içeren ortak tabanı paylaştırır; iki sayı bu yüzden bire bir örtüşmez, ikisi de kesindir.
Kırk yıllık kazanan arşivinden bu ilin nasıl aday seçtiği; varsa büyükşehir yarışlarında aday primi (adayın oyu − partisinin taban oyu).
Bu il nasıl aday seçiyor? Giresun il merkezi, merkez sağ (ANAP, sonra AK Parti) ile sosyal demokrat çizgi (SHP/CHP) arasında düzenli el değiştiren, Doğu Karadeniz'in en rekabetçi il merkezlerinden biridir; 1984-1999 arasında Mehmet Larçın (ANAP) ile Mehmet Işık (SHP/CHP) dönüşümlü olarak seçilmiştir. Işık'ın 3 Kasım 2002'de görevden ayrılmasının ardından dönemi Hasan Yücel Karaibrahim tamamlamış, 2004'te AK Parti kazanmıştır. 2009 sonrasında da salınım sürmüş, CHP'li Kerim Aksu iki dönem görev yapmış, 2019'u AK Parti, 2024'ü yeniden CHP almıştır. Yarışlar çoğu kez çok dar farklarla sonuçlanır (2019'da fark 280 oydur) ve kişisel tanınırlık belirleyicidir.
Giresun yerelde salınımlı bir il: 7 kez gelenek değiştirdi. Burada aday ve konjonktür parti etiketinden ağır basıyor; il-özgü prim ölçüsü ulusal ortalamadan çok sapabilir.
2018→2023'te il ulusal dalgayla neredeyse birebir hareket etti (kayıp 3,3 vs 4,4): burada oyu oynatan ulusal gündemdi, yerel bir dinamik eklenmedi.
Parti değiştiren seçmen ülke ortalamasına yakın: en az %10,7 (ortalama %10,2); Giresun bu ölçüde ne kale ne oynak, ortalama bir il.
2024 yerel seçiminde belediye el değiştirdi: 2023'teki ulusal tablo yerelde bir yıl içinde farklı bir sonuç üretti.