Bu sayfa Rize'nin seçim tarihini tablo olarak değil, dört soruyla okur: il hangi geleneğe yaslanıyor ve bu ne kadar kararlı; 2018→2023'te ulusal dalgadan ne kadar saptı; oy nereye gitti ve bunun ne kadarı kanıtlanabilir; belediyeyi kim, hangi profille kazanıyor. Bütün sayılar YSK il sonuçlarından ve sitenin il modellerinden gelir; il için ayrıca kestirim yapılmaz.
Üstte 1950–2011 genel seçimlerinde ilin oyunun altı siyasi geleneğe dağılımı; altta 1984'ten bugüne belediye başkanlığını kazanan gelenek. Renk parti değil gelenek söyler.
| Yıl | merkez sağ | merkez sol | Millî Görüş/AK Parti | milliyetçi | Kürt siyaseti | diğer |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1950 | 70,0 | 30,0 | — | — | — | — |
| 1957 | 50,6 | 31,0 | — | 18,4 | — | — |
| 1961 | 53,4 | 31,6 | — | 13,5 | — | 1,5 |
| 1965 | 62,3 | 22,6 | — | 9,5 | — | 5,6 |
| 1969 | 55,0 | 30,3 | — | — | — | 14,8 |
| 1973 | 42,1 | 31,1 | 21,9 | — | — | 4,9 |
| 1977 | 45,7 | 32,0 | 12,4 | 6,0 | — | 3,8 |
| 1983 | 40,0 | 19,0 | — | — | — | 40,9 |
| 1987 | 55,0 | 27,7 | 14,3 | — | — | 3,1 |
| 1991 | 65,1 | 12,0 | 19,1 | — | — | 3,7 |
| 1995 | 65,4 | 6,9 | 23,9 | — | — | 3,9 |
| 1999 | 53,2 | 9,8 | 20,8 | 9,0 | — | 7,2 |
| 2002 | 7,4 | 7,4 | 44,2 | 3,2 | — | 37,8 |
| 2007 | 3,2 | 7,6 | 53,7 | 5,9 | — | 29,6 |
| 2011 | — | 17,1 | 68,9 | 7,6 | — | 6,3 |
Belediye başkanlığı 1984–2024. 1984–2024, 9 seçim kaydı
Kutunun üzerine gelin: kazanan adı ve dönem partisi görünür.
1984'ten 2024'e 9 belediye başkanlığı seçiminin 6'sı Millî Görüş/AK Parti geleneğinde: Rize bu ölçüyle ağırlıklı bir il (hâkim gelenek payı %67; 81 il içinde 14. sırada, 1 = en kararlı). Belediye 3 kez gelenek değiştirdi; en uzun kesintisiz dönem 5 seçimle Millî Görüş/AK Parti geleneğinin. Son seçimi (2024) Millî Görüş/AK Parti kazandı ve bu, üst üste 5. kazanımı. Daha uzun pencerede (1950–2011, 15 genel seçim) ilin en büyük geleneği merkez sağ: ortalama %41 (Türkiye %29). Ülke ortalamasından en çok ayrıldığı yer merkez sağ: +11,7 puan.
Her şeritte 81 ilin dağılımı soluk noktalarla, bu il koyu noktayla, Türkiye ortalaması ince çizgiyle gösterilir. Sıfırın sağı ve solu göstergeye göre açıklanır.
İktidar bloğu (AK Parti+MHP) 2018→2023 milletvekili oyunda bu ilde 5,9 puan kaybetti; Türkiye ortalaması 4,4. Yani Rize ulusal dalgadan 1,5 puan daha çok etkilendi (81 il içinde kayıp sırası 26., 1 = en çok kaybeden). 2023 cumhurbaşkanlığında Erdoğan bu ilde ittifak partilerinin toplamından beklenenin 0,6 puan üstünde kaldı (Gelman–King artığı; sırası 27.). 2018'de aynı artık +1,3 idi — yön ya da büyüklük değişti; aday etkisi bu ilde kararlı değil.
Üstte partilerin bu ildeki milletvekili oyu değişimi (geçerli oy payı, puan). Altta kapalı-sistem bilanço ve bu bilançoyu üretebilecek en küçük seçmen hareketi: il düzeyinde kim kimden oy aldı sorusuna kestirim değil, alt sınır verilir.
| Kategori | 2018 | 2023 | Fark (puan) |
|---|---|---|---|
| AK Parti | %62,1 | %53,3 | −8,8 |
| MHP | %11,9 | %13,0 | +1,1 |
| YRP | — | %5,0 | +5,0 |
| CHP | %12,5 | %21,4 | +9,0 |
| İYİ | %5,8 | %0,1 | −5,6 |
| HDP/YSP | %1,4 | %0,6 | −0,7 |
| Diğer | %2,2 | %6,5 | +4,3 |
| Yeni seçmen | %4,2 | — | −4,2 |
| Ayrılan | — | %0,0 | +0,0 |
En küçük yer değiştirme. Bu tabloyu üretebilecek en küçük toplam hareket tabanın %19,4'ü (yeni seçmen ve ayrılanlar dahil). Bunun içinde parti değiştirmek zorunda olan seçmen en az %15,2'si (Türkiye il ortalaması %10,2; 81 il içinde Rize 14. en oynak il, 1 = en oynak). İkisi de alt sınırdır: gerçek hareket daha büyük olabilir, daha küçük olamaz. En küçük çözümde en büyük akışlar: AK Parti → YRP 5,0 puan; İYİ → Diğer 4,3 puan; Yeni seçmen → CHP 4,2 puan; AK Parti → CHP 3,7 puan. Bu, aynı toplamı veren çözümlerden biridir: kesin olan toplam ve net bilançodur, tek tek akışlar değil.
Sandığın tek başına kanıtladığı (Duncan–Davis alt sınırı): 2018 iktidar seçmeninin 2023'te blokta (AK Parti+MHP+YRP) kalan payı en az %61. Bu sınırlar hiçbir modele dayanmaz; yalnız iki seçimin toplamlarından çıkar.
Geçerli oy payıyla (üstteki çubuklar) en büyük kayıp AK Parti (−11,5 puan), en büyük kazanç CHP (+8,4). Çubuklar geçerli oyu, bilanço ise yeni/ayrılan seçmeni de içeren ortak tabanı paylaştırır; iki sayı bu yüzden bire bir örtüşmez, ikisi de kesindir.
Kırk yıllık kazanan arşivinden bu ilin nasıl aday seçtiği; varsa büyükşehir yarışlarında aday primi (adayın oyu − partisinin taban oyu).
Bu il nasıl aday seçiyor? Rize il merkezi 1984'ten bu yana kesintisiz sağ partilerce yönetilmiştir; sıralama ANAP-DYP-RP-ANAP-AK Parti biçimindedir. 2004'ten itibaren altı seçim üst üste AK Parti kazanmış ve il, partinin en yüksek oy oranlı merkezlerinden biri olmuştur. Merkez sağ içi rekabet 1990'larda ANAP-DYP-RP arasında bölünmüşken 2000'lerde tek partide toplanmıştır. Aday profilinde yerel esnaf-eşraf kökeninden akademisyen ve parti teşkilatı kökenli isimlere geçiş görülür.
Rize yerelde ağırlıklı ama kapalı olmayan bir il: 6/9 seçim Millî Görüş/AK Parti; 3 el değişimi.
2018→2023'te il ulusal dalgayla neredeyse birebir hareket etti (kayıp 5,9 vs 4,4): burada oyu oynatan ulusal gündemdi, yerel bir dinamik eklenmedi.
2018→2023 arasında seçmenin en az %15,2'si parti değiştirdi — 81 il içinde 14. sıra: Rize Türkiye'nin en oynak illerinden. Burada 'sadık taban' varsayımı zayıf; ilde her seçim yeniden kurulan bir koalisyon var.
Sandık verisi tek başına şunu kanıtlıyor: 2018 iktidar seçmeninin en az %61'i 2023'te blokta kaldı — 'taban çözüldü' anlatısı bu il için veriyle tutmaz.