Bu sayfa Samsun'un seçim tarihini tablo olarak değil, dört soruyla okur: il hangi geleneğe yaslanıyor ve bu ne kadar kararlı; 2018→2023'te ulusal dalgadan ne kadar saptı; oy nereye gitti ve bunun ne kadarı kanıtlanabilir; belediyeyi kim, hangi profille kazanıyor. Bütün sayılar YSK il sonuçlarından ve sitenin il modellerinden gelir; il için ayrıca kestirim yapılmaz.
Üstte 1950–2011 genel seçimlerinde ilin oyunun altı siyasi geleneğe dağılımı; altta 1984'ten bugüne belediye başkanlığını kazanan gelenek. Renk parti değil gelenek söyler.
| Yıl | merkez sağ | merkez sol | Millî Görüş/AK Parti | milliyetçi | Kürt siyaseti | diğer |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1950 | 57,5 | 41,9 | — | 0,5 | — | — |
| 1957 | 48,2 | 46,8 | — | 4,9 | — | — |
| 1961 | 58,3 | 36,8 | — | 5,0 | — | — |
| 1965 | 56,0 | 31,2 | — | 7,7 | — | 5,1 |
| 1969 | 49,7 | 36,7 | — | — | — | 13,6 |
| 1973 | 48,6 | 30,7 | 13,4 | — | — | 7,3 |
| 1977 | 44,1 | 41,2 | 6,2 | 3,7 | — | 4,8 |
| 1983 | 46,3 | 28,4 | — | — | — | 25,3 |
| 1987 | 61,5 | 28,9 | 6,0 | — | — | 3,6 |
| 1991 | 55,2 | 28,3 | 16,1 | — | — | 0,4 |
| 1995 | 41,7 | 25,6 | 22,2 | — | — | 10,5 |
| 1999 | 29,5 | 21,6 | 15,0 | 20,9 | — | 13,0 |
| 2002 | 13,0 | 14,8 | 44,8 | 7,0 | — | 20,4 |
| 2007 | 5,8 | 17,1 | 57,9 | 12,2 | — | 7,0 |
| 2011 | — | 21,7 | 61,5 | 11,2 | — | 5,6 |
Belediye başkanlığı 1984–2024. 1984–2024, 9 seçim kaydı · büyükşehir
Kutunun üzerine gelin: kazanan adı ve dönem partisi görünür.
1984'ten 2024'e 9 belediye başkanlığı seçiminin 5'i Millî Görüş/AK Parti geleneğinde: Samsun bu ölçüyle ağırlıklı bir il (hâkim gelenek payı %56; 81 il içinde 33. sırada, 1 = en kararlı). Belediye 3 kez gelenek değiştirdi; en uzun kesintisiz dönem 5 seçimle Millî Görüş/AK Parti geleneğinin. Son seçimi (2024) Millî Görüş/AK Parti kazandı ve bu, üst üste 5. kazanımı. Daha uzun pencerede (1950–2011, 15 genel seçim) ilin en büyük geleneği merkez sağ: ortalama %35 (Türkiye %29). Ülke ortalamasından en çok ayrıldığı yer merkez sağ: +5,7 puan.
Her şeritte 81 ilin dağılımı soluk noktalarla, bu il koyu noktayla, Türkiye ortalaması ince çizgiyle gösterilir. Sıfırın sağı ve solu göstergeye göre açıklanır.
İktidar bloğu (AK Parti+MHP) 2018→2023 milletvekili oyunda bu ilde 7,5 puan kaybetti; Türkiye ortalaması 4,4. Yani Samsun ulusal dalgadan 3,1 puan daha çok etkilendi (81 il içinde kayıp sırası 13., 1 = en çok kaybeden). 2023 cumhurbaşkanlığında Erdoğan bu ilde ittifak partilerinin toplamından beklenenin 0,8 puan üstünde kaldı (Gelman–King artığı; sırası 22.). 2018'de aynı artık −0,2 idi — yön ya da büyüklük değişti; aday etkisi bu ilde kararlı değil. Aday primi 2023: Erdoğan +1,4, Kılıçdaroğlu −1,7 puan (aday oyu − kendi blokunun mv toplamı). Erdoğan blokunun üstüne çıktı, Kılıçdaroğlu altında kaldı.
Üstte partilerin bu ildeki milletvekili oyu değişimi (geçerli oy payı, puan). Altta kapalı-sistem bilanço ve bu bilançoyu üretebilecek en küçük seçmen hareketi: il düzeyinde kim kimden oy aldı sorusuna kestirim değil, alt sınır verilir.
| Kategori | 2018 | 2023 | Fark (puan) |
|---|---|---|---|
| AK Parti | %49,3 | %42,5 | −6,8 |
| MHP | %15,4 | %14,2 | −1,2 |
| YRP | — | %4,0 | +4,0 |
| CHP | %16,4 | %19,8 | +3,4 |
| İYİ | %10,3 | %12,1 | +1,7 |
| HDP/YSP | %1,7 | %0,6 | −1,1 |
| Diğer | %1,8 | %6,9 | +5,1 |
| Yeni seçmen | %5,2 | — | −5,2 |
| Ayrılan | — | %0,0 | +0,0 |
En küçük yer değiştirme. Bu tabloyu üretebilecek en küçük toplam hareket tabanın %14,2'si (yeni seçmen ve ayrılanlar dahil). Bunun içinde parti değiştirmek zorunda olan seçmen en az %9,1'i (Türkiye il ortalaması %10,2; 81 il içinde Samsun 44. en oynak il, 1 = en oynak). İkisi de alt sınırdır: gerçek hareket daha büyük olabilir, daha küçük olamaz. En küçük çözümde en büyük akışlar: AK Parti → Diğer 5,1 puan; Yeni seçmen → CHP 3,4 puan; Yeni seçmen → YRP 1,8 puan; AK Parti → YRP 1,7 puan. Bu, aynı toplamı veren çözümlerden biridir: kesin olan toplam ve net bilançodur, tek tek akışlar değil.
Sandığın tek başına kanıtladığı (Duncan–Davis alt sınırı): 2018 iktidar seçmeninin 2023'te blokta (AK Parti+MHP+YRP) kalan payı en az %39. Bu sınırlar hiçbir modele dayanmaz; yalnız iki seçimin toplamlarından çıkar.
Geçerli oy payıyla (üstteki çubuklar) en büyük kayıp AK Parti (−9,5 puan), en büyük kazanç SP → YRP (+2,6). Çubuklar geçerli oyu, bilanço ise yeni/ayrılan seçmeni de içeren ortak tabanı paylaştırır; iki sayı bu yüzden bire bir örtüşmez, ikisi de kesindir.
Kırk yıllık kazanan arşivinden bu ilin nasıl aday seçtiği; varsa büyükşehir yarışlarında aday primi (adayın oyu − partisinin taban oyu).
Bu il nasıl aday seçiyor? Samsun 1993'te büyükşehir statüsü kazandı. 1984-1999 arasında ANAP ile sosyal demokrat çizgi (SHP/CHP) dönüşümlü kazandı; 1999'dan itibaren kesintisiz merkez sağ (ANAP, ardından AK Parti) yönetimi sürüyor. Kentin belirleyici figürü, dört seçim üst üste kazanan ve partisini ANAP'tan AK Parti'ye taşıyan Yusuf Ziya Yılmaz'dır. 2018'de Yılmaz milletvekili seçilince görevi meclis içinden Zihni Şahin tamamladı; 2019 ve 2024'te AK Parti adayları kazandı. Uzun görev süresi ve teknik-bürokratik kökenli aday profili ilin ayırt edici kalıbıdır.
Samsun yerelde ağırlıklı ama kapalı olmayan bir il: 5/9 seçim Millî Görüş/AK Parti; 3 el değişimi.
İktidar bloğu bu ilde ulusal ortalamadan 3,1 puan daha çok kaybetti; 2023'te kaymanın yoğunlaştığı illerden biri.
Parti değiştiren seçmen ülke ortalamasına yakın: en az %9,1 (ortalama %10,2); Samsun bu ölçüde ne kale ne oynak, ortalama bir il.