Bu sayfa Artvin'in seçim tarihini tablo olarak değil, dört soruyla okur: il hangi geleneğe yaslanıyor ve bu ne kadar kararlı; 2018→2023'te ulusal dalgadan ne kadar saptı; oy nereye gitti ve bunun ne kadarı kanıtlanabilir; belediyeyi kim, hangi profille kazanıyor. Bütün sayılar YSK il sonuçlarından ve sitenin il modellerinden gelir; il için ayrıca kestirim yapılmaz.
Üstte 1950–2011 genel seçimlerinde ilin oyunun altı siyasi geleneğe dağılımı; altta 1984'ten bugüne belediye başkanlığını kazanan gelenek. Renk parti değil gelenek söyler.
| Yıl | merkez sağ | merkez sol | Millî Görüş/AK Parti | milliyetçi | Kürt siyaseti | diğer |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1950 | 54,4 | 42,1 | — | 3,5 | — | — |
| 1957 | 49,7 | 49,7 | — | 0,6 | — | — |
| 1961 | 45,8 | 44,2 | — | 10,0 | — | — |
| 1965 | 60,8 | 38,5 | — | — | — | 0,7 |
| 1969 | 49,9 | 26,1 | — | — | — | 24,0 |
| 1973 | 40,6 | 43,7 | 7,9 | — | — | 7,9 |
| 1977 | 45,8 | 44,4 | 5,8 | 2,3 | — | 1,7 |
| 1983 | 40,3 | 26,4 | — | — | — | 33,2 |
| 1987 | 57,2 | 36,9 | 3,7 | — | — | 2,2 |
| 1991 | 55,4 | 29,5 | 8,3 | — | — | 6,8 |
| 1995 | 50,8 | 24,8 | 14,5 | — | — | 9,9 |
| 1999 | 36,4 | 19,4 | 8,7 | 16,7 | — | 18,8 |
| 2002 | 20,8 | 25,4 | 23,2 | 10,2 | — | 20,3 |
| 2007 | 13,9 | 28,4 | 37,8 | 11,0 | — | 8,9 |
| 2011 | — | 35,4 | 46,4 | 13,3 | — | 4,9 |
Belediye başkanlığı 1984–2024. 1984–2024, 9 seçim kaydı
Kutunun üzerine gelin: kazanan adı ve dönem partisi görünür.
1984'ten 2024'e 9 belediye başkanlığı seçiminin 8'i merkez sol geleneğinde: Artvin bu ölçüyle bir kale (hâkim gelenek payı %89; 81 il içinde 3. sırada, 1 = en kararlı). Belediye 2 kez gelenek değiştirdi; en uzun kesintisiz dönem 6 seçimle merkez sol geleneğinin. Son seçimi (2024) merkez sol kazandı ve bu, üst üste 6. kazanımı. Daha uzun pencerede (1950–2011, 15 genel seçim) ilin en büyük geleneği merkez sağ: ortalama %40 (Türkiye %29). Ülke ortalamasından en çok ayrıldığı yer merkez sağ: +10,9 puan.
Her şeritte 81 ilin dağılımı soluk noktalarla, bu il koyu noktayla, Türkiye ortalaması ince çizgiyle gösterilir. Sıfırın sağı ve solu göstergeye göre açıklanır.
İktidar bloğu (AK Parti+MHP) 2018→2023 milletvekili oyunda bu ilde 1,5 puan kaybetti; Türkiye ortalaması 4,4. Yani Artvin ulusal dalgadan 2,9 puan daha az etkilendi (81 il içinde kayıp sırası 67., 1 = en çok kaybeden). 2023 cumhurbaşkanlığında Erdoğan bu ilde ittifak partilerinin toplamından beklenenin 1,7 puan altında kaldı (Gelman–King artığı; sırası 69.). 2018'de aynı artık −1,4 idi — iki seçimde de aynı yönde: aday etkisi bu ilde kalıcı. Aday primi 2023: Erdoğan −1,5, Kılıçdaroğlu +1,0 puan (aday oyu − kendi blokunun mv toplamı). Kılıçdaroğlu blokunun üstüne çıktı, Erdoğan altında kaldı.
Üstte partilerin bu ildeki milletvekili oyu değişimi (geçerli oy payı, puan). Altta kapalı-sistem bilanço ve bu bilançoyu üretebilecek en küçük seçmen hareketi: il düzeyinde kim kimden oy aldı sorusuna kestirim değil, alt sınır verilir.
| Kategori | 2018 | 2023 | Fark (puan) |
|---|---|---|---|
| AK Parti | %40,5 | %37,1 | −3,4 |
| MHP | %10,2 | %9,6 | −0,6 |
| YRP | — | %2,3 | +2,3 |
| CHP | %32,0 | %29,8 | −2,2 |
| İYİ | %10,2 | %13,0 | +2,8 |
| HDP/YSP | %4,9 | %1,2 | −3,8 |
| Diğer | %2,1 | %6,7 | +4,6 |
| Yeni seçmen | %0,0 | — | +0,0 |
| Ayrılan | — | %0,1 | +0,1 |
En küçük yer değiştirme. Bu tabloyu üretebilecek en küçük toplam hareket tabanın %9,9'u (yeni seçmen ve ayrılanlar dahil). Bunun içinde parti değiştirmek zorunda olan seçmen en az %9,7'si (Türkiye il ortalaması %10,2; 81 il içinde Artvin 42. en oynak il, 1 = en oynak). İkisi de alt sınırdır: gerçek hareket daha büyük olabilir, daha küçük olamaz. En küçük çözümde en büyük akışlar: HDP/YSP → İYİ 2,8 puan; CHP → Diğer 2,2 puan; AK Parti → Diğer 1,9 puan; AK Parti → YRP 1,4 puan. Bu, aynı toplamı veren çözümlerden biridir: kesin olan toplam ve net bilançodur, tek tek akışlar değil.
Bu ilde bloklar %50'nin altında kaldığı için iki seçimin toplamları tek başına "kim kimden aldı" sorusunu sınırlamıyor (Duncan–Davis alt sınırı sıfır); il için oy geçişi iddiaları ancak yukarıdaki alt sınır çözümü ve ulusal modelle birlikte okunabilir.
Geçerli oy payıyla (üstteki çubuklar) en büyük kayıp HDP → YSP (−3,8 puan), en büyük kazanç İYİ (+2,8). Çubuklar geçerli oyu, bilanço ise yeni/ayrılan seçmeni de içeren ortak tabanı paylaştırır; iki sayı bu yüzden bire bir örtüşmez, ikisi de kesindir.
Kırk yıllık kazanan arşivinden bu ilin nasıl aday seçtiği; varsa büyükşehir yarışlarında aday primi (adayın oyu − partisinin taban oyu).
Bu il nasıl aday seçiyor? Artvin il merkezi, dokuz seçimin sekizinde sosyal demokrat çizginin (SODEP-SHP-CHP) kazandığı, bölgede istisnai bir süreklilik gösterir; tek kesinti 1994'teki DYP dönemidir. Dr. Emin Özgün'ün üç dönemlik başkanlığı bu geleneğin taşıyıcısı olmuştur. Seçimler dar farklarla sonuçlanabilmektedir; 2024'te CHP-AK Parti farkı yaklaşık 1,5 puandır. 2014'te CHP'den seçilen Mehmet Kocatepe'nin 2024'te AK Parti adayı olarak yarışması, küçük illerde aday kişiselliğinin parti kimliğinden bağımsız hareket edebildiğini gösterir.
Artvin yerel siyasette bir kale: kırk yılda 8/9 seçim tek gelenekte. Bu tür illerde başkanlık yarışı partiler arası değil, hâkim geleneğin içinde (aday seçimi, hizip) kazanılır.
İktidar bloğu bu ilde ulusal ortalamadan 2,9 puan daha az kaybetti; il, 2023'te iktidar açısından tampon işlevi gördü.
Erdoğan'ın kişisel etkisi bu ilde iki seçimde de aynı yönde (−1,4 → −1,7): aday partisinin gerisinde — il için kalıcı bir örüntü.
Parti değiştiren seçmen ülke ortalamasına yakın: en az %9,7 (ortalama %10,2); Artvin bu ölçüde ne kale ne oynak, ortalama bir il.