Bu sayfa Trabzon'un seçim tarihini tablo olarak değil, dört soruyla okur: il hangi geleneğe yaslanıyor ve bu ne kadar kararlı; 2018→2023'te ulusal dalgadan ne kadar saptı; oy nereye gitti ve bunun ne kadarı kanıtlanabilir; belediyeyi kim, hangi profille kazanıyor. Bütün sayılar YSK il sonuçlarından ve sitenin il modellerinden gelir; il için ayrıca kestirim yapılmaz.
Üstte 1950–2011 genel seçimlerinde ilin oyunun altı siyasi geleneğe dağılımı; altta 1984'ten bugüne belediye başkanlığını kazanan gelenek. Renk parti değil gelenek söyler.
| Yıl | merkez sağ | merkez sol | Millî Görüş/AK Parti | milliyetçi | Kürt siyaseti | diğer |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1950 | 46,3 | 48,5 | — | 5,2 | — | — |
| 1957 | 47,6 | 45,9 | — | 6,4 | — | 0,0 |
| 1961 | 51,5 | 39,5 | — | 6,8 | — | 2,3 |
| 1965 | 53,8 | 37,4 | — | 6,4 | — | 2,4 |
| 1969 | 48,6 | 34,5 | — | — | — | 16,9 |
| 1973 | 40,9 | 35,0 | 15,1 | — | — | 9,0 |
| 1977 | 39,0 | 39,9 | 10,0 | 6,3 | — | 4,7 |
| 1983 | 50,0 | 26,5 | — | — | — | 23,5 |
| 1987 | 55,6 | 28,1 | 11,2 | — | — | 5,1 |
| 1991 | 52,5 | 24,8 | 22,2 | — | — | 0,4 |
| 1995 | 46,1 | 17,6 | 26,3 | — | — | 10,0 |
| 1999 | 30,9 | 17,8 | 19,9 | 21,9 | — | 9,5 |
| 2002 | 10,7 | 14,6 | 43,9 | 8,4 | — | 22,3 |
| 2007 | 6,2 | 13,6 | 56,8 | 14,1 | — | 9,3 |
| 2011 | — | 18,3 | 58,7 | 15,3 | — | 7,8 |
Belediye başkanlığı 1984–2024. 1984–2024, 9 seçim kaydı · büyükşehir
Kutunun üzerine gelin: kazanan adı ve dönem partisi görünür.
1984'ten 2024'e 9 belediye başkanlığı seçiminin 6'sı Millî Görüş/AK Parti geleneğinde: Trabzon bu ölçüyle ağırlıklı bir il (hâkim gelenek payı %67; 81 il içinde 14. sırada, 1 = en kararlı). Belediye 4 kez gelenek değiştirdi; en uzun kesintisiz dönem 4 seçimle Millî Görüş/AK Parti geleneğinin. Son seçimi (2024) Millî Görüş/AK Parti kazandı ve bu, üst üste 4. kazanımı. Daha uzun pencerede (1950–2011, 15 genel seçim) ilin en büyük geleneği merkez sağ: ortalama %34 (Türkiye %29). Ülke ortalamasından en çok ayrıldığı yer merkez sağ: +4,9 puan.
Her şeritte 81 ilin dağılımı soluk noktalarla, bu il koyu noktayla, Türkiye ortalaması ince çizgiyle gösterilir. Sıfırın sağı ve solu göstergeye göre açıklanır.
İktidar bloğu (AK Parti+MHP) 2018→2023 milletvekili oyunda bu ilde 6,4 puan kaybetti; Türkiye ortalaması 4,4. Yani Trabzon ulusal dalgadan 2,0 puan daha çok etkilendi (81 il içinde kayıp sırası 21., 1 = en çok kaybeden). 2023 cumhurbaşkanlığında Erdoğan bu ilde ittifak partilerinin toplamından beklenenin 1,6 puan üstünde kaldı (Gelman–King artığı; sırası 14.). 2018'de aynı artık +1,4 idi — iki seçimde de aynı yönde: aday etkisi bu ilde kalıcı. Aday primi 2023: Erdoğan +2,2, Kılıçdaroğlu −2,8 puan (aday oyu − kendi blokunun mv toplamı). Erdoğan blokunun üstüne çıktı, Kılıçdaroğlu altında kaldı.
Üstte partilerin bu ildeki milletvekili oyu değişimi (geçerli oy payı, puan). Altta kapalı-sistem bilanço ve bu bilançoyu üretebilecek en küçük seçmen hareketi: il düzeyinde kim kimden oy aldı sorusuna kestirim değil, alt sınır verilir.
| Kategori | 2018 | 2023 | Fark (puan) |
|---|---|---|---|
| AK Parti | %53,1 | %47,8 | −5,4 |
| MHP | %12,8 | %10,8 | −2,0 |
| YRP | — | %4,5 | +4,5 |
| CHP | %14,4 | %18,0 | +3,7 |
| İYİ | %10,6 | %12,1 | +1,5 |
| HDP/YSP | %1,3 | %0,6 | −0,7 |
| Diğer | %2,7 | %6,2 | +3,5 |
| Yeni seçmen | %5,1 | — | −5,1 |
| Ayrılan | — | %0,0 | +0,0 |
En küçük yer değiştirme. Bu tabloyu üretebilecek en küçük toplam hareket tabanın %13,1'i (yeni seçmen ve ayrılanlar dahil). Bunun içinde parti değiştirmek zorunda olan seçmen en az %8,0'i (Türkiye il ortalaması %10,2; 81 il içinde Trabzon 52. en oynak il, 1 = en oynak). İkisi de alt sınırdır: gerçek hareket daha büyük olabilir, daha küçük olamaz. En küçük çözümde en büyük akışlar: Yeni seçmen → YRP 3,6 puan; AK Parti → Diğer 3,5 puan; MHP → CHP 2,0 puan; AK Parti → CHP 1,7 puan. Bu, aynı toplamı veren çözümlerden biridir: kesin olan toplam ve net bilançodur, tek tek akışlar değil.
Sandığın tek başına kanıtladığı (Duncan–Davis alt sınırı): 2018 iktidar seçmeninin 2023'te blokta (AK Parti+MHP+YRP) kalan payı en az %44. Bu sınırlar hiçbir modele dayanmaz; yalnız iki seçimin toplamlarından çıkar.
Geçerli oy payıyla (üstteki çubuklar) en büyük kayıp AK Parti (−8,2 puan), en büyük kazanç CHP (+2,9). Çubuklar geçerli oyu, bilanço ise yeni/ayrılan seçmeni de içeren ortak tabanı paylaştırır; iki sayı bu yüzden bire bir örtüşmez, ikisi de kesindir.
Kırk yıllık kazanan arşivinden bu ilin nasıl aday seçtiği; varsa büyükşehir yarışlarında aday primi (adayın oyu − partisinin taban oyu).
Bu il nasıl aday seçiyor? Trabzon il merkezi 1984-2024 arasında merkez sağ, sosyal demokrat, Millî Görüş ve AK Parti dönemlerini sırayla yaşamış geçişken bir seçim tarihine sahiptir. 1994 ve 1999'da RP-FP çizgisi, 2004'te CHP'nin kişisel oy tabanı güçlü adayı Canalioğlu kazanmıştır. 2009'dan bu yana dört seçim üst üste AK Parti kazanmış, 2014'te büyükşehir statüsüne geçilmiştir. Aday profili zamanla yerel eşraftan profesyonel-bürokratik kökenli isimlere (hekim, vali, hukukçu) kaymıştır.
Trabzon yerelde salınımlı bir il: 4 kez gelenek değiştirdi. Burada aday ve konjonktür parti etiketinden ağır basıyor; il-özgü prim ölçüsü ulusal ortalamadan çok sapabilir.
İktidar bloğu bu ilde ulusal ortalamadan 2,0 puan daha çok kaybetti; 2023'te kaymanın yoğunlaştığı illerden biri.
Erdoğan'ın kişisel etkisi bu ilde iki seçimde de aynı yönde (+1,4 → +1,6): aday partisinden güçlü — il için kalıcı bir örüntü.
Parti değiştiren seçmen ülke ortalamasına yakın: en az %8,0 (ortalama %10,2); Trabzon bu ölçüde ne kale ne oynak, ortalama bir il.